121 saylı “İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri” hesabı üzrə müxabirləşmə nümunələri

posted in: Xəbər | 0
birbank biznes

İnvestisiya mülkiyyəti nədir? Onun dəyərinin uçotu hansı prinsiplər əsasında aparılır? Mühasibat uçotunun hesablar planı investisiya mülkiyyətinin dəyəri üzrə uçotu necə tənzimləyir? Bu kimi sualların cavabı “121 saylı “İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri” hesabı üzrə uçot” adlı məqalədə verilib. Burada sizi müxabirləşmə nümunələri ilə tanış edəcəyik.

İnvestisiya mülkiyyəti haqqı ödənilməklə digər müəssisələrdən əldə edildikdə

Nümunə 1:  “A” MMC digər “F” MMC-dən dəyəri 140 000 manat olan investisiya mülkiyyəti kimi istifadə etmək məqsədilə bina əldə etmişdir. Tərəflərdən hər ikisi əlavə dəyər vergisi ödəyicisidir. Buna görə də “A” MMC ƏDV-ni əvəzləşdirmə hüququna malikdir. Həmin il binaya 9800 manat amortizasiya hesablanmışdır.

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Digər müəssisədən əldə edildikdə 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları 140000.00
2 ƏDV hesablandıqda 241 – Əvəzləşdirilən ƏDV 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları 25200.00
3 Kapitallaşdırılmış investisiya mülkiyyəti istismara verildikdə 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 140000.00
4 Amortizasiya hesablandıqda 731 – Sair əməliyyat xərcləri 122 – İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 9800.00

ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi hüququ yaranmırsa, həmin ƏDV məbləği investisiya mülkiyyətinin ilkin dəyərinin üzərinə əlavə edilir.

Nümunə 2: “A” MMC digər “F” MMC-dən dəyəri 140 000 manat olan binanı investisiya mülkiyyəti kimi istifadə etmək məqsədilə əldə etmişdir. “A” MMC ƏDV ödəyicisi olmadığı üçün hesablanan 25 200 manat ƏDV məbləğini əvəzləşdirmək hüququ yoxdur.

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Digər müəssisədən əldə edildikdə 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları 140000.00
2 ƏDV hesablandıqda 241 – Əvəzləşdirilən ƏDV 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları 25200.00
3 ƏDV-ni əvəzləşdirmək hüququ olmadıqda 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 241 – Əvəzləşdirilən ƏDV 25200.00
4 Kapitallaşdırılmış investisiya mülkiyyəti istismara verildikdə 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 165200.00

 

İnvestisiya mülkiyyəti maliyyə icarəsilə əldə edildikdə

Nümunə 3: “A” MMC digər “F” MMC-dən dəyəri 360 000 manat olan binanı investisiya mülkiyyəti kimi istifadə etmək üçün maliyyə icarəsi ilə əldə etmişdir. Bu zaman 2500 manat məbləğində dolayı məsrəflər uçota alınmışdır.

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Maliyyə icarəsi ilə əldə edildikdə 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 406 – Maliyyə icarəsi üzrə uzunmüddətli öhdəliklər 360000.00
2 İnvestisiya mülkiyyəti əldə edilərkən hər hansı dolayı məsrəflər qeydə alındıqda 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 538 – Digər qısamüddətli kreditor borcları 2500.00

 

İnvestisiya mülkiyyəti əvəzsiz alındıqda

Nümunə 4: “A” MMC “B” MMC-dən əvəzsiz olaraq, yəni hər hansı ödəniş etmədən bina əldə etmişdir. Bu binanı investisiya mülkiyyəti kimi istifadə etmək qərarına gəlmişdir. Həmin binaya bazar qiyməti tətbiq edilmiş, 95 000 manat olaraq dəyərləndirilmişdir.

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Əvəzsiz əldə edilən investisiya mülkiyyəti gəlir kimi tanındıqda 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 611 – Sair əməliyyat gəlirləri 95000.00
2 Kapitallaşdırılmış investisiya mülkiyyəti istismara verildikdə 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 95000.00
3 Gəlir kimi tanınan investisiya mülkiyyəti Ümumi mənfəətə bağlandıqda 611 – Sair əməliyyat gəlirləri 801 – Ümumi mənfəət (zərər) 95000.00

“111 saylı Torpaq, tikili və avadanlıqlar” hesabında uçota alınmış daşınmaz əmlak ilkin dəyərlə uçota alınan investisiya mülkiyyətinə aid edildikdə

Nümunə 5:  “A” MMC balansında 111 – Torpaq, tikili və avadanlıqlar hesabında uçota aldığı dəyəri 700 000 manat olan binanın istifadə olunmayan 250 000 manatlıq hissəsini icarəyə vermək qərarına gəlmişdir. İcarə əməliyyatının baş tutduğu tarixə 250 000 manatlıq bina üzrə amortizasiya məbləği 17 500 manat təşkil etmişdir. İnvestisiya mülkiyətinin uçotu ilkin dəyər metodu ilə təşkil edilmişdir.

