Blog Full

Müs­təs­na hal­lar­da – is­teh­sa­lat­da baş ver­miş qə­za­nın nə­ti­cə­lə­ri­nin ara­dan qaldırılma­sı, ha­be­lə tə­xi­rə­sa­lın­maz iş­lə­rin gö­rül­mə­si zə­ru­rə­ti ol­duq­da əmək məzuniy­yə­tin­də olan iş­çi an­caq onun ra­zı­lı­ğı ilə mə­zu­niy­yət­dən ge­ri ça­ğı­rı­la bi­lər. Əmək mə­zu­niy­yə­tin­dən ge­ri­ ça­ğır­ma əmr­lə rəs­mi­ləş­dir­mə­li­dir.

Əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov diqqəti mə­zu­niy­yət­dən ge­ri­ ça­ğır­ma ilə bağ­lı müd­dəanın Əmək Mə­cəl­lə­si­nin 137-ci mad­də­sin­də öz ək­si­ni tapdığına yönəldərək bildirib ki, iş­çi­nin tə­şəb­bü­sü ilə əmək mə­zu­niy­yə­tin­dən geri çağırılma yal­nız işə­gö­tü­rə­nin mü­la­hi­zə­si ilə hə­ya­ta ke­çi­ri­lə bi­lər.

Misal 1: İş­çi 20 gün­lük əmək mə­zu­niy­yə­ti­nə çıxıb və 10 gün­dən son­ra əmək məzu­niy­yə­tin­dən ge­ri­ ça­ğı­rıl­ma ilə bağ­lı əri­zə ilə işə­gö­tü­rə­nə mü­ra­ci­ət edib. İşəgötürən, iş­çi­nin əri­zə­si­nə müs­bət və ya mən­fi mü­na­si­bət bil­di­rə bi­lər. Bu, işəgötü­rə­nin sə­la­hiy­yət­lə­ri da­xi­lin­də­dir.

Mad­də­dən çı­xa­rış­dan gö­rü­rük ki, mə­zu­niy­yət­dən ge­ri­ ça­ğı­rıl­ma iş­çi və işə­gö­tü­rən tə­rə­fin­dən baş ve­rə bi­lər. Hər han­sı bir tə­rə­fin tə­şəb­bü­sü ilə ge­ri ­ça­ğı­rıl­ma di­gər tərə­fin ra­zı­lı­ğı əsa­sın­da reallaşa bi­lər. İş­çi öz ra­zıl­ğı ol­ma­dan mə­zu­niy­yət­dən geri ça­ğı­rı­la bil­məz. İş­çi­nin mə­zu­niy­yət­dən vax­tın­dan əv­vəl qa­yıt­ma­sı işəgö­tü­rə­nin mü­la­hi­zə­si əsa­sın­da hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­li­dir.

Misal 2: İş­çi 20 gün­lük mə­zu­niy­yə­tə çıx­ıb və bir həf­tə­dən son­ra işə­gö­tü­rən iş­çi­nin mə­zu­niy­yət­dən ge­ri­ ça­ğı­rıl­ma­sı ilə bağ­lı əmr im­za­la­yıb. İş­çi isə mə­zu­niy­yət­dən qayı­da bil­mə­yə­cə­yi­ni bil­dirıb. İşə­gö­tü­rə­nin əm­ri əsas­­lı­­dır­­mı­­?

Əmək Mə­cəl­lə­si­nin 137-ci mad­də­sin­də açıq şə­kil­də iş­çi­nin mə­zu­niy­yət­dən geri çağı­rıl­ma­sı ha­lı­nın müm­kün­lü­yü­nün iş­çi­nin ra­zı­lı­ğı ilə, yal­nız müs­təs­na hallarda baş tu­ta bi­lə­cə­yi qeyd edil­ib. Bu ba­xım­dan, əmək mü­qa­vi­lə­si­nə xi­tam veri­lə­cə­yi əsa­sı ilə hə­də-qor­xu gə­lə­rək iş­çi­nin ra­zı­lı­ğı ol­ma­dan onun məzuniyyətdən ge­ri­ ça­ğı­rıl­ma­sı əsas­sız və qa­nun­suz­dur. Ve­ril­miş əm­rin hü­qu­qi qüv­və­si yox­dur.

Əmək mə­zu­niy­yə­tin­dən ge­ri ça­ğı­rı­lan iş­çi­nin mə­zu­niy­yət gü­nü və əməkhaq­qı məsə­lə­si tə­rəf­lə­rin ra­zı­lı­ğı ilə aşa­ğı­da­kı şə­kil­də tən­zim­lə­nir:

Va­ri­ant 1. İşçi işə baş­la­dı­ğı gün­dən eti­ba­rən əməkhaq­qı he­sab­la­nır və is­ti­fa­də edilməmiş mə­zu­niy­yət gün­lə­ri­nin əvə­zin­də ödə­niş­siz əla­və is­ti­ra­hət gün­lə­ri (əvəzgün) ve­ri­lir.

Misal 3: İşçi 15 günlük əmək məzuniyyətinə buraxılıb. Məzuniyyətin bitməsinə 5 gün qalmış təxirəsalınmaz işlərin görülməsi zərurəti olduğundan müəssisə rəhbərinin təşəbbüsü və işçinin də ra­zı­lı­ğı ilə əmək mə­zu­ni­yə­tin­dən ge­ri ça­ğı­rıl­ıb. Fərz edək ki, 15 gün­lük mə­zu­niy­yət üçün iş­çi­yə 300 ma­nat mə­zu­niy­yət haq­qı ödənilıb. Mə­zu­niy­yət gü­nü və əməkhaq­qı ne­cə tən­zim­lə­nə­cə­k?

İş­çi işə baş­la­dı­ğı ta­rix­dən ona əməkhaq­qı he­sab­la­nır və ödə­ni­lir. Mə­zu­niy­yət gün­lə­ri­nin haq­qı tu­tul­mur. İş­çi­nin mü­ra­ciə­ti­nə və işə­gö­tü­rə­nin ra­zı­lı­ğı­na əsa­sən müəyyən olun­muş vaxt­da ona ödə­niş­siz əla­və is­ti­ra­hət gün­lə­ri (əvəz­gün) ve­ri­lir.

Va­ri­ant 2. İşə baş­la­dı­ğı gün­dən eti­ba­rən iş­çi­yə əməkhaq­qı he­sab­la­nır, is­ti­fa­də edilmə­miş mə­zu­niy­yət gün­lə­ri­nə dü­şən mə­zu­niy­yət pu­lu­nun məb­lə­ği on­dan tu­tu­lur və mə­zu­niy­yə­tin is­ti­fa­də edil­mə­miş gün­lə­ri gə­lə­cək­də mü­əy­yən edil­miş vaxt­da veri­lə­rək Əmək Mə­cəl­lə­si­nin 140-cı mad­də­sin­də nə­zər­də tu­tul­muş qay­da­da ye­ni­dən məzu­niy­yət pu­lu he­sab­la­nıb ödə­ni­lir.

Misal 4: Yu­xa­rı­da­kı nü­mu­nə­dən yo­la çıx­saq, 5 gü­nnə dü­şən mə­zu­niy­yət haq­qı 100 manat iş­çi­dən tu­tu­la­caq. Mə­zu­niy­yət­dən ge­ri ça­ğı­rıl­dı­ğı 5 gün onun məzu­niy­yət gün­lə­ri­nə əla­və edi­lə­cək və iş­çi ilə işə­gö­tü­rə­nin ra­zı­laş­dı­ğı baş­qa vaxtda iş­çi mə­zu­niy­yə­tə gön­də­ri­lə­cək. Ona Əmək Mə­cəl­lə­si­nin tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun məzuniyyət haq­qı he­sab­la­nıb ödə­ni­lə­cək.

Mənbə: vergiler.az

Bax: Yerli investisiyalı məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin elektron dövlət qeydiyyatı

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanuna edilmiş düzəlişlərə əsasən artıq 01 yanvar 2022-ci il tarixdən etibarən bəzi ödənişləri də nağd qaydada etmək mümkün olmayacaq.

Bu ödənişlərə aiddir:

– ixtisaslaşdırılmış qaydada, o cümlədən komisyon və ticarət təşkilatları vasitəsilə avtomobil satışı üzrə ödənişlər – bu o deməkdir ki, artıq avtomobil satışı ixtisaslaşmış müəssisələr (misal: avtosalonlar) yaxud komissiya müqabilində satışı həyata keçirən təşkilatlar vasitəsilə həyata keçirilərsə, ödəniş yalnız nağdsız qaydada aparılacaq.

– pərakəndə satış qaydasında təqdim edilən malların (avtomobillər istisna olmaqla) satışı üzrə bir əməliyyat çərçivəsində dörd min manatdan artıq olan ödənişlər – bu normanı belə izah etmək mümkündür ki, əgər 4 min manatdan artıq (4001 manatdan başlayaraq) hər hansı məhsulu topdan deyil, pərakəndə halda alırıqsa, ödənişi yalnız nağdsız qaydada etmək mümkündür.

– Tibb müəssisələri tərəfindən göstərilən tibbi xidmətlər üzrə bir əməliyyat çərçivəsində beş yüz manatdan artıq olan ödənişlər – bu normaya görə isə dövlət və ya özəl olmasından asılı olmayaraq tibb müəssisəsi tərəfindən aparılan 1 iş (xidmət, əməliyyat) üzrə ödəniş məbləği 501 manat və daha çoxdursa, ödəniş yalnız nağdsız olmalıdır. Misal: Şəxsin həm analiz verməsi, həm də həkim qəbulu, həm də ki müalicə xərcləri cəm halında 501 manatdır və ya çoxdursa, ödəniş nağd ola bilsə də, bu 3 xidmətdən biri 501 manatı keçdikdə nağdsız olmalıdır.

– “Lotereyalar haqqında” və “Bədən tərbiyəsi və idman haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə tənzimlənən münasibətlər üzrə müəyyən edilmiş ümumi məbləği üç min manatdan artıq olan uduşlar (mükafatlar) və oyunlarda iştirakla bağlı pul ödənişləri (pul qoyuluşları) – bu normanın məzmununu misallarla izah etsək demək mümkündür ki, şəxs lotereyada 3001 manat qazanarsa, yaxud idman oyunlarının 3-cüsü 3001 manat məbləğində pul mükafatı alıbsa, bu mükafat nağdsız ödənilməli olacaq.

İqtisadiyyat tarixinin mərhələləri (III hissə)

II hissəyə nəzər yetirin

Bəşəriyyət tarixindəki növbəti böyük sıçrayış Avropada orta əsrlərin sonunda baş vermişdi, müasir elmin meydana çıxdığı dövrdə texnologiya inkişaf etməyə başlamışdı və bu da təxminən 200 il əvvəl sənaye cəmiyyətinin formalaşmasına səbəb olmuşdu. Avropada iqtisadiyyatın elm və texnologiyasının inkişafı, onun iqtisadi inkişafında bir sıçrayışa gətirib çıxardı və digər sivilizasiya mərkəzlərindən kəskin şəkildə ayrılmasına səbəb oldu.

Ümumilikdə, sənayeləşməyə qədərki mərhələ cəmiyyətin həyat formalarında dəyişikliklərin yavaş templəri ilə səciyyələnir.

Sənayeləşməyə qədərki cəmiyyətdə iki əsas modeli fərqləndirmək olar:

• istehsalın asiya üsulu;
• istehsalın antik üsulu.

Asiya istehsal üsulunda, ictimai quruluşun zirvəsində ali hökmdar-despotun (firon, imperator və s.) olduğu bir piramida şəklində təsvir edilə bilər. Əsas istehsal vasitəsi despotun mülkiyyəti olan torpaq idi və icmalar isə torpağın yalnız irsi sahibləri idi. Şəxsi mülkiyyətə məhdud şəkildə icazə verilirdi. Həm bölgünü, həm də istehlakı dövlət tənzimləyirdi. İstehsalın bu üsulu üçün hakimiyyətin sərt komanda-inzibati sistemi xarakterikdir. Qısa zaman kəsiyində “asiya” modeli yüksək iqtisadi artım tempini təmin edə bilər, lakin, fərdi təşəbbüskarlığı, yaradıcılığı və yeni bir şey axtarmağı istisna etdiyi üçün daha uzunmüddətli dövrdə azalmaya, durğunluğa gətirib çıxarır. Cəmiyyətin asiya forması qədim sivilizasiyalarda yaranmışdı. Lakin, XX əsr də daxil olmaqla, vaxtaşırı yenidən dirçəlir (faşizm, stalinizm) və mütləq məğlubiyyətə uğrayır.

