Sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri

posted in: Vergi | 0

Sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi kimlər ola bilərlər?

Sadələşdirilmiş vergi onun ödəyicisi olmaq hüqunun məhdudlaşdırıldığı yaxud qadağa qoyulduğu tədiyyədir. Ümumən sadələşdirilmiş verginin ödəyicilərinin siyahısına keçmək hüququna malik vergi ödəyicilərinin əhatəsi kifayət qədər böyükdür.

Siz hansısa konkret fəaliyyət növünüzə görə ƏDV ödəyicisi deyilsinizsə, əvvəlki 12 aylıq dövriyyəniz 200 min manatı aşmırsa yaxud belə limiti aşırsınız lakin fəaliyyətiniz ictimai iaşədirsə, sadələşmiş verginin ödəyicisi ola bilərsiniz.

Bu məqsədlə satış dövriyyəniz hesablanan zaman vergidən azad edilmiş dövriyyə nəzərə alınmamalıdır.

Unutmaq olmaz:  bu müddəalar Vergi Məcəlləsinin sadələşdirilmiş vergi fəslinin ümumi normalarıdır. Məcəllənin həmin fəslində bəzi xüsusi normalar müəyyən edilib. Bu normalar çərçivəsində bir qrup şəxslərə münasibətdə sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüquq deyil tələbə çevrilmiş, bir qrup vergi ödəyiciləri üçün isə sözügedən hüquq tanınmamışdır.

Hüququnuzdan istifadə barədə  aprelin 20-sinə kimi vergi orqanına bildirməlisiniz, əks halda əvvəlki ildə hansı verginin ödəyicisi idinizsə o da il boyu tətbiq ediləcəkdir.

Məlumat üçün sadə məktub yazmağınız kifayətdir. Həmin vaxta qədər bəyannamə təqdim etməyinizlə də məlumat verməyiniz mümkündür.

Sual oluna bilər, bəs vergi ödəyicisi təqvim ili ərzində yeni qeydiyyata alınmışdırsa necə?

Bildirək ki, belə şəxslər vergi uçotuna durduqları zaman təqdim etdikləri ərizədə qeyd etdikləri metodu tətbiq edirlər.

Kimlər sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ola bilməz?

Biz yalnız sadələşdirilmiş vergiyə cəlb edilən fəaliyyət növləri haqqında sizə məlumat vermişik. Yuxarıda isə “Kimlərin sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ola bilərlər?” sualını da cavabandırmışıq.

Bəs kimlər sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ola bilməzlər? Daha əvvəl qeyd etdiyimiz kimi, bir sıra sahibkarlıq subyektinin sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququ tanınmamışdır (VM,17-ci fəsli). Belə şəxslərin tam siyahısı məcəllənin 218.5-ci maddəsində sadalanıb. Aşağıda bu siyahıdan bəzi nümunələr verilib:

VM, 17-ci fəsli, 218.5-ci maddə. Kimlər sadələşmiş vergi ödəyicisi ola bilməz? Aksizli mallar istehsal edən şəxslər, kredit təşkilatları, sığorta bazarının peşəkar iştirakçıları, lombardlar və sair.


Vergi bəyannamələri və hesabatlarını keyfiyyətli və operativ hazırla


Gəlin bu şəxslərin bəzisi haqqında daha ətraflı məlumat verək. İlk olaraq gördüyümüz kimi, aksizli, məcburi nişanlanma ilə nişanlanmalı mallara münasibətdə yalnız onların istehsalçılarının sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququ olmur. Bu cür malları istər topdansatış istərsə də pərakəndə satış qaydası ilə satanlar üçün isə belə qadağa yoxdur.

Həmçinin banklar, bank olmayan kredit təşkilatları (BOKT) və lombardlar sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi ola bilməzlər.

Fiziki yaxud hüquqi şəxs olaraq siz əmlakın icarəyə verilməsi xidmətini həyata keçirə bilərsiniz. Fiziki şəxs olduqda bu gəlir 14% dərəcəylə vergilənir, hüquqi şəxs olduqda isə 20 % dərəcəylə mənfəət vergisinə cəlb edilir. Yəni belə bir əməliyyatlardan gəlirlərinizi sadələşdirilmiş vergiyə cəlb etməyiniz mümkün deyildir. Lakin bunlarla yanaşı başqa fəaliyyətiniz olarsa, onlara görə ümumi qaydada sadələşdirilmiş vergiyə müraciət edə bilərsiniz. Əsas odur ki, uçotu ayrıqlıqda aparmaqla düzgün təşkil edin.

Bundan başqa, qeyd etdik ki, təbii inhisar subyektləri (təbii monopoliya) vergini tətbiq edə bilməzlər. Belə inhisar subyektlərinə Azərişıq, Azərsu, Azərqaz, Azərlotoreya və s. kimi müəssisələri göstərmək olar. Təbii inhisar subyektlərinin siyahısı ilə buradan tanış ola bilərsiniz

Azərbaycan vergi qanunvericiliyinə son illərdə edilən dəyişikliklər

Vergi Məcəlləsinə 01.01.2019 və 2022-ci ildən qüvvəyə minmiş dəyişiklərlə rüb ərzində işçilərinin (faktiki işə cəlb edilən) sayı 10 nəfərdən artıq olan istehsal sahələrinə münasibətdə bu hüquqdan istifadə qadağası təsdiqləndi. Daha əvvəllər istehsal sahələri üçün belə bir tələb yox idi. Əslində bu tələb müəyyən qədər reallığı əks elətdirir. Yəni, əslində istehsal sahələri üçün məhdudlaşdırılma kimi görünsə də adətən praktik olaraq işçi sayı 10 nəfərdən artıq olan istehsal sahələrinin illik gəlirləri 200.000 azn-dən yuxarı olur, nəticə olaraq onların təbii olaraq ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınma zərurətləri yaranır.

2019-cu ildən tətbiq edilmiş dəyişiklərdən biri məhz topdansatış formasında satış edənlərin məcbur gəlir (mənfəət) vergisinin ödəyiciləri edilmələri oldu. Qeyd edək ki, bu cür satış forması sahibkarlıq mühitində olduqca böyük sahəni tutur.

Həmin dəyişikliklə vergi ödəyicilərinə xidmət göstərən şəxslərə münasibətdə də eyni müddəalar tətbiq edildi.

01.01.2020-ci ildən etibarən müəyyən şərtlər daxilində pərakəndə satışla yanaşı topdansatışla məşğul olan, habelə əhali ilə yanaşı şirkətlərə, fərdi sahibkarlara xidmətlər göstərən sahibkarlıq subyektlərinin sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququ saxlanmışdır (maddə 218.6.1, 218.6.2). Şərt ondan ibarətdir ki, şirkətlərə, fərdi sahibkarlara satılmış mallar, yaxud göstərilmiş xidmətlər rüb ərzində ümumi əməliyyatların 30%-ni aşmamalıdır. Bu limit aşılarsa ödəyicisi sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququnu itirir.

Dəyişikliklərdən sonra zərgərlik və xəz-dəri məmulatlarını satan şəxslərin sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olmaq hüququ yoxdur.

Lisenziya tələb edən fəaliyyətlə məşğul olan şəxslər üçün də sadələşdirilmiş vergini tətbiq etmək hüququ ləğv edilib. Məsələn, daha əvvəl sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan stomatoloqlar, 2019-cu ildən etibarən bu hüquqdan məhrum olmuşlar. Qeyd edək ki, lisenziya tələb edilən fəaliyyət sahələrinə təhsil sahəsində müəyyən fəaliyyətlər, əczaçılıq fəaliyyətləri və s. daxildir. Sözügedən fəaliyyət sahələrinin geniş siyahısı 01.06.2016-cı il tarixli 176VQ nömrəli “Lisenziyalar və icazələr haqqında” AR qanunda verilib.  


 

Print Friendly, PDF & Email