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Bina investisiya mülkiyyətinə aid edildikdə 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 111 – Torpaq, tikili və avadanlıqlar – Dəyər 250000.00
2 Amortizasiya nəzərə alınır 112 – Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 122 – İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 17500.00

 

İnvestisiya mülkiyyəti satış məqsədilə saxlanılan investisiya mülkiyyətinə aid edildikdə

Nümunə 6:   “A” MMC tərəfindən alınan 140 000 manatlıq investisiya mülkiyyəti kimi istifadə edilən bina (Nümunə 1) 4 ildən sonra satış məqsədilə saxlanılan investisiya mülkiyyətinə aid edilmişdir. Həmin dövrə yığılmış amortizasiya məbləği 39 200 manat olmuşdur. Bina 135 800 manata satılmışdır.

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Əldə edilən investisiya mülkiyyəti satış məqsədilə saxlanılan digər investisiya mülkiyyətinə aid edildikdə 206 – Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 140000.00
2 Yığımış amortizasiya nəzərə alındıqda 122 – İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 206 – Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər 39200.00

Satılan zaman:

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Satılan binanın balans dəyəri silindikdə 731 – Sair əməliyyat xərcləri 206 – Satış məqsədi ilə saxlanılan digər aktivlər 100800.00
2 Bina mənfəətlə satıldıqda 217 – Digər qısamüddətli debitor borcları 611 – Sair əməliyyat gəlirləri 135800.00
3 ƏDV hesablandıqda 217 – Digər qısamüddətli debitor borcları 545 – Digər qısamüddətli öhdəliklər 24444.00
4 Bina satışından gəlir əldə edildikdə 611 – Sair əməliyyat gəlirləri 801 – Ümumi mənfəət (zərər) 135800.00
5 Binaya görə olan xərc mənfəətə bağlandıqda 801 – Ümumi mənfəət (zərər) 731 – Sair əməliyyat xərcləri 100800.00

İnvestisiya mülkiyyəti tam amortizasiya olunduqdan sonra satılanda aşağıdakı yazılış verilir:

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Tam amortizasiya olunmuş investisiya mülkiyyəti silindikdə 122 İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 140000.00

 

İnvestisiya mülkiyyəti mühasibat uçotu subyekti tərəfindən malların istehsalı və ya təchizatı, yaxud xidmətlərin göstərilməsi və ya inzibati məqsədlər üçün istifadə edildikdə

Nümunə 7:  “A” MMC digər “F” MMC-dən dəyəri 140 000 manat olan investisiya mülkiyyəti kimi istifadə etmək məqsədilə bina əldə etmişdir. Tərəflərdən hər ikisi Əlavə Dəyər Vergisi ödəyicisidir. Həmin il binaya 9800 manat amortizasiya hesablanmışdır. İl bitən kimi “A” MMC qərara alır ki, bu binada malların istehsalını həyata keçirsin. Belə olduğu təqdirdə bina investisiya mülkiyyəti deyil istehsal binası sayılacaqdır. 1 il üzrə yığılmış amortizasiya məbləği də istehsal binasına aid ediləcəkdir.

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 Digər müəssisədən əldə edildikdə 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları 140000.00
2 ƏDV hesablandıqda 241 – Əvəzləşdirilən ƏDV 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları 25200.00
3 Kapitallaşdırılmış investisiya mülkiyyəti istismara verildikdə 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 123 – İnvestisiya mülkiyyəti ilə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması 140000.00
4 Amortizasiya hesablandıqda 731 – Sair əməliyyat xərcləri 122 – İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 9800.00

1 il investisiya binası kimi istifadə olunan binada malların istehsalının həyata keçirilməsi qərara alınmışdır.

Sıra №-si Əməliyyatın adı Debet Kredit Məbləğ (AZN)
1 İnvestisiya mülkiyyəti binası malların istehsalı binası kimi uçota alındıqda 111 – Torpaq, tikili və avadanlıqlar – Dəyər 121 – İnvestisiya mülkiyyətinin dəyəri 140000.00
2 Yığılmış amortizasiya nəzərə alındıqda 122 İnvestisiya mülkiyyəti üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 112 – Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri 9800.00

Print Friendly, PDF & Email