Antik istehsal üsulu, asiya üsulunun antipodudur. Onun üçün bunlar səciyyəvidir:

• şəhərlərin ictimai həyat mərkəzləri kimi formalaşması;
• torpaq üzərində şəxsi mülkiyyət;
• azad əməyin yayılması;
• vətəndaşların qanun qarşısında şəxsi azadlığı və bərabərliyi;
• demokratiya siyasi quruluşun üstün forması kimi.

Müasir cəmiyyət əhəmiyyətli dərəcədə antik quruluş ənənələrinin dirçəlişi və inkişafı kimi formalaşmışdır.

Etnogenez iqtisadi inkişafa təsir göstərir. Etnos dedikdə, öz fərqini, digər xalqlardan uzaq olduğunu dərk edən bir qrup insan başa düşülür. Lev Qumilyevin sözlərinə görə, etnosun həyat müddəti təxminən 1200 – 1500 ildir ki, burada o, öz inkişafında bir sıra mərhələlərdən keçir. Etnosun yaranması, adətən, dar zolaqda baş verir, burada Yer biosferinin canlı maddəsinin biokimyəvi energetikasının yığılması, yəni passionar təkan baş verir. Məsələn, yeni dövrün passionar partlayışı xristianların ayrılmasına və Bizansın meydana gəlməsinə səbəb olmuşdu. Şərqdə, eyni dövrdə, fars etnosu, daha şərqdə – köçəri hunların dövləti meydana gəlmişdi. VII əsrdə etnogenez partlayışı ərəblərin və müsəlmanların yeni etnosunun təşəkkülünə gətirib çıxardı. Şərqdə isə tibet etnosu ortaya çıxdı. XII əsrdə passionar təkan monqolların tarix səhnəsinə çıxmasına şərait yaratdı.

Passionar təkan bir yüksəlişə aparır, ardından müvəffəqiyyət və qələbə idealına can atma, özünü ideal adına qurban vermək istəyi ilə xarakterizə olunan akmatik bir mərhələ gəlir. Bundan sonra passionarlığın azaldığı faza baş verir ki, o da fəth və miqrasiyalara meylin azalmasına gətirib çıxarır. Lakin iqtisadiyyatı, mədəniyyəti inkişaf etdirmək cəhdləri güclənir, bu da inersiya mərhələsində özünü göstərir. Ardınca maddi rifah arzusu ilə xarakterizə olunan qaranlıq bir mərhələ davam edir, sənətdə üslub azalır, elmdə orijinal əsərlər məcmuələrlə əvəz olunur, korrupsiya, satqınlıq, cəhalət və prinsipsizlik artır. Bir etnos, hətta yeni bir etnos tərəfindən udulmasa da, həyat istəyi, doğum nisbəti aşağı düşür, ölüm nisbəti isə yüksəlir.

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, bir şəxs gün ərzində yalnız bir dəfə onlayn növbəyə yazıla bilər. Elektron xidmətin istifadəçisi xidmət mərkəzinə növbəyə yazıldığı vaxtdan 10 dəqiqə əvvəl gəlməli və mərkəzə yaxınlaşdıqda özü ilə şəxsiyyət vəsiqəsini, Dövlət Miqrasiya Xidməti tərəfindən əcnəbi və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə təqdim edilən daimi və ya müvəqqəti yaşamaq üçün icazə vəsiqəsi və ya qaçqın vəsiqəsini və ya fiziki şəxsin uçotu haqqında şəhadətnaməni (fiziki şəxs müraciət etdikdə) mərkəzin məsul şəxsinə təqdim etməlidir.

Qeyd olunan vaxtda xidmət mərkəzinə yaxınlaşmadıqda və ya götürülmüş növbənin vaxtından 15 dəqiqə gec xidmət mərkəzinə yaxınlaşdıqda, qeyd olunan sənədlər təqdim olunmadıqda və (və ya) xüsusi qoruyucu (tibbi) maskalardan istifadə edilmədikdə xidmətin göstərilməsindən imtina olunacaqdır.

Əsaslandırma: Onlayn növbəyə yazılma elektron xidmətləri üzrə istifadəçi Təlimatı.

Mənbə: vergiler.az

Bax:

• Vergi məbləğlərinin tutulma formaları

• Yerli investisiyalı məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin elektron dövlət qeydiyyatı