Blog Full

İdarəetmə Uçotu üzrə Mühasiblər İnstitutu (IMA) ümid edir ki, 2022-ci ildə ictimaiyyət mühasiblərə cəmiyyətin üzləşdiyi çoxsaylı çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə kömək edəcək fəaliyyət qəhrəmanı kimi baxacaq.

İnstitutun prezidenti və baş icraçı direktoru Ceff Tomson, 2022-ci ili mühasiblərin təchizat zəncirində uğursuzluqlar, müxtəlif boşluqlar, iqlim dəyişikliyi və bu kimi bir çox problemlərin həllində mərkəzi rol oynayacaqları zamanın gəlib çatdığı vaxt kimi proqnozlaşdırır. Mühasiblər təşkilatlara uzunmüddətli davamlı dəyər yaratmağa kömək etmək üçün qısa müddətdə demək olar ki, böhran menecerləri kimi davranmalı olacaqlar. Maliyyə direktorları uzunmüddətli perspektivdə dəyər yaratmaq üçün mühasiblər qrupuna rəhbərlik edərək “gələcəyin əsas rəhbərləri” ola bilərlər, eyni zamanda strateji planlaşdırma, məlumatların təhlili, müəssisənin risklərinin idarə edilməsi və digər xidmətlərdən istifadə etməklə qısamüddətli çətinliklərin öhdəsindən gələ bilərlər.

“Bir çox cəhətdən, mühasibin bacarıqları bu gün peşə, cəmiyyət və təşkilatların qarşısında duran bütün maraqlı vəzifələri və imkanları həll etmək üçün inanılmaz dərəcədə əlverişlidir”, –  Tomson bildirib.

“Mühasib iki, olduqca unikal rol oynayır: dəyər meneceri və dəyər yaradıcısı. Müəssisənin vəziyyəti, eləcə də pandemiya kimi mühüm hadisələr və fasilələr zamanı kritik olan aktivlərin qorunması və mühafizəsinin bütün tarixi aspektləri haqqında etik və ədalətli hesabat verməyimizi təmin etməklə, maraqlı tərəflərin aktivlərinin qorunması nöqteyi-nəzərindən idarə edin. Lakin digər tərəfdən, mühasib də hücum edəndir və dəyər yaradandır. Pandemiya zamanı siz təşkilatların dəyər zəncirləri, öz təchizat zəncirləri baxımından rəqəmsal investisiyalarını necə artırdıqlarını düşünəndə, onlar əslində bir çox yollarla öz investisiyalarını sürətləndiriblər”.

Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliklə son illərdə yaradılan YAŞAT Fondu, koronavirusla Mübarizəyə Dəstək Fondu və digər bu kimi fondlara köçürmə edən vergi ödəyiciləri üçün güzəştlər nəzərdə tutulub. Mövzunun mühasibatla bağlı aspektlərini mühasib İlkin Lələyev şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 106.1.18-ci maddəsinə əsasən, paylarının (səhmlərinin) 51 və daha artıq faizi birbaşa və ya dolayısı ilə dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslər və dövlətin adından yaradılan publik hüquqi şəxslər istisna olmaqla, vergi ödəyicisinin hesabat ilinin mənfəətinin 10 faizindən çox olmayan hissəsinin müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən müəyyən edilən meyarlara cavab verən elm, təhsil, səhiyyə, idman və mədəniyyət sahəsində fəaliyyət göstərən müəssisə, idarə və təşkilatlara köçürülən hissəsi – 2019-cu il 1 yanvar tarixdən 10 il müddətinə, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən ictimai və sosial məqsədlər üçün yaradılmış fondlara köçürülən hissəsi üzrə isə – 2021-ci il 1 yanvar tarixdən 8 il müddətinə vergidən azaddır. Bu maddənin müddəaları yalnız nağdsız ödənişlərə tətbiq edilir.

Vergi Məcəlləsinin 106.1.18-ci maddəsinə edilmiş əlavəyə əsasən, 2021-ci ilin 1 yanvar tarixindən 8 il müddətinədək müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən ictimai və sosial məqsədlər üçün yaradılmış fondlara ödənilmiş vəsaitlərin həmin hesabat ili üzrə əldə edilmiş mənfəətin 10 faizindən çox olmayan hissəsi qədər mənfəətdən azaldılmasına yol veriləcəkdir.

Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərin tətbiqi tarixi ilə bağlı nələrə diqqət yetirilməlidir?

İqtisadiyyat Nazirliyinin Kollegiyasının qərarı ilə “Azərbaycan Respublikası ilə digər dövlətlər arasında bağlanmış ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında beynəlxalq müqavilələrin inzibatçılığı Qaydaları”nın və müvafiq sənədlərin doldurulması qaydalarının təsdiq edilməsi haqqında” 2017-ci il 12 iyun tarixli Qərarında dəyişiklik edilib.

Qərara əsasən, “Azərbaycan Respublikası ilə digər dövlətlər arasında bağlanmış ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında beynəlxalq müqavilələrin inzibatçılığı Qaydaları”na bir sıra əhəmiyyətli dəyişikliklər olunub və yeni Əlavələr təsdiq edilib.

Bu qaydalar Azərbaycan Respublikası ilə hər hansı xarici dövlət arasında imzalanmış və müvafiq dövlətdaxili prosedurlara uyğun qaydada qüvvəyə minmiş gəlirlərə və əmlaka görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında beynəlxalq müqavilələrin icrasının təmin edilməsini müəyyənləşdirir.

Vergi Məcəlləsinə edilən dəyişikliklərin tətbiqi tarixi ilə bağlı nələrə diqqət yetirilməlidir?

Qeyd edək ki, Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən ötən dövrlərdə mütəmadi olaraq “Azərbaycan Respublikası ilə digər dövlətlər arasında bağlanmış ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması haqqında beynəlxalq müqavilələrin inzibatçılığı Qaydaları”nın tətbiqi ilə bağlı rezidentlərin və qeyri-rezidentlərin rastlaşdıqları çətinliklər araşdırılıb. Bununla bağlı, beynəlxalq müqavilələrin tətbiqi ilə bağlı bir sıra dövlətlərin təcrübəsi nəzərdən keçirilib və müvafiq qərarla inzibatçılıq qaydalarına əlavə və dəyişikliklər edilib.

Eyni zamanda, yeni dəyişikliklərdə beynəlxalq müqavilələrdən sui-istifadə hallarının qarşısının alınması, əvvəlcədən vergidən azadolmanın və ya məhdud vergitutmanın tətbiqi ilə bağlı prosedurun sadələşdirilməsi və faktiki sahibliyin müəyyən olunması şərtləri ilə bağlı yeni müddəalar öz əksini tapıb.

Müvafiq qaydalarla həmçinin DTA (Double Taxation Agreements) formaları – Azərbaycan Respublikası ilə hər hansı xarici dövlət arasında imzalanmış və müvafiq dövlətdaxili prosedurlara uyğun qaydada qüvvəyə minmiş beynəlxalq müqavilələr əsasında, gəlirlərə və əmlaka görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması məqsədilə rezident və (və ya) qeyri-rezident tərəfindən təqdim edilən ərizə formaları da təsdiq edilib. DTA ərizələrinin 5 forması mövcuddur. Ərizə formalarının hər birinin vahid nümunəsi Qaydaların əlavələri ilə müəyyən edilib.

Qaydalar, eləcə də DTA formaları ilə Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi internet ünvanında aşağıdakı linkdə tanış olmaq mümkündür: https://www.taxes.gov.az/az/page/ikiqat-vergitutmanin-aradan-qaldirilmasi-haqqinda-beynelxalq-muqavilelerin-inzibatciligi-qaydalari

Mənbə: taxes.gov.az

Vergi Məcəlləsinə edilmiş dəyişikliklər 1 yanvar 2022-ci ildən qüvvəyə minsə də, dəyişikliyə əlavə edilən keçid müddəalarına əsasən, bəzi maddələrin tətbiqi tarixi fərqlidir. Mövzunu vergi mütəxəssisi Xəyal Feyzullayev şərh edir.

