Blog Full

Vergi ödəyicilərində yoxlamalar həyata keçirilərkən vergi orqanları və onların vəzifəli şəxsləri düzgün qərar qəbul etmək üçün əhəmiyyətli olan bütün halları aydınlaşdırmalıdırlar. Səyyar vergi yoxlaması zamanı ekspertlərin cəlb olunması ilə bağlı yaranan sullara “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə və mühasibat işləri üzrə layihə rəhbəri Elnur Səmədzadə aydınlıq gətirir.

Səyyar vergi yoxlaması illik təqdim edilən tədiyyə növləri, yəni mənfəət, gəlir, əmlak və torpaq vergiləri üzrə vergi ödəyicisinin son 3 təqvim ilindən çox olmayan fəaliyyətini, digər tədiyyə növləri üzrə isə həmin yoxlamanın həyata keçirildiyi il də daxil olmaqla vergi ödəyicisinin son 3 ildən çox olmayan fəaliyyətini əhatə edə bilər.

Səyyar vergi yoxlaması zamanı vergi orqanlarının vəzifəli şəxslərinin fəaliyyətinə aid olmayan məsələlərin izah olunması üçün xüsusi bilik və təcrübə tələb olunur. Ortaya çıxan məsələlərin xüsusi biliklərə əsaslanaraq izahı üçün vergi orqanlarının vəzifəli şəxslərinin qərarına əsasən ekspertiza təyin edilir. Qərarda ekspertizanın təyin edilməsi üçün əsaslar, ekspertin adı və ya ekspertiza keçirən təşkilatın adı, ekspert qarşısında qoyulan məsələlər və ekspertə təqdim olunan materiallar göstərilir. Vergi orqanlarının vəzifəli şəxslərinin qərarına əsasən ekspertlər aşağıdakı işləri yerinə yetirirlər:

• kontraktın (müqavilənin, standartların, digər normativ sənədlərin tələblərinə uyğun olaraq), əmtəənin, məhsulun kəmiyyət və keyfiyyətinin ekspertizası;
• əmtəə və nəqliyyat vasitələrinin identifikasiyası;
• əmtəənin mənşə ölkəsinin müəyyən edilməsi;
• yükün, o cümlədən sığorta edilmiş yükün vəziyyətinin ekspertizası;
• keyfiyyətin itirilməsi nəzərə alınmaqla sığortaçıya dəyən zərərin dəyər ifadəsi və ya sığorta hadisəsinin başlanması zamanı faktiki kəmiyyəti;
• daşınmaz, daşınar əmlakın və malların qiymətləndirilməsi;
• alğı-satqı, girov, səhmləşdirmə məqsədilə girov qoyulmuş əmlakın bazar qiymətinin müəyyənləşdirilməsi.

Vergitutma obyekti ilə vergitutma bazasının fərqi nədir?

Vergi bazası üzrə hesablamalarda ümumi prinsiplər

Vergitutma elementlərinin müəyyən edilməsi hər hansı verginin müəyyən olunması üçün əsas şərtdir.  AR Vergi Məcəlləsi ilə təyin edilən bu elementlərdən biri vergitutma bazasıdır (maddə 12). Vergi bazası vergitutma obyektinin dəyər, fiziki yaxud digər xarakteristikasıdır. Vergitutma bazası isə vergi bazasının bütün güzəştlərdən sonra qalan yaxud “vergitutma obyektinin vergi tutulan hissəsinin kəmiyyətcə ifadəsidir” (VM, maddə 12.4`).

• Vergi bazası və onun müəyyən edilməsi qaydası Azərbaycanın vergi qanunvericiliyi əsasında müəyyən edilir.
• Vergi ödəyiciləri hər bir vergi dövrünün sonunda vergitutma bazasını mühasibat uçotu registrlərinin məlumatları, habelə vergitutma obyekti yaxud vergitutma ilə bağlı obyektlər üzrə digər sənədləşdirilmiş məlumatlar əsasında hesablayırlar.
• Əvvəlki vergi (hesabat) dövrlərinə aid vergitutma bazasının hesablanması zamanı səhvlər (təhriflər) aşkar edildikdə, cari vergi (hesabat) dövründə vergi bazası və verginin məbləği göstərilən səhvlərin (təhriflərin) yol verildiyi yol verildiyi dövr üçün yenidən hesablanır. Səhvlərin (təhriflərin) baş vermə müddətini müəyyən etmək mümkün olmadıqda, vergitutma bazasının və verginin məbləğinin yenidən hesablanması səhvlərin (təhriflərin) aşkar edildiyi vergi (hesabat) dövrü üçün aparılır.

Ödəniləcək vergi məbləği vergitutma bazasına vergi dərəcəsi tətbiq edilməklə hesablanır.

Vergitutma bazası ilə  vergitutma obyekti arasında fərq

Gəlin bu fərqi konkret nümunə əsasında izah edək (mənbə: vergiler.az).

Sual. Mənim əsas iş yerimdə muzdlu işdən gəlirim 500 manatdır. Bu məbləğin 200 manatı vergidən azaddır. Bu halda ödəmə mənbəyində vergi tutularkən vergitutma obyekti 500 manatdır, yoxsa 300 manat?

Cavab. Vergi Məcəlləsinin 12.3-cü maddəsinə əsasən, vergitutma obyekti gəlir, mənfəət, əmlak, torpaq, faydalı qazıntılar, təqdim edilmiş malların (işin, xidmətin) dəyəri, ticarət əlavəsi və ya bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilən digər vergitutma obyektləridir.

VMəcəlləsinin 12.4-ci maddəsində isə vergitutma bazası müəyyənləşdirilib. Həmin maddədə göstərilir ki, vergitutma bazası vergitutma obyektinin vergi tutulan hissəsinin kəmiyyətcə ifadəsidir.

Qeyd olunanlara əsasən, sorğuda göstərilən halda muzdlu işdən əldə edilən gəlirin tam məbləği (500 manat) gəlir vergisinin vergitutma obyekti, müvafiq azadolma məbləği çıxıldıqdan sonra qalan məbləğ (300 manat) isə vergitutma bazasıdır (Dövlət Vergi Xidməti).

Əsas vergi elementlərindən biri olan vergitutma obyektinin mövcudluğu vergi ödənişini zəruri edən şərtdir. Hər bir verginin Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinə uyğun olaraq müəyyən edilmiş müstəqil vergitutma obyekti olmalıdır. Vergitutma bazası isə bu obyektin rəqəmsal göstəricisidir,  məsələn:

• dəyər göstəricisi, pul ölçüsündə – alınan gəlirin və ya mənfəətin məbləği (gəlir vergisi və ya sadələşdirilmiş vergitutma sistemi üçün), satılan məhsulların, xidmətlərin məbləği – ƏDV hüsablamaları üçün);
• fiziki göstərici, məsələn, istehlak edilən vergitutulan resursun miqdarı (nümunə kimi, mədən vergisinə cəlb edilən mineral suların həcmi);
• digər göstəricilər, məsələn, minik avtomobilləri üçün mühərriklərinin həcmindən və Azərbaycan Respublikasının ərazisində qaldığı müddətdən asılı olaraq yol vergisi.

Vergi bazası hər vergi dövrünün sonunda hesablanır. Vergitutma bazası vergi növündən, qanunvericilik səviyyəsindən, ödəyicinin vergitutma rejimindən asılı olduğundan, onun hesablanması üçün vahid prosedur yoxdur.

Nazirlər Kabineti “Azərbaycan Respublikasında istehsal edilən, yaxud ölkəyə idxal olunan aksiz markası ilə markalanmalı və məcburi nişanlama ilə nişanlanmalı olan malların siyahısı, Azərbaycan Respublikasının ərazisində dövriyyəsinin tənzimlənməsi, aksiz markalarının və məcburi nişanlamanın hazırlanması üçün sifarişin verilməsi, onların tətbiqi, satışı və uçotunun aparılması Qaydaları”nı təsdiqləyib.

Bununla bağlı Baş nazir Əli Əsədov qərar imzalayıb.

“Məlum olduğu kimi, dövlət tərəfindən kölgə iqtisadiyyatının miqyasının azaldılması, sahibkarlıq subyektlərinin şəffaf şəkildə fəaliyyət göstərməsi, habelə qanunsuz sahibkarlıqla mübarizə tədbirləri davamlı və ardıcıl olaraq həyata keçirilir. Həyata keçirilən bu tədbirlər müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının aktiv şəkildə tətbiqini zəruri etmişdir.

Bu məqsədlə İqtisadiyyat Nazirli yanında Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən Vahid Dövlət Avtomatlaşdırılmış Məlumat “Track and Trace” (“Təqib və İzləmə”) sistemi yaradılmış və tətbiqin bu sistem vasitəsilə həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.

Belə ki, Vahid Dövlət Avtomatlaşdırılmış Məlumat “Track and Trace” (“Təqib və İzləmə”) sisteminin tətbiqi istehsaldan və idxaldan son istehlakçıyadək olan bütün dəyər zənciri üzrə aksiz markası ilə markalanmalı malların dövriyyəsinə nəzarəti həyata keçirməyə imkan verir ki, bu da öz növbəsində kölgə iqtisadiyyatının aradan qaldırılmasında, aksizli malların və aksiz markalarının saxtalaşdırılmasının qarşısının alınması ilə yanaşı istehlakçıların hüquqlarının qorunmasında da mühüm rola malikdir.

“Təqib və İzləmə” Sistemi dünyanın bir çox ölkələrində müəssisə və təşkilatlar üçün strateji prioritetə çevrilmişdir. Belə ki, qeyd edilən Sistem təchizat zəncirlərinin təhlükəsizliyini və etibarlılığını yüksəldən həlləri işləyib hazırlamağa, rəqabətə davamlı mövqedə qalmağa imkan verir”, – deyə hökumət bəyan edib.

Qərara əsasən, Vergi Məcəlləsinin 190-cı maddəsində nəzərdə tutulmuş aşağıdakı mallar (qablaşdırılmamış halda olan mallar istisna olmaqla) forması bu Qaydalara Əlavə ilə müəyyən olunmuş müvafiq marka ilə markalanır:

• içməli spirt (o cümlədən tərkibində 80 faizdən az spirt olmayan denaturlaşdırılmamış etil spirti; tərkibində 80 faizdən az spirt olan denaturlaşdırılmamış etil spirti);
• araq (vodka), tündləşdirilmiş içkilər və tündləşdirilmiş içki materialları, konyak və konyak materialları, şampan şərabı, likör və likör məmulatları;
• şərab və şərab materialları;
• pivə (alkoqolsuz pivə istisna olmaqla) və pivə tərkibli içkilər, energetik içkilər və tündləşdirilməmiş alkoqollu içkilər (tərkibindəki spirtin miqdarı 9 faizdən çox olmayan);
• tütün məmulatları;
• elektron siqaretlər üçün maye;
• istehsal məqsədli tütünlər istisna olmaqla digər çəkməli tütünlər, “homogenləşdirilmiş” və ya “bərpa edilmiş” tütünlər, çeynənilən və ya buruna çəkilən tütünlər, habelə qəlyan üçün tütünlər və tütün əvəzləyiciləri;
• qızdırılma nəticəsində istehlak edilən (buxar) tütün və tütün məhsulları;
• birdəfəlik istifadə üçün elektron siqaret, qəlyan və onların əvəzediciləri.

Mənbə: report.az

Qədim Yunanıstanda vergi siyasəti (V hissə)

IV hissəyə nəzər yetirin

Yunan dövlətlərində mülk sahiblərinin mənafeyi ilə imkansızların mənafeyi arasında aydın bölgü var idi və onlar arasında baş verən toqquşmalar inqilablara səbəb olurdu. Vətəndaş qarşıdurmalarının səbəbləri Demokritə görə paxıllıq, Fukididə görə isə tamahkarlıq və şöhrətpərəstlik idi və onların hər ikisi şəxsi məsuliyyəti birinci yerə qoyurdu, iqtisadçı fikri isə IV əsrin ortalarında Platon tərəfindən ifadə edilmişdi: “Vətəndaş orqanının heç bir hissəsində nə dərin yoxsulluq, nə də zənginlik olmalıdır, çünki hər ikisi ixtilaflara səbəb olur ki, bunu münaqişə adlandırmaq daha düzgün olardı”.

Eramızdan əvvəl 355-ci ildə Ksenofon iqtisadi münasibətlərdə siyasi diaqnoz qoymuşdu: “Əksəriyyətin yoxsulluğu bizi hörmət göstərməyə deyil, digər dövlətlərlə münasibətlərdə təcavüzkar olmağa məcbur edir”.

Fəhlə sinfi və ya muzdlu işçilər əsasən qullarlardan ibarət olduqda, mülkiyyət sahibləri ilə yoxsullar arasında sosial uçurum genişlənirdi. Hətta ən kiçik kapital sahibi belə bir növ plebey peşəsi ilə dolanışığını təmin edən bir vətəndaşa yuxarıdan aşağı baxırdı. Zira kapital asudə vaxtı təmin edir və Aristotelin sözlərinə görə asudə vaxt “özünü inkişaf etdirmək və siyasətdə iştirak etmək üçün olduqca zəruridir”.

Kimin kapitalı yoxdursa, asudə vaxtı da yoxdur. Bu cür insanlar ixtisaslı bir kölə kimi yaşamaqdan ötrü çalışmaq məcburiyyətində qalırlar və işçi sinfini təşkil edirlər. Platon və Aristotel öz ideal dövlətlərində bütün vətəndaşları bu səviyyədən yuxarı qaldırırdılar, onlara iki növ kapital – torpaq və qullar bəxş edirdilər.

Torpaqların ayrılması ilə bağlı uğursuzluqdan sonra (kleruxiyalar – hər hansı bir qədim yunan dövlətinin vətəndaşlarının sərhədləri xaricində yerləşən mülkləri) demokratik liderlər yoxsul vətəndaşlara dövlət müavinətləri ödəməyə başladılar.

 Aristotel bu metodu pisləyirdi, çünki dövlət müavinəti yoxsulları proletariat səviyyəsindən yuxarı qaldırmaq üçün kifayət deyildi. Əvəzində “artıq gəlirlər böyük məbləğlərdə yoxsullara paylanmalıdır ki, onlar ticarət və ya kənd təsərrüfatı üçün torpaq və ya kapital əldə edə bilsinlər… və bu yolla onlar daimi rifaha nail olsunlar”.

Beləliklə, Aristotel yalnız maaşın fərqli bir növü kimi hesab etdiyi yoxsulluq müavinətlərində heç bir məna görmürdü. O hesab edirdi ki, bütün vətəndaşlar (və ya onların mümkün qədər çoxu) kapitala malik olmalıdırlar.

Mühasibat uçotu və iqtisadiyyat arasında fərq nədir?

Bundan əlavə, vətəndaşlar arasında fiziki əməyə nifrət artırdı. E. ə. V əsrdə bu bir o qədər də çox nəzərə çarpmıdısa, ancaq, IV əsrin ikinci yarısında özünü aşkar şəkildə büruzə verirdi.

Aristotel yazırdı ki, “ən yaxşı dövlət vətəndaşları fiziki əməyə məcbur etməməlidir, çünki bizim günlərdə əmək qulların və əcnəbilərin taleyidir”.

Siyasi baxımdan, dövlət demokratik olsaydı və siyasi vəzifələrini yerinə yetirməsi üçün ona pul versəydi, heç kim kasıb bir vətəndaşı siyasi hüquqlarından məhrum edə bilməzdi. Buna görə ən kasıb Afina vətəndaşları demokratiya və çox vaxt da aqressiv xarici siyasət uğrunda canfəşanlıqla mübarizə aparırdılar.

Artıq qeyd edildiyi kimi, varlı quldar elita öz əmlakına və cəmiyyətdəki imtiyazlı mövqelərinə qəsd edən kasıblardan qorxurdu. Platonun ifadəsinə görə, “hər bir şəhər, nə qədər kiçik olsa da, həmişə iki düşmən şəhərə malikdir: biri kasıbların şəhəri, digəri varlıların şəhəri.”

Təbii ki, dövlətlərin xarici siyasət imkanlarını zəiflədən bu proseslər yunan dünyasının taleyinin təhlükədə olduğunu anlayan siyasi xadimlər və mütəfəkkirlər arasında ciddi narahatlıq doğururdu.

E.ə. IV əsrdə sosial yenidənqurmanın bir sıra mahiyyətcə siyasi layihələri meydana çıxırdı ki, layihə müəllifləri onların təməlində yatan səbəbləri anlamadan müasir cəmiyyətin görünən xəstəliklərini sağaltmağa çalışırdılar.

İlk növbədə, zəngin və kasıb vətəndaşlar arasında münasibətlərin nizama salınması üçün tədbirlər təklif edilirdi. Aristofan öz komediyalarında bu cür layihələrin iki növünü qrotesk şəkildə əks etdirmişdi.

Onlardan birində daşınar və daşınmaz bütün əmlakı ictimailəşdirməklə bərabərsizliyin aradan qaldırılması, dövlət vəsaiti hesabına asudə və xoşbəxt yaşamaq təklif olunurdu. İkinci layihədə söhbət sərvətin ədalətli bölgüsündən gedirdi – onu “pis adamlardan” alıb “zəhməkeş işçilərə” vermək lazım olduğu bildirilirdi.

Hər iki halda da qulların mövcudluq üçün lazım olan maddi nemətləri əldə edəcəyi güman edilirdi. Komediya, Afina dövlətinin sosial-iqtisadi və siyasi böhranını aradan qaldırmaq üçün o dövr üçün aktual olan fikirləri əks etdirirdi.

VI hissəyə nəzər yetirin