Blog Full

2025-ci il yanvarın 1-dən qüvvəyə minmiş Vergi Məcəlləsində dəyişikliklərə əsasən, vergi ödəyicilərinin vəzifələrinə bəzi əlavələr edilib. Yeniliyi iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir. 

Vergi ödəyicilərinin vəzifələrinə aşağıdakı məzmunda üç əlavə edilib:

• Kənd təsərrüfatı məhsulları bazarları və kənd təsərrüfatı kooperativi bazarları istisna olmaqla, bazarların mülkiyyətçiləri (bazarlar idarəetməyə verildikdə – idarəediciləri) tərəfindən əmlak icarəyə verildikdə əmlakı icarəyə götürənin təsərrüfat subyektinin (obyektinin) vergi orqanında uçota alınması həyata keçirildikdən sonra onun həmin təsərrüfat subyektlərində (obyektlərində) fəaliyyət göstərməsinə şərait yaratmaq (Maddə 16.1.11-15.);
• Kənd təsərrüfatı məhsulları bazarları və kənd təsərrüfatı kooperativi bazarları istisna olmaqla, bazarlarda daşınmaz əmlak həmin əmlakın mülkiyyətçiləri (bazarlar idarəetməyə verildikdə – idarəediciləri) tərəfindən, habelə əmlak icarəyə verildikdə icarəyə götürən tərəfindən sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün istifadə edildikdə təsərrüfat subyektinin (obyektinin) girişində həmin təsərrüfat subyektinin (obyektinin) vergi orqanında uçota alınması ilə bağlı (vergi ödəyicisinin adı və VÖEN-i göstərilməklə) məlumatı (arayışı) əks etdirmək (yerləşdirmək) (Maddə16.1.11-16.);
• Kənd təsərrüfatı məhsulları bazarları və kənd təsərrüfatı kooperativi bazarları istisna olmaqla, bazarların mülkiyyətçiləri (bazarlar idarəetməyə verildikdə – idarəediciləri) tərəfindən icarə müqaviləsinə xitam verilmiş və faktiki olaraq həmin obyektdə fəaliyyət göstərməyən, habelə fəaliyyətini davam etdirən vergi ödəyiciləri barədə forması müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən təsdiq edilmiş məlumatı elektron formada hər rüb başa çatdıqdan sonra növbəti ayın 20-dək uçotda olduğu vergi orqanına taqdim etmək (Maddə 16.1.11-17)

Vergi Məcəlləsində vergi ödəyicisinin vəzifəsinə əlavə edilən bəndlərlə bağlı mühüm məqamları qeyd etməzdən öncə əlavələrin məqsədini diqqətə çatdıraq. Vergi ödəyicisi nəzarət-kassa aparatı və POS-terminal quraşdırılması üçün, ilk növbədə, fəaliyyət göstərdiyi obyekti vergi orqanında qeydiyyata salmalıdır. Təəssüf ki, bəzi vergi ödəyiciləri fəaliyyət göstərdiyi obyekti vergi orqanında qeydiyyata salmaqda maraqlı olmur. Bu səbəbdən də Vergi Məcəlləsində edilmiş son dəyişikliklə bazarların mülkiyyətçiləri (bazarlar idarəetməyə verildikdə – idarəediciləri) üzərinə vəzifələr qoyuldu ki, həmin vergi ödəyicilərinin obyektlərinin vergi orqanında qeydiyyata alınmasını tələb etsinlər. Qeyd edək ki, oxşar təcrübə Rusiya Federasiyası və Gürcüstanda da mövcuddur.

Mühüm məqamlara gəlincə, birincisi, Vergi Məcəlləsinə əlavə edilmiş hər üç bənd 9 aydan sonra, yəni 1 oktyabr 2025-ci ildən qüvvǝyǝ minəcək. Bu barədə Vergi Məcəlləsindəki dəyişikliklərlə bağlı Qanunun 3-cü maddəsində qeyd edilib. Həmçinin, həmin Qanunun 2-ci maddəsi olan keçid müddəasında yazılıb ki, kənd təsərrüfatı məhsulları bazarları və kənd təsərrüfatı kooperativi bazarları istisna olmaqla, bazarların mülkiyyətçiləri (bazarlar idarəetməyə verildikdə – idarəediciləri) tərəfindən bu Qanun qüvvəyə mindikdən sonra 6 ay müddətində vergi orqanında uçota alınmamış təsərrüfat subyektinin (obyektinin) uçota alınması və həmin təsərrüfat subyektini (obyektini) icarəyə götürənlərin təsərrüfat subyektinin (obyektinin) vergi orqanında uçota alınması təmin edilməlidir.

Misal

Ticarət mərkəzinin idarəçiləri həmin mərkəzdə təsərrüfat mallarının satışını həyata keçirən vergi ödəyicisinin obyekt kodu alınmasını 1 mart 2026-ci il tarixə kimi təmin etməlidir. Çünki bazarların mülkiyyətçiləri (bazarlar idarəetməyə verildikdə – idarəediciləri) tərəfindən müvafiq Qanun qüvvəyə mindikdən sonra 6 ay müddətində vergi orqanında uçota alınmamış təsərrüfat subyektinin (obyektinin) uçota alınması və həmin təsərrüfat subyektini (obyektini) icarəyə götürənlərin təsərrüfat subyektinin (obyektinin) vergi orqanında uçota alınması təmin edilməlidir.

İkinci məqam: Maddədə bazar dedikdə, ticarət mərkəzləri ilə yanaşı, “Moll”lar da nəzərdə tutulur.

Üçüncü məqam: Vergi Məcəlləsində edilmiş son dəyişikliklər bazarların mülkiyyətçilərinin (bazarlar idarəetməyə verildikdə – idarəedicilərin) üzərinə aşağıdakı üç yeni vəzifəni qoyur:

• Əmlakı icarəyə götürən vergi ödəyicisinin obyekti vergi orqanında qeydiyyata salmasına nəzarət etməlidir. Əgər obyekti icarəyə götürən vergi ödəyicisi onu vergi orqanında qeydiyyata salmazsa, icarəyə verən onun fəaliyyət göstərməsinə imkan verməməlidir;
• Obyekti icarəyə götürən vergi ödəyicisinin obyektin vergi orqanında qeydiyyat alınması haqqında arayışı girişdə yerləşdirməsini təmin etməlidir;
• Bazarların mülkiyyətçiləri (bazarlar idarəetməyə verildikdə – idarəediciləri) tərəfindən vergi orqanına rüblük məlumat təqdim edilməlidir. Vergi orqanı tərəfindən təqdim olunan xüsusi formada icarə müqaviləsinə xitam verilmiş və faktiki olaraq həmin obyektdə fəaliyyət göstərməyən, habelə fəaliyyətini davam etdirən vergi ödəyiciləri barədə məlumatlar öz əksini tapacaq.

Qeyd edək ki, Vergi Məcəlləsinin maliyyə sanksiyaları ilə bağlı bölməsində yuxarıda qeyd edilən hallar üzrə nəzarət tədbirləri nəzərdə tutulub.

Mənbə: vergiler.az

İqtisadiyyat Nazirliyində ”Vergi Xidməti – 25: Davamlı inkişaf və effektiv transformasiya” mövzusunda Forum keçirilib. Tədbirdə dövlət qurumlarının rəhbərləri, sahibkarlar və ekspertlər iştirak edib, ölkənin vergi siyasətində əldə olunan uğurlar və gələcək hədəflər müzakirə olunub. Forum çərçivəsində müxtəlif nominasiyalar üzrə fərqlənən vergi ödəyicilərinə sertifikatlar təqdim edilib. Kapital Bank “Qeyri-neft sektoru üzrə vergi rekordçusu” nominasiyasında sertifikata layiq görülüb.

Qeyd edək ki, forum İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun çıxışı ilə açılıb. Nazir vergi sisteminin ölkə iqtisadiyyatındakı rolunu vurğulayaraq, onun təkcə fiskal orqan deyil, həm də biznes mühitinin inkişafına, şəffaflığın artırılmasına və sahibkarlarla səmərəli tərəfdaşlıq münasibətlərinin qurulmasına xidmət edən bir institut olduğunu bildirib. Forum çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin Forum iştirakçılarına ünvanladığı məktub da səsləndirilib.

Ölkənin aparıcı maliyyə institutlarından biri olan Kapital Bank uzun illərdir qeyri-neft sektorunun inkişafına dəstək verir və sahibkarların maliyyə resurslarına çıxışını asanlaşdıran layihələr həyata keçirir. Bankın vergi öhdəliklərinin icrasında fəallığı və iqtisadi şəffaflığın gücləndirilməsinə verdiyi töhfə bu sertifikatla qiymətləndirilib.

Tədbirdə çıxış edən rəsmilər vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi, biznes mühitinin şəffaflaşdırılması və sahibkarlığın dəstəklənməsi istiqamətində aparılan islahatların ölkə iqtisadiyyatına verdiyi müsbət təsiri vurğulayıblar. Kapital Bankın da qeyri-neft sektorunda vergi öhdəliklərini yüksək səviyyədə yerinə yetirməsi bu siyasətin uğurlu nəticələrindən biri kimi qeyd olunub.

Kapital Bank Azərbaycan Əmanət Bankının varisi kimi 151 ildir ki, uğurla fəaliyyət göstərir. Hazırda Kapital Bank Azərbaycanda ən böyük xidmət şəbəkəsinə malik maliyyə qurumudur. Universal bank olan Kapital Bank 5 milyondan çox fiziki və 22 mindən artıq hüquqi şəxsə xidmət göstərir. Eyni zamanda, Kapital Bank dövlətin həyata keçirdiyi bir sıra sosial proqramlarda yaxından iştirak edir və real sektorun inkişafı üzrə bir sıra proqramları həyata keçirir. Ətraflı məlumat üçün: https://kapitalbank.az

Mövzunu vergi eksperti Azər Qənbərov şərh edir.

Məlum olduğu kimi, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan müəssisələrə ölkədə aqrar sahənin inkişafı və yerli məhsulların istehsalının artımı, eləcə də əhalinin tələbatının idxaldan asılılığının aradan qaldırılması məqsədilə bir necə vergi növləri üzrə, o cümlədən mənfəət vergisi üzrə azadolmalar verilib.

Vergi Məcəlləsinin 106.1.14-cü maddəsinə əsasən, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən sənaye üsulu ilə) hüquqi şəxslərin bu fəaliyyətdən əldə etdikləri mənfəət – 2014-cü il yanvarın 1-dən 13 il müddətinə mənfəət vergisindən azad edilib. Həmçinin, Vergi Məcəlləsinin 106.1.14-1-ci maddəsinə əsasən, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən sənaye üsulu ilə) hüquqi şəxslərin bu fəaliyyət üzrə satışdankənar gəlirləri, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə əlaqədar hüquqi şəxslərə dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına verilən subsidiyalar, habelə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən sənaye üsulu ilə) rezident hüquqi şəxslərin iştirakçıları olan hüquqi şəxslərin bu sahə üzrə dividend gəlirləri – 2023-cü il yanvarın 1-dən 4 il müddətinə mənfəət vergisindən azad edilib.

Yuxarıda qeyd edilənlərdən məlum olur ki, ümumiyyətlə, kənd təsərrüfatı sahəsi və kənd təsərrüfatı məhsullarınn istehsalı ilə məşğul olan şəxslər bu fəaliyyət üzrə qeyd edilən müddət ərzində bütün vergilərdən, hətta əldə etdikləri dövlət büdcəsinin vəsaiti hesabına verilən subsidiyalara və satışdankənar gəlirlərə görə də hesablanmalı olan mənfəət vergisindən azaddır. Nümunə olaraq, azadolmalar üzrə hallara nəzərə salaq:

