Blog Full

Qısamüddətli debitor borclar üzrə uçot

Alıcıların və sifarişçilərin qısamüddətli debitor borcları üzrə mühasibat uçotu zamanı aşağıdakı beynəlxalq standartlardan istifadə olunur:

• “Maliyyə Alətləri” adlı 9 saylı MHBS (IFRS 9);
• “Maliyyə alətləri: Tanınma və ölçülmə” adlı 39 saylı MUBS (IAS 39);
• “Müştərilərlə müqavilələrdən gəlir” adlı 5 saylı MHBS (IFRS 15)

Mühasibat uçotu subyektlərində qısamüddətli debitor borcları üzrə müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” ilə tənzimlənir (kredit təşkilatları istisnadır).

Aktiv 211 saylı hesabı alıcıların və sifarişçilərin qısamüddətli debitor borcları üzrə əməliyyatların hərəkəti üçün nəzərdə tutulub. Həmin hesab hesablar planının 2-ci bölməsinin (“Qısamüddətli aktivlər”) 21-ci maddəsinə (“Qısamüddətli debitor borcları”) aiddir. Mühasibat uçotu subyektləri  211 saylı “Alıcıların və sifarişçilərin qısamüddətli debitor borcları” hesabı öz fəaliyyətinin həyata keçirilməsilə əlaqədar malların (işlərin, xidmətlərin) satışı prosesində alıcılar, sifarişçilər tərəfindən ödənilməli olan qısamüddətli debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

Hesab üzrə uçot haqqında buradan daha çox məlumat almaq olar.

211 saylı “Alıcıların və sifarişçilərin qısamüddətli debitor borcları” hesabı üzrə bəzi müxabirləşmə nümunələri aşağıda verilib.

Uzunmüddətli debitor borcları qısamüddətli debitor borcları kimi təsnifləşdirildikdə

Nümunə 1:“A” MMC ofis avadanlıqlarının satışı fəaliyyətini həyata keçirir. ƏDV ödəyicisi olan cəmiyyət anbarındakı 13000 manatlıq malları 2022-ci ilin may ayında “B” MMC-ə 16000 manata satmışdır. Tərəflər arasında olan razılaşmaya əsasən “B” MMC ödənişi hissə-hissə olmaqla 2023-cü ilin dekabr ayına qədər ödəmək imkanına malikdir.

Nümunədən göründüyü kimi nəzərdə tutulan ödəmə müddəti hesabat tarixindən sonrakı 12 aylıq dövrdən artıqdır.

“B” MMC iyun ayında malların 1500 manatlıq hissəsinin ödənişini həyata keçirmişdir. Belə olduğu təqdirdə 1500 manatlıq uzunmüddətli debitor borcları qısamüddətli debitor borclar olaraq uçota alınacaq, silinəcəkdir.

Qısamüddətli debitor borcları kreditor borclarla əvəzləşdirildikdə

Nümunə 2: “A” MMC 5 ildir ki, “B” MMC ilə qarşılıqlı surətdə mal (iş, xidmət) alqı-satqısı ilə məşğuldur. Vəziyyət elə bir hal aldı ki, tərəflər malların və xidmətlərin mübadiləsini (barter) həyata keçirmək qərarına gəldilər. Maya dəyəri 6500 AZN olan malları təqdim edən tərəf “A” MMC, onun əvəzində xidmətləri təqdim edən tərəf “B” MMC olaraq qərarlaşdırılmışdır. Bazar qiyməti nəzərə alınaraq mübadilə (barter) olunan malların və xidmətlərin dəyəri 8000 AZN təyin edilmişdir. “A” MMC-nin uçot məlumatları aşağıdakı kimi olacaqdır:

 

Məzənnə fərqi yarandıqda qısamüddətli debitor borcları

Nümunə 3: “A” MMC daha çox gəlir əldə etmək, əlaqələri genişləndirmək məqsədilə mallarını ixrac edir, yəni ölkə hüdudlarından kənarda da malların satışını həyata keçirir. Malları alan ölkə Rusiya olduğundan malların satış qiyməti dollarla təyin olunmuşdur. Maya dəyəri 48000 manat hesablanmış mallar 42000 dollara satılmışdır. Satış tarixinə 1$ = 1.70₼ manat olaraq dəyərləndirilmişdir. Ona görə də malların satış qiyməti 71400 manat olmuşdur.

