Blog Full

İqtisadçı ekspert Anar Bayramov mövzunu şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 151.5.1-ci maddəsinə əsasən, əvvəllər fəaliyyəti və ya vergi tutulan mənfəəti (gəliri) olmayan vergi ödəyicilərinin mənfəət və ya gəlir vergisi üzrə cari vergi ödəmələri təqvim ili ərzində rüblər üzrə artan yekunla bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilən müvafiq vergi dərəcələrinə əsasən hesablanır.

Burada öncə iki vacib məqamı nəzərdən keçirməliyik.

Birinci məqam

Vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsi üzrə cari vergi ödəmələri hesablayarkən 151.2-ci maddədə nəzərdə tutulan xərclər nəzərə alınmadan gəliri yox, gəlirdən çıxılan xərclər nəzərə alınmaqla mənfəəti (gəliri) qeyd etməlidir.

Misal 1: Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin birinci rüb ərzində gəliri 30.000 manat olub. Vergi ödəyicisinin xərci 12.000 manat olduğu halda, vergi ödəyicisi “Cari vergi ödəmələrinin hesablanması haqqında Arayış” formasında Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsinə uyğun olaraq 18.000 manat (30.000 manat (1 rüb üzrə gəlir) — 12.000 (I rüb üzrə xərc) qeyd etməlidir:

30.000 – 12.000 = 18.000 manat.

Misal 2: Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin I rübündə gəlirləri 30.000 manat olub. Vergi ödəyicisinin həmin rüb üzrə xərclərinin 22.000 manat olmasına baxmayaraq, 14.000 manat məbləğində xərcin gəlirdən çıxılmasına icazə verilib. Bu halda vergi ödəyicisi arayışda 8.000 manat (30.000 manat (rüb üzrə gəlirlərin məbləği) – 22.000 manat (cəmi xərc) yox, 16.000 manat (30.000 manat (rüb üzrə gəlirlərin məbləği) -14.000 manat (gəlirdən çıxılmasına icazə verilən xərc) qeyd etməlidir.

Misal 3: Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin I rübündə gəlirləri 12.000 manat olsa da, həmin gəlirlərin 2.000 manatı mənfəət (gəlir) vergisinə cəlb edilməyən gəlirlərdir. Vergi ödəyicisinin həmin rüb üzrə gəlirlərdən çıxılmasına icazə verilən xərcləri 4.000 manat olsa da, həmin xərclərin gəlirdən çıxılmasına icazə verilən hissəsini Vergi Məcəlləsinin 108.2-ci maddəsinə uyğun olaraq müəyyən etməlidir.

Qeyd edək ki, Vergi Məcəlləsinin 108.2-ci maddəsinin tələblərinə uyğun olaraq, vergi ödəyicisi tərəfindən vergiyə cəlb olunan və vergidən azad olunan, yaxud mənfəət (gəlir) vergisinə cəlb edilməyən, habelə qeyri-sahibkarlıq fəaliyyəti ilə bağlı əməliyyatlar üzrə çəkilən, lakin bölüşdürülməsi mümkün olmayan xərclərin gəlirdən çıxılan məbləği vergiyə cəlb edilən gəlirlərin vergi ödəyicisinin ümumi gəlirlərində xüsusi çəkisi əsasında müəyyən edilməsi həyata keçirilməlidir.

Vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilən arayışda gəlirin məbləği hesablanarkən 10.000 manatdan (12.000 manat (rüb ərzində ümumi gəlir) – 2.000 manat (mənfəət (gəlir) vergisinə cəlb edilməyən gəlir) çıxılan 4.000 manat xərcin Vergi Məcəlləsinin 108.2-ci maddəsinə uyğun hissəsi qeyd edilməlidir.

