Blog Full

“İşçinin əmək funksiyası” anlayışı əmək müqaviləsində nəzərdə tutulan, bir və ya bir neçə vəzifə, ixtisas, yaxud peşə üzrə yerinə yetirməli olduğu müvafiq işin və ya göstərməli olduğu xidmətin dairəsini ifadə edir. İşçinin əmək funksiyasının dəyişdirilməsi müəyyən hüquqi şərtlər yaradır. Mövzunu insan resurslarının idarə olunması mütəxəssisi Nihad Əliyev şərh edir.

Əmək Məcəlləsinin 57-ci maddəsinə əsasən, əmək funksiyasının həcmi Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən hazırlanmış “Vahid tarif-ixtisas sorğu kitabçası”na əsasən və ya işəgötürən tərəfindən müəyyən edilərək əmək müqavilələrində təfsilatı ilə göstərilir. Əmək funksiyasının dəyişdirilməsinə yalnız tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə yol verilir. Birtərəfli qaydada əmək funksiyasının dəyişdirilməsinə, onun dairəsinin azaldılmasına və ya artırılmasına yol verilmir.

İşəgötürən və işçi arasında bağlanmış əmək müqaviləsində iş həcmi düzgün, dəqiq və aydın qeyd olunmalıdır. Əmək funksiyasının keyfiyyətsiz icra edilməsi və ya ümumiyyətlə icra edilməməsi nəticəsində işçi, Əmək Məcəlləsinin 186-cı maddəsinə əsasən, intizam məsuliyyətinə cəlb oluna bilər. Əmək müqaviləsində işçinin əmək funksiyaları qeyd olunmaqla yanaşı, bəzən sonda “digər bütün işlər”, “və s.”, “rəhbərliyin digər bütün göstərişləri” kimi ifadələr yazılır. Bu qeyri-müəyyən ifadələr yuxarıda qeyd olunan normalara zidddir, təcrübədə ciddi çətinliklər yaradır. Qeyd etdiyimiz kimi əmək funksiyası “Vahid tarif-ixtisas sorğu kitabçası”na əsasən və ya işəgötürən tərəfindən müəyyən edilir. Mülkiyyət və təşkilati-hüquqi formasından asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlar işçinin əməyin ödəniş dərəcəsini müəyyən etmək üçün “Vahid tarif-ixtisas sorğu kitabçası”na əsaslanırlar. Sorğu kitabçası özündə bütün sahələr üçün ümumi olan vəzifələrin ixtisas xüsusiyyətlərini əks etdirir. Burada hər bir vəzifənin ixtisas xüsusiyyətləri üç bölmədə verilir:

• “Əmək funksiyası” bölməsində vəzifəni tutan işçinin görməli olduğu işlərin həcmi və məzmunu;
• “Bilməlidir” bölməsində işçinin qanunvericilik aktları və digər normativ-hüquqi sənədləri, eləcə də yerinə yetirilən işin üsul və vasitələrini bilməsi kimi tələblər;
• “Ödəniş dərəcələrinə ixtisas tələbləri” bölməsində işçinin xüsusi hazırlıq səviyyəsi, ixtisas və əmək stajına olan tələblər öz əksini tapıb.

Hüquqi şəxslərin dividend gəlirləri hansı halda vergidən azaddır?

Lakin bəzi müəssisələrdə “Vahid tarif-ixtisas sorğu kitabçası”na istinad etmədən, tərəflərin qarşılıqlı razılığı əsasında əmək müqaviləsində işçinin iş yerində görəcəyi əmək funksiyaları qeyd olunur. Əksər hallarda isə “Vəzifə təlimatın”da işçilərin əmək funksiyaları qeyd olunur, əmək müqaviləsində əmək funksiyalarının qeyd olunduğu hissədə isə işçinin icra edəcəyi əmək funksiyaları tək-tək qeyd olunmaq əvəzinə, “vəzifə təlimatına əsasən” ifadəsi yazılır.

Əmək müqaviləsində tək bir vəzifə üçün deyil, bir neçə vəzifə üçün də əmək funksiyaları qeyd oluna bilər. Bəzi şirkətlərdə mühasiblər kadrlar üzrə mütəxəssisin də işlərini icra edirlər.

Misal 1: Tutaq ki, “AAA” MMC-də mühasib vəzifəsində çalışan işçiyə insan resursları üzrə mütəxəssisin işləri də həvalə olunub. Bu işlər mühasibin əmək müqaviləsinə qeyd olunmalıdır. Çünki işçinin vəzifəsinə aid iş həcmi əmək müqaviləsində qeyd olunur və əmək funksiyalarını azaltmaq, artırmaq tərəflərin razılığı ilə mümkündür. Əmək funksiyasının artırılması üçün əmək müqaviləsində dəyişiklik olunmalıdır. Bundan əlavə, işçiyə əlavə funksiyaların həvalə olunmasına dair rəsmi təsdiqləyici sənəd olmasa, əlavə funksiyaların icrası ilə bağlı işçinin rəsmi razılığı olmasa, həmin işlərin icrasında yaranacaq nöqsanlara görə işçini, Əmək Məcəlləsinin 186-cı maddəsinə əsasən, intizam məsuliyyətinə cəlb etmək olmaz. Mühasib vəzifəsində çalışan işçiyə insan resursları üzrə mütəxəssisin işləri həvalə edilirsə, əlavə əməkhaqqı da ödənilməlidir. Bu, Əmək Məcəlləsinin 161-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Həmin maddəyə əsasən, əmək müqaviləsində nəzərdə tutulmuş əmək funksiyası ilə yanaşı, müəyyən edilmiş iş vaxtı ərzində işçi tərəfindən digər müvafiq peşələr (vəzifələr) üzrə əmək funksiyasının tam və ya qismən icra olunduğu hallarda onun əməkhaqqına əlavə müəyyən edilib ödənilməlidir. Məcəllədə əlavə əməkhaqqının minimum və maksimum normaları qeyd olunmadğına görə onun miqdarı tərəflərin – işçi və işəgötürənin razılığı ilə müəyyən olunur.

Misal 2: Beşgünlük iş rejimi ilə işləyən mühasibin vəzifə maaşı 1.000 manatdır. 1 fevral 2022-ci il tarixdən kadrlar üzrə mütəxəssis tərəfindən görüləcək işlər mühasibə həvalə olunub. Həmin işlərin icrası ilə əlaqədar tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə mühasibə vəzifə maaşının 20%-i miqdarında əlavə əməkhaqqı müəyyən olunur.

Bu halda mühasibə hesablanmış əlavə aylıq əməkhaqqı 200 manat olacaq:

1.000×20% = 200 manat.

Fevral ayının sonunda mühasibə 1.200 manat əməkhaqqı hesablanacaq.

Ola bilsin ki, əlavə işlərin icrası mühasibə ayın ortasından həvalə olunmuşdur.

Misal 3: Beşgünlük iş rejimi ilə işləyən mühasibin vəzifə maaşı 1.000 manatdır. 15 fevral 2022-ci ildən kadrlar üzrə mütəxəssisin işləri mühasibə həvalə olunub. Həmin işlərin icrası ilə əlaqədar tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə mühasibə vəzifə maaşının 20%-i miqdarında əlavə əməkhaqqı müəyyən olunub.

Bu halda hesablama aşağıdakı qaydada aparılacaq:

1.000 x 20% = 200 manat
200:20 (iş günü)x10 (iş günü)= 100 manat.

Həmin ayın sonunda mühasibə 1.100 manat əməkhaqqı hesablanacaq.

İşçiyə əmək funksiyasının artırıldığına görə əlavə əməkhaqqı ödənilmədiyi təqdirdə, İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 192.4-cü maddəsinə əsasən, işəgötürənə cərimə tətbiq oluna bilər.

Mənbə: “Əmək qanunvericiliyinin tətbiqi və əməkhaqqı hesablanması zamanı yaranan aktual məsələlərin tam praktiki izahı” kitabı.

Mənbə: vergiler.az

Səhmdar cəmiyyətlərində kənar auditin aparılması

Mənfəət vergisi ödəyicisi olan müəssisə mikro sahibkarlıq subyekti 2019-cu ilin bölüşdürülməmiş mənfəətinin bir hissəsini dividend formasında 2020-ci ilin yanvar, fevral və mart aylarında ödəmişdir. 2020-ci il fevral ayının 1-dən könüllü olaraq ƏDV qeydiyyatına alınmış həmin müəssisənin 2019-cu ilin bölüşdürülməmiş mənfəəti hesabına fevral və mart aylarında ödədiyi dividend ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunmalıdırmı?

Dövlət Vergi Xidmətidən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 106.10-cu maddəsinə əsasən, bu Məcəllə ilə müəyyən olunmuş qaydada gəlirlərin və xərclərin uçotunu ap aran, ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata alınmayan və əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) 200.000 manatadək olan rezident müəssisənin təsisçisi (payçısı) və yaxud səhmdarları olan hüquqi şəxslərin dividend gəlirləri vergidən azaddır.

Buna əsasən sorğuda göstərilən halda rezident müəssisənin ƏDV qeydiyyatı olmayan dövr üzrə formalaşan bölüşdürülməmiş mənfəətindən dividendin elan edilməsi və ödənilməsi zamanı ƏDV qeydiyyatında olması onun Vergi Məcəlləsinin 106.10-cu maddəsi ilə müəyyən edilən güzəşt hüququnu məhdudlaşdırmır. Müəssisənin ƏDV qeydiyyatında olduğu dövrdə formalaşan bölüşdürülməmiş mənfəətindən dividendlərin elan edilməsi və ödənilməsi isə onun vergi mükəlləfiyyətindən asılı olmayaraq ümumi qaydada vergiyə cəlb edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 106-cı maddəsi.

Mənbə: vergiler.az

Səhmdar cəmiyyətlərində kənar auditin aparılması

Qanunvericiliyə əsasən, təşkilatı formasından, işçilərin sayından, dövriyyəsindən, açıq və ya qapalı olmasından asılı olmayaq istənilən səhmdar cəmiyyəti müstəqil auditdən keçməlidir. Mövzunu sərbəst auditor Altay Cəfərov şərh edir.

Mülki Məcəllənin tələblərinə görə, səhmdar cəmiyyətləri “qapalı” və ya “açıq” formalaşdırılır və qeydiyyata alınır.

Məcəllənin 107.6-cı maddəsində səhmdar cəmiyyətlərində kənar auditin keçirilməsi tələbləri əks olunub. Həmin maddəyə əsasən, bu Məcəllənin 99-cu maddəsində göstərilən sənədlərin dərci zamanı səhmdar cəmiyyəti illik maliyyə hesabatlarının yoxlanılması üçün müstəqil auditoru cəlb etməyə borcludur. Nizamnamə kapitalında məcmu payı 10 faiz və ya daha çox olan səhmdarların tələbi ilə səhmdar cəmiyyətinin fəaliyyətinin auditor yoxlanışı vaxtaşırı keçirilməlidir. Səhmdar cəmiyyətinin fəaliyyətinin auditor yoxlanışının keçirilməsi qaydası isə qanunvericilik və cəmiyyətin nizamnaməsi ilə müəyyənləşdirilir.

Buradan aydın olur ki, istənilən səhmdar cəmiyyəti Mülki Məcəllənin 99-cu maddəsində qeyd edilmiş sənədləri dərc edən zaman məcburi qaydada kənar (müstəqil) auditdən keçməlidir.

Bundan əlavə, Məcəllənin 100.3-cü maddəsində göstərilib ki, qapalı səhmdar cəmiyyəti bu Məcəllənin 99-cu maddəsində göstərilən sənədləri hamının tanış olması üçün dərc etməyə borcludur.

Hesabatın verilməsi müddətinin uzadılması necə tənzimlənir?

Bəs Mülki Məcəllənin 99-cu maddəsində hansı sənədlər qeyd edilib?

Məcəllənin 99.2-ci maddəsində göstərilib ki, açıq səhmdar cəmiyyəti illik hesabatını və maliyyə hesabatlarını (mikro və kiçik sahibkarlıq subyektləri istisna olmaqla), habelə aşağıdakı məlumatları hamının tanış olması üçün hər il dərc etməyə borcludur:

• hesabat dövrü üzrə maliyyə göstəriciləri;
• aidiyyəti şəxslərlə bağlanılmış və xüsusi əhəmiyyətli əqdlər;
• cəlb edilmiş maliyyə vəsaitləri;
• idarəetmə orqanları və vəzifəli şəxslər, onların əsas və əlavə iş yerləri;
• idarəetmə strukturu;
• inkişaf siyasəti;
• səhmdar kapitalının gəlirliyi və dividend siyasəti;
• idarəetmə orqanlarının hər bir üzvünə verilən ödənişlər;
• investisiyaların həcmi və mənbəyi;
• cəmiyyətin qiymətli kağızlarının dövriyyəsi və gəlirliyi;
• ictimai layihələr.

Maddədə açıq səhmdar cəmiyyətləri üçün müəyyən istisnalar da verilib. Belə ki, mikro və kiçik sahibkarlıq subyektləri maliyyə hesabatlarını dərc etməyə borclu deyildir və həmçinin mikro, kiçik sahibkar olan açıq səhmdar cəmiyyətlərinin məcburi auditdən keçmək öhdəliyi yoxdur.

Deyilənlərə əsasən, ümumi şəkildə aşağıdakı nəticəyə gəlmək olar:

• bütün səhmdar cəmiyyətləri qapalı və ya açıq olmasından asılı olmayaq illik maliyyə hesabatlarını dərc etməli və kənar (müstəqil) auditdən keçməlidir;
• mikro və kiçik təsərrüfat subyektləri olan açıq səhmdar cəmiyyətlərinin maliyyə hesabatlarını dərc etməyə və məcburi auditdən keçmək öhdəliyi yoxdur;
• mikro və kiçik sahibkarlıq sübyeklərində auditdən keçməmək güzəşti ancaq açıq səhmdar cəmiyyətlərinə aiddir.

Sonda onu da vurğulamağı zəruri hesab edirəm ki, digər normativ aktlara əsasən, hətta kiçik açıq səhmdar cəmiyyətlərinin də məcburi auditdən keçmək öhdəliyi yarana bilər. Bu, xüsusi hallarda olur.

Mənbə: vergiler.az

Təminat xarakterli depozitdən ƏDV tutulurmu?

Birbank Visa kart sahibləri üçün yeni qazandıran kampaniya başlayıb. Şərtlərə görə Metropark alış-veriş mərkəzində Birbank partnyorlarında edilən istənilən taksit əməliyyatları üçün 10% keşbek qazana biləcəklər. 30 sentyabr 2022-ci il tarixinədək davam edəcək aksiyada hər müştəri toplam 50 AZN məbləğində keşbek qazana bilər.

Qeyd edək ki, bütün Birbank kartlarının həm taksit, həm də debet növü mövcuddur. Birbank Cashback kartı sahibinə ikiqat ƏDV bonusu və nağdsız ödənişlərdə 1,5%-dən 30%-dək keşbek, Birbank Miles isə istənilən aviaşirkətin aviabiletinə dəyişdirilməsi mümkün olan millər qazandırır. Birbank Cashback debet kartları ilə ay ərzində 4000 manatadək istənilən yerli bankomatda vəsait nağdlaşdırarkən və ölkədaxili istənilən bank kartına pul köçürərkən heç bir komissiya haqqı tutulmur. Həmçinin Birbank Miles və Birbank Umico kartları ilə ay ərzində 4000 manatadək Kapital Bank-a məxsus bankomatlarda nağdlaşdırma və ölkədaxili istənilən bank kartına pul köçürməsi komissiyasızdır. Birbank taksit kartı istifadəçiləri isə 63 günədək güzəşt müddətindən faydalana bilərlər.

Birbank kartları bir sıra üstünlüklərə malikdir: 18 ayadək faizsiz taksitlə hissə-hissə ödəmək imkanı, birdəfəlik ödənişlərdə 63 günədək güzəşt müddəti, kartı idarə etmək üçün rahat mobil tətbiqi və pulsuz SMS məlumatlandırma xidməti. Birbank kartının ölkə üzrə 11 000-dən artıq partnyor mağazası fəaliyyət göstərir və bu say artmaqdadır.

Birbank kartı haqqında ətraflı məlumat üçün https://birbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya kartın Facebook və Instagram səhifəsinə müraciət edə bilərsiniz. Birbank kartını sifariş vermək üçün Birbank tətbiqini yükləyin, “1” yazıb 8196 qısa nömrəsinə SMS göndərin, WhatsApp vasitəsilə (+994 50) 999 81 96 nömrəsinə yazın və ya Birbank mərkəzlərinə müraciət edin.

Kapital Bank Hüseyn Cavid filialını açdı