Misal

“AA” MMC kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğuldur və kiçik sahibkarlıq subyekti kimi il ərzində 100.000 manat dəyərində toxum, 120.000 manat dəyərində gübrə və 300.000 manat dəyərində kənd təsərrüfatı texnikası alaraq işçi qüvvəsi ilə icarəyə götürdüyü torpaqlarda fəaliyyətə başlayıb və mövsümün sonunda 650.000 manat dəyərində məhsul satışından gəlir əldə edib. İşçi qüvvəsi ilə bağlı ümumi xərclər 70.000 manat olub, kənd təsərrüfatı texnikasına maksimal amortizasiya hesablanıb. Mövsüm sonu məhsul satışından sonra müəssisə müəyyən səbəblərdən icarəyə götürdüyü torpaqları geri qaytarıb, il bitdikdən sonra istifadə edilməmiş 15.000 manat dəyərində toxumu 20.000 manata, 25.000 manat dəyərində gübrəni alış qiymətinə, texnikaları isə 230.000 manata digər fermerə satıb. Qeyd olunan halda, “AA” MMC-nin əldə etdiyi gəlirlər mənfəət vergisindən azad ola bilirmi?

Beləliklə: müəssisənin kənd təsərrüfatı məhsullarının satışından gəlirləri 650.000 manat, gəlirdən çıxılan xərcləri isə 340.000 manat təşkil edib:

100.000-15.000 = 85.000 manat (toxum);

120.000 – 25.000 = 95.000 manat (gübrə);

(85.000 + 95.000 + 70.000 + ((300.000 x 20%) x 1.5)) = 340.000 manat.

Bu halda, şirkətin mənfəəti 310.000 manat olub:

650.000 – 340.000 = 310.000 manat.

Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı üzrə mənfəət vergisindən azadolma tətbiq edildiyindən, vergiyə cəlb olunan gəlirlər və xərclər sıfırlanaraq, sonda vergiyə cəlb edilən mənfəət də sıfır olacaq. Təbii ki, bu halda “AA” MMC mənfəət vergisindən azad olan gəlirlərini bəyannamədə tam şəkildə bəyan etməlidir. Əks halda, Vergi Məcəlləsinin 58.15-ci maddəsinə əsasən, vergi güzəşt və azadolmalarını əldə edən şəxslər tərəfindən vergidən azad olunan gəlirlərin bəyan edilməməsinə və ya azaldılmasına görə vergi ödəyicisinə bəyan edilməmiş və ya azaldılmış gəlirin (xərclər çıxılmadan) 6 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq olunur.

Bəs kənd təsərrüfatı texnikasının, toxum və gübrənin satışı vergiyə cəlb olunacaqmı?

Vergi Məcəlləsinin 13.2.12-ci maddəsinə əsasən, satışdankənar gəlirlər dedikdə – digər müəssisələrin fəaliyyətində payçı kimi iştirakdan gəlir, müəssisəyə məxsus səhmlər, istiqrazlar və digər qiymətli kağızlardan əldə edilən gəlirlər, habelə mal və xidmət (iş) istehsalı və satışı ilə bilavasitə bağlı olmayan əməliyyatdan götürülən digər gəlirlər, o cümlədən cərimə və zərərin ödənilməsi şəklində alınmış məbləğ, xarici valyuta əməliyyatları üzrə artan məzənnə fərqi, qanunvericiliyə müvafiq olaraq, iddia müddəti keçmiş kreditor və deponent borc məbləğləri başa düşülür.

Bu halda, gübrə, toxum və kənd təsərrüfatı texnikasının satışı bu sahə ilə bağlı olsa da satışdankənar gəlirlərə aid edilməyək mənfəət vergisinə cəlb olunacaq.

Beləliklə, “AA” MMC qeyd edilən malların və texnikanın satışına görə 5.000 manat məbləğində mənfəət vergisi hesablayaraq ödəməli olacaq:

(20.000 + 25.000 + 230.000 – 15.000 – 25.000 – 210.000) = 25.000 manat;

25.000 x 20% = 5.000 manat

Əlbəttə ki, kənd təsərrüfatı texnikasına maksimal amortizasiya hesablanmasaydı, bu halda 5.000 manat zərər yarana bilərdi. Bunun üçün isə “AA” MMC növbəti dövrlərdəki fəaliyyətini nəzərə almaqla vergilərin optimallaşdırılmasını həyata keçirməlidir.

Mənbə: vergiler.az