Vergi Məcəlləsinə yeni 71-1.5.10-cu “Aksizli malların (neft məhsulları istisna olmaqla) təsərrüfatdaxili yerdəyişməsi barədə” e-qaimənin tərtib edilməsi haqqında maddə əlavə edilmişdir. Bu maddənin tətbiqi 2022-ci ilin iyulun 1-dən qüvvəyə minir. Yəni e-qaimələrin tərtib olunması 1 yanvar 2022-ci il tarixdən deyil, 1 iyul 2022-ci il tarixdən məcburidir. Onu da qeyd edək ki, bu qaimələr aksizli malların istehsalçıları və ya idxalçıları tərəfindən tərtib edilməlidir. Həmçinin Məcəlləyə yeni əlavə edilən 71-3-cü maddə “Elektron əmtəə-nəqliyyat qaiməsi və yük avtonəqliyyatı üçün elektron yol vərəqi”nin tətbiqi bu barədə təsdiq ediləcək “elektron əmtəə-nəqliyyat qaiməsinin və yük avtonəqliyyatı üçün elektron yol vərəqinin forması, tətbiqi, uçotu və istifadəsi qaydası” ilə eyni gündə qüvvəyə minir.

Vergi güzəşti verilən fiziki şəxslər üçün şərtlər asanlaşdırılıb

Vergi Məcəlləsinə edilən daha bir önəmli dəyişiklik 130-cu maddə ilə bağlıdır. 2022-ci ilin 1 yanvar tarixinədək vergi ödəyicilərinin meyarlarından (iri, orta, kiçik, mikro) asılı olmayaraq, hər kəs gəlir və xərclərin uçotunu kassa və hesablama metodundan istifadə etməklə aparmaq hüququna malik idi. Məcəllənin 130.4-cü maddəsinə edilən dəyişikliklərə əsasən, bundan sonra yalnız mikro sahibkarlıq subyektləri olan şəxslər gəlir və xərclərin uçotunu kassa metodu ilə aparacaqlar. Buna baxmayaraq, kiçik sahibkarlıq subyektləri də 2022-ci il üçün gəlir və xərclərin uçotunu kassa metodu ilə apara bilərlər. Yəni Məcəlləyə dəyişikliklə əlaqədar əlavə edilmiş keçid müddəalarına görə orta və iri sahibkarlar 1 yanvar 2022-ci il tarixdən, kiçik sahibkarlar isə 1 yanvar 2023-cü il tarixdən kassa metodunu tətbiq edə bilməyəcəklər.

Əlavə olaraq qeyd edək ki, bu dəyişikliklə əlaqədar indiyədək gəlir və xərclərin uçotunu kassa metodu ilə aparan orta və iri sahibkarlıq subyektləri 2022-ci il yanvarın 1-dək, kiçik sahibkarlıq subyektləri isə 2023-cü il yanvarın 1-dək yaranan debitor və kreditor borcları barədə məlumatı (məlumat forması müvafiq dövlət orqanı tərəfindən müəyyən edilir) iri və orta sahibkarlıq subyektləri 2022-ci il martın 31-dək, kiçik sahibkarlıq subyektləri isə 2023- cü il martın 31-dək vergi orqanına təqdim edirlər.

Bundan başqa, Vergi Məcəlləsinin 165.5-ci maddəsinə edilən dəyişikliklərə əsasən, alkoqollu içkilər, tütün məmulatlarının alışı zamanı ödənilən ƏDV-nin geri qaytarılması dayandırılır. Lakin bu, Vergi Məcəlləsinin qüvvəyə mindiyi 1 yanvar 2022-ci il tarixindən deyil, 1 oktyabr 2022-ci il tarixindən tətbiq ediləcəkdir.

Mənbə: vergiler.az