Qeyd  etmək istəyirik ki, malların ödənişinin həyata keçirildiyi gün valyuta məzənnəsinə əsasən gələn pulların miqdarında artma yaxud azalma halları müşahidə oluna bilər.

1-ci hal üzrə görürük ki, dolların məzənnəsi qalxıb. Bu o deməkdir ki, müəssisə malların satış anına olan məbləğlə ödəniş anına olan məbləğ arasındakı fərq qədər gəlir əldə edib.

Müsbət məzənnə fərqi  →  72240 – 71400 = 840

2-ci hal üzrə görürük ki, dolların məzənnəsi aşağı düşüb. Bu o deməkdir ki, müəssisə malların satış anına olan məbləğlə ödəniş anına olan məbləğ arasındakı fərq qədər zərər əldə edib.

Mənfi məzənnə fərqi  →  71400 – 70140 = 1260

Debitor və kreditorlarla hesablaşmalar haqqında eyni adlı səhifədən tanış olmaq olar.

Lerik rayonunun ucqar kəndlərindən birində bərbər fəaliyyəti ilə məşğul oluram. Hər ay vergi və sığorta haqlarını ödədikdən sonra sabit qəbzin alınması üçün Lerik şəhərində yerləşən Vergi ödəyicilərinə xidmət mərkəzinə müraciət edib sabit qəbz almışam. Bilmək istəyirəm ki, sabit qəbzin alınmasının sadələşdirilməsi ilə bağlı hər hansı dəyişiklik gözlənilirmi?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, 2025-ci il yanvarın 1-dən Vergi Məcəlləsinin 221.8.5- ci maddəsində edilmiş dəyişikliyə əsasən, müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqanın (qurumun) müəyyən etdiyi formada vergi orqanı ilə vergi ödəyicisi arasında razılaşma müqaviləsi bağlanıldıqda bu Məcəllənin 218.4.4-cü maddəsində göstərilən fiziki şəxslər hesablanmış vergini, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarını tam məbləğdə ödədikdən sonra “Sadələşdirilmiş vergi üzrə sabit məbləğin, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqqının ödənilməsi haqqında qəbz” vergi orqanına müraciət etmədən 1 iş günündən gec olmayaraq elektron qaydada verilir. Tətbiq olunan yeni mexanizmlə artıq sabit qəbz almaqla fəaliyyət göstərən vergi ödəyiciləri öncədən vergi orqanı ilə müəyyən edilmiş formada razılaşma müqaviləsi bağladıqdan sonra yalnız hesablanmış vergini, məcburi dövlət sosial sığorta və icbari tibbi sığorta haqlarını tam məbləğdə ödəməklə sabit qəbzi 1 iş günü müddətində elektron qaydada əldə edəcək və hər dəfə sabit qəbzin alınması üçün vergi orqanına müraciət olunmasına zərurət yaranmayacaq.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 221.8.5-ci maddəsi

Mənbə: vergiler.az

Vergi auditi xidməti – şirkətin vergi öhdəliklərinin düzgün hesablanması, vergi hesabatlarının dəqiqliklə yoxlanılması və vergi risklərinin minimallaşdırılması məqsədilə həyata keçirilən müstəqil audit prosesidir. Müasir vergi mühitində şirkətlərin səyyar vergi yoxlamasından yayınması, cərimə və əlavə hesablanmaların qarşısının alınması üçün vergi auditi xidmətinə ehtiyacı əvvəlkindən daha çoxdur.

Tərəfdaşımız Audit.Az MMC-nin təklif etdiyi auditi xidmətləri bizneslərin vergi yükünü optimallaşdırmasına, mümkün riskləri vaxtında aşkar edib aradan qaldırmasına və əlavə ödənişlərin qarşısını almasına kömək edir.

Vergi auditi xidməti nədir?

Vergi auditi – vergi bəyannamələrinin, uçot sənədlərinin, vergi öhdəliklərinin və hesablama metodlarının tam təhlilidir. Auditorlar bütün vergilərin düzgün hesablanmasını, tətbiq olunan güzəştlərin uyğunluğunu və vergi qanunvericiliyinə əməl olunmasını yoxlayırlar.

Vergi auditinin əsas məqsədləri:

• vergi risklərinin müəyyənləşdirilməsi və azaldılması;
• gələcək səyyar vergi yoxlaması ehtimalının minimuma endirilməsi;
• əlavə vergi, cərimə və faiz məbləğlərinin qarşısının alınması;
• vergi yükünün optimallaşdırılması və ehtiyatların aşkