Mənfəət vergisi nədir?

posted in: Xəbər | 0

Mənfəət nədir? Mənfəət vergisi nədir və necə hesablanır? Belə suallar, ümumiyyətlə, mənfəət anlayışı, ta qədimdən tacirləri, müasir dövrümüzdə isə sahibkarları həmişə maraqlandırıb. Bu məqalədə həmin suallara cavab verməyə çalışacağıq.

Mənfəət anlayışı

İstənilən sahibkar çalışır ki, biznesi faydalı, gəlirli olsun. Gəlirliliyə nəzarət etmək üçün fəaliyyətin maliyyə nəticələri müəyyən edilməlidir. Maliyyə nəticəsi təsərrüfat fəaliyyətindən əldə edilən gəlirlərlə bu gəlirlərin əldə edilməsinə çəkilən xərclərin fərqi kimi təyin edilir. Bu zaman əsas fəaliyyətlə yanaşı, digər gəlir və xərclər də nəzərə alınır. Maliyyə nəticəsi mənfəət, yaxud zərər ola bilər. Nəticədən asılı olaraq sahibkar vergi ödəyir. Təbii ki, sizdə “Mənfəət vergisi nədir və necə hesablanır?” sualı yaranacaq, amma tələsməyək, ilk növbədə “Mənfəət nədir?” sualına cavab verməyə çalışaq.

Mənfəət anlayışı fayda, xeyir mənasında işlədilir, mahiyyətcə əmtəə və xidmətlərin satışından əldə edilən gəlirin bu malların istehsalı, satışı ilə bağlı xərclərdən artıq olmasıdır.

Maliyyə nəticəsi mənfəət, yaxud zərər ola bilər.

İqtisadi ədəbiyyatda mənfəətin növləri fərqləndirilir: ümumi mənfəət, satışdan mənfəət, xalis mənfəət və sair.

Ümumi mənfəətdən müəssisə, məsələn vergilər, kredit faizləri, icarə, xeyriyyə fondlarına kənar ödənişlər edir.

Qalan xalis mənfəət istehsal ehtiyaclarına, fəaliyyətin genişləndirilməsinə, kadr hazırlığına, sosial sferanın inkişafına, ətraf mühitin qorunmasına sərf olunur.

Mənfəətdən sahibkarın əldə etdiyi gəlir, onun menecer kimi qazancı deyil

Ən ümumi formada mənfəət anlayışı, gəlirlə onu əldə etmək üçün lazım olan xərclər arasındakı fərqi ifadə edir.

Beləliklə, “Mənfəət nədir?” sualının cavabı kimi deyə bilərik ki, o, biznesin uğurunun, onun iqtisadi səmərəliyinin əsas göstəricisidir.

Gəlir, satışdan gəlir, mənfəət anlayışı: onları fərqləndirən nədir?

“Kür” kafesi bazar günü 5000 manat, bazar ertəsi isə 4500 manat dondurma və sərinləşdirici içkilər satıb. 9500 manat şirkətin gəliri – yəni əsas fəaliyyəti üzrə cəmi qazancıdır.

Satış gəlirləri yaxud satış ilə yanaşı gəlir anlayışından da istifadə olunur – bu termin daha genişdir, yalnız əsas malların, xidmətlərin satışı üçün daxil olan pulu deyil, həm də digər mənbələrdən alınan məbləğləri əhatə edir.

Məsələn “Kür” kafesi yalnız dondurma və sərinləşdirici içkilər satışından deyil, həm də binaların, avadanlıqların, mebellərin icarəsindən, hətta məhkəmə işinin uduşundan da pul ala bilər.

Beləliklə, əsas fəaliyyət üzrə mal və xidmətlərdən daxil olan pul vəsaiti satış gəliridir. Onları bütün əlavə qazanclarla cəmlədikdə, bu gəlirdir. Gəlir satışa bərabər ola bilər, ondan çox da ola bilər. Gəlirlər onun vergi ödəyicisi tərəfindən əldə edildiyin təsdiq edən ilkin və digər sənədlər, sənədlər, habelə vergi uçotu sənədləri əsasında müəyyən edilir.

Bəs mənfəət nədir?

İyun ayında  “Kür” kafesinin gəliri 10000 manat olub. Bu puldan vergi, kredit, əmək haqqı, icarə, kommunal xidmətlər, mal-material alınmasına 7000 manat ödənilib. Qalan 3000 manat onun mənfəətidir.

Mühasibatlıqda adətən mənfəətin bir neçə formasından istifadə edilir:

  • ümumi mənfəət;
  • balans mənfəəti;
  • əməliyyat mənfəəti;
  • vergiyə cəlb edilən mənfəət;
  • xalis mənfəət və sair.

Vergitutma məqsədləri üçün ümumi mənfəət, vergiyə cəlb edilən mənfəət, vergidən azad edilmiş mənfəət anlayışları fərqləndirilir. Mənfəət vergitutma obyektidir, ondan Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinə uyğun vergi tutulur.

Mənfəət vergisi nədir və necə hesablanır?

Mənfəət vergisi hüquqi şəxslərə aid anlayış, vergi növüdür. Mənfəət vergisi məqsədlərinə görə, mənfəət, əldə edilmiş gəlirlərə gəlirdən çıxılmasına icazə verilən xərclər arasındakı fərqdir. Xalis mənfəət isə mənfəətin mənfəət vergisi çıxıldıqdan sonra qalan hissəsidir.

Hüquqi şəxslərin mənfəət vergisi dövlət vergilərinə aid olub, tam həcmdə dövlət büdcəsinə, bələdiyyə mülkiyyətində olan müəssisələrin, təşkilatların mənfəət vergisi bələdiyyə büdcəsinə ödənilir.

Qeyd etdiyimiz kimi, mənfəət müəssisənin gəlirlərinin, bu gəlirlərin əldə edilməsinə çəkilən xərclərin fərqi kimi müəyyən edilir. Mənfəət vergitutma obyektidir, vergi  aşağıdakı qaydada hesablanır:

Mənfəət Vergisi = (Gəlirlər-Xərclər) * Vergi dərəcəsi

Mənfəət anlayışı, vergi ödəyiciləri, vergitutma obyekti, vergi dərəcəsi, digər məsələlər Vergi Məcəlləsinin 9-cu və 10-cu fəsillərində şərh olunub.

Hüquqi şəxslərin mənfəət vergisi birbaşa vergidir, onun dəyəri müəssisənin son maliyyə nəticəsindən asılıdır.


“Mənfəət vergisi nədir, hüquqi şəxslərdə vergi necə hesablanır?” sualına daha çox cavab almaq istəsəniz, müraciət edin


Print Friendly, PDF & Email