Misal 4: Mənfəət (gəlir) vergisi ödəyicisi olan fərdi sahibkarın 2022-ci ilin 1 rübü üzrə gəliri 30.000 manat olsa da, onun 4.000 manatı icarə fəaliyyətindən əldə olunub. Vergi ödəyicisinin gəlirdən çıxılmasına icazə verilən xərci isə 8.000 manat təşkil edib. Bu halda vergi ödəyicisi “Cari vergi ödəmələrinin hesablanması haqqında Arayış” formasında 22.000 manat (30.000 manat (rüb üzrə ümumi gəlirin məbləği) – 8.000 manat (gəlirdən çıxılmasına icazə verilən xərc)) yox, 18.000 manat (26.000 manat (icarə fəaliyyətindən olan gəlir istisna olmaqla sahibkarlıq fəaliyyəti üzrə gəlirləri) – 8.000 manat (gəlirdən çıxılmasına icazə verilən xərclərin yekunu) qeyd edilməlidir.

Hüquqi şəxsin mənfəət vergisinin dərəcələri

Misal 5: Mənfəət (gəlir) vergisi ödəyicisi olan hüquqi şəxsin 2022-ci ilin I rübü üzrə gəlirləri 32.000 manatdır və onun 8.000 manatı obyektlərin icarəyə verilməsindən əldə olunub. Vergi ödəyicisinin gəlirdən çıxılan xərcləri 6.000 manat təşkil etdiyi halda, “Cari vergi ödəmələrinin hesablanması haqqında Arayış”da vergi ödəyicisi 26.000 manat (32.000 manat (rüb üzrə cəmi gəlirlər) – 6.000 manat (gəlirdən çıxılan xərclər)) qeyd edəcək. Öncəki misaldan fərqli olaraq gəlirdə icarə haqqını ona görə nəzərə alırıq ki, vergi ödəyicisi fərdi sahibkar yox, hüquqi şəxsdir.

İkinci məqam

Vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsini tətbiq edərkən gəlirləri rüblər üzrə artan yekunla qeyd etməlidir. Maddədən göründüyü kimi, Vergi Məcəlləsinin 151.2-ci maddəsinin tələblərindən fərqli olaraq, 151.5-ci maddəsində “artan yekunla” ifadəsindən istifadə edilib ki, vergi ödəyicisi arayışı təqdim etdiyi rüblər üzrə yekun mənfəəti (gəliri) müəyyən etməlidir.

Misal 6: Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin I rübü üzrə mənfəəti (gəliri) 3.000 manat təşkil edib. 2022-ci ilin 2-ci rübündə mənfəəti 2000 manat olduğu üçün ilin 6 ayı üzrə mənfəət (gəlir) 5.000 manat təşkil edib. Bu halda vergi ödəyicils “Cari vergi ödəmələrinin hesablanması haqqında Arayış”da 2.000 manat məbləğində mənfəəti (gəliri) yox, ilk iki rub üzrə müəyyən olunan 5.000 manat məbləğində mənfəəti (gəliri) qeyd etməlidir.

Misal 7: Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin 1 rübü üzrə mənfəəti (gələri) 8.000 manat təşkil edib. 2022-ci ilin II rübünün yekunlarına görə vergi ödəyicisi 2.000 manat məbləğində zərərlə işləyib. Bu halda vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.3-ci maddəsinin tələblərinə əsasən, 2022-ci ilin II rübü üzrə cari arayışda 6.000 manat (8.000 manat (1 rübü üzrə cəmi mənfəət (gəlir) – 2.000 (2002-ci ilin II rübü üzrə zərər (mənfəət)) məbləğində gəliri təqdim etməlidir.

Misal 8: Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin I və II rübləri üzrə mənfəəti (gəliri) müvafiq olaraq 4.000 manat və 8.000 manat təşkil edib. Amma 2022-ci ilin III rübünün nəticələrinə əsasən 12.500 manat zərəri olub. Beləliklə, vergi ödəyicisi 2022-ci ilin 9 ayının göstəricilərinə əsasən, zərərlə işlədiyi üçün (4.000 manat (Il rub üzrə mənfəət (gəlir) + 8.000 manat (I rüb üzrə gəlir) – 12.500 manat (III rüb üzrə zərər)) < 0) 2022-ci ilin III rübu uzrə arayışında məbləği 0 (sıfır) olaraq qeyd edəcək.

Daha bir məqam

Bəzi həmkarlarlarımız hesab edirlər ki, vergi ödəyicisi “Cari vergi ödəmələrinin hesablanması haqqında Arayış”da artan yekunla mənfəəti (gəliri) qeyd etməklə hesablanmalı olan cari vergi ödəmələrindən daha çox məbləğdə ödəniş edir. Oxucularımız üçün daha aydın olsun deyə prosesi misalla izah etmək istəyirik.

Misal 9: Kiçik sahibkarlıq subyektinə aid vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin I və II rübləri üzrə artan yekunla mənfəəti (gəliri) müvafiq olaraq 40.000 manat və 90.000 manat olub. Vergi ödəyicisi 2022-ci ilin I rübü üzrə “Cari vergi ödəmələrinin hesablanması haqqında Arayış”da 40 000 manat mənfəəti (gəliri) qeyd etdiyi üçün 8.000 manat (40.000 manat (2022-ci ilin Irübü üzrə mənfəət (gəlir) x 20 faiz (mənfəət vergisinin dərəcəsi)) məbləğində cari vergi ödəməsi hesablayıb. Növbəti rübdə vergi ödəyicisi “Cari vergi ödəmələrinin hesablanması haqqında Arayış”da 90.000 manat məbləğini qeyd etdiyi üçün cari vergi ödəməsinin məbləği 18.000 manat ((90.000 manat (2022-ci ilin 1 və İl rübləri üzrə mənfəət (gəlir) x 20 faiz (mənfəət vergisinin dərəcəsi)) qeyd etsə də, vergi ödəyicisinin şəxsi hesab vərəqəsinə 10.000 manat (18.000 manat (2022-ci ilin I və II rübləri üzrə hesablanan cari vergi ödəmələri) – 8.000 manat ((2022-ci ilin I rübü üzrə hesablanan cari vergi ödəməsi)) qeyd ediləcək.

Göründüyü kimi, vergi ödəyicisinin hesabat ilinin əvvəlki rüblərində bəyan etdiyi cari vergi ödəmələrinin məbləği sonuncu arayışın məbləğinə mütənasib olaraq azadılır.

Bir məsələni də qeyd edək ki, 1 yanvar 2022-ci ildən Vergi Məcəlləsinin 37.2-ci maddəsinə edilən dəyişiklik nəticəsində cari vergi ödəmələrinin hesablanması haqqında arayış forması üzrə kameral vergi yoxlamasının keçirilməsi Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci metodu ilə təqdimetmə zamanı mənfəət (gəlir) vergisinin rüblük olaraq təqdim olunması anlamına gəlir.

Mənbə: Anar Bayramov. “Vergi uçotu” kitabı.

Mənbə: vergiler.az

Dövlət Gömrük Komitəsi “Şəxsi Hesab Vərəqəsi” elektron xidmətinin tətbiqinə başlayıb.

Xidmət idxal-ixrac əməliyyatları zamanı gömrük bəyannamələri üzrə hesablamaların, gömrük və digər ödənişlərin uçotunun vahid platforma üzərindən reallaşdırılmasına imkan verir.

Pilot variantda istifadəyə verilmiş xidmət biznes fəaliyyətinin daha səmərəli və çevik şəkildə təşkili, maliyyə-uçot sisteminin düzgün qurulması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xidmət xarici ticarət iştirakçılarına rəsmiləşdirmə zamanı avans gömrük ödənişlərindən istənilən gömrük orqanı və gömrük ödənişi üzrə istifadə etməyə, balans məbləğini, gömrük borcunu onlayn rejimdə izləməyə imkan verir. Həmçinin ödənişlər barədə məlumatlar anında gömrük orqanına ötürüldüyündən rəsmiləşdirməyə sərf olunan müddət azalır.

“Şəxsi hesab vərəqəsi”ndə müəyyən tarix intervalı və nömrələr əsasında gömrük bəyannamələri barədə məlumat almaq, gömrük rüsumları, ƏDV, aksiz vergisi, gömrük yığımları üzrə hesabatları da izləmək mümkündür ki, bu da biznes fəaliyyətinin düzgün və səmərəli şəlikdə qurulması baxımından əhəmiyyətlidir. Məqsəd əməliyyatların rəqəmsal həll əsasında avtomatlaşdırılması, gömrük-biznes münasibətlərində təmasın minimuma endirilməsi, asan, sürətli, çevik xidmət, maksimum məmnuniyyətdir.

Mənbə: report.az

Kapital Bank evi olmayanlara və mənzilini yeniləmək istəyənlərə endirimli şərtlərlə daxili ipoteka krediti təklif edir. Artıq ev almaq arzusunda olanlar illik 5%-dən başlayan şərtlərlə ipoteka krediti əldə edə bilərlər. Bunun üçün xüsusi bir limitin ayrılacağını gözləməyə ehtiyac yoxdur. Hazırda bazarda sərfəli şərt olan bu təklifdən dərhal yararlanmaq mümkündür.

İpoteka kreditinin minimal məbləği 20 000, maksimal məbləği isə 500 000 manat təşkil edir, müddəti isə 1 ildən 20 ilədək dəyişir. Minimal ilkin ödəniş 15%-dən başlayır. Daxili ipoteka kreditini əlavə vaxt itkisi olmadan https://ipoteka.kapitalbank.az/ portalı vasitəsilə müraciət etməklə, əmək haqqı, təqaüd, həmçinin sahibkarlıq və ya peşə fəaliyyəti üzrə gəlirləri olan şəxslər sürətli şəkildə əldə edə bilərlər.

Kapital Bank-ın partnyor tikinti şirkətlərindən çıxarışsız mənzillərlə yanaşı ilkin qeydiyyat sənədi olan mənzilləri də əldə etmək mümkündür. Belə olan halda kreditləşmə çıxarışı olan mənzillərə uyğun şərtlərlə həyata keçirilir. Müştərilər  https://ipoteka.kapitalbank.az saytında onlara düşəcək məbləği öncədən müraciət etməklə müəyyən edə bilərlər, həmçinin digər bir müraciət vasitəsi olan (+994 50) 999 81 96 WhatsApp nömrəsinə ünvanlaya bilərlər.

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-a daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi – 114 filialı və 24 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Daxili ipoteka krediti sifarişi üçün – https://ipoteka.kapitalbank.az/, Nağd pul krediti sifarişi üçün – https://kbl.az/krdt, BirKart sifarişi üçün – https://kbl.az/tkstcrd.

Bakı şəhərində yaşayıram. Evimi satmaq istəyirəm. Evimi satan zaman vergi ödəməliyəmmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, mülkiyyətində olan yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrini və mülkiyyətində olan torpaq sahələrini təqdim edən fiziki şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləridir və qeyd edilən sahələrin təqdim edilməsi zamanı sadələşdirilmiş vergi müqaviləni təsdiq edən notariuslar tərəfindən ödəmə mənbəyində tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilir.

Həmçinin, fiziki şəxsin azı 3 il ərzində yaşayış yeri üzrə qeydiyyatda olduğu yaşayış sahələrinin təqdim edilməsi ödəmə mənbəyində sadələşdirilmiş vergiyə cəlb edilmir.

Bununla yanaşı, fiziki şəxslərin yaşayış sahəsinin təqdim edilməsi zamanı 30 kvadratmetr olan sahə sadələşdirilmiş vergidən azad edilir. Bu zaman fiziki şəxs 3 təqvim ilindən az müddətdə qeydiyyatda olduqda yaşayış sahəsi təqdim edərkən həmin yaşayış sahəsinin 30 kvadratmetr olan hissəsi çıxılmaqla qalan sahənin hər kvadratmetrinə sadələşdirilmiş vergi hesablanır.

Verginin məbləği satılan mənzilin sahəsinin hər kvadratmetrinə 15 manat olmaqla Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən olunmuş əmsalın tətbiq edilməsi ilə müəyyən olunur.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102-ci, 199-cu, 207-ci, 218.4-cü, 218-1-ci və 220.8-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Gəlir vergisinin tutulması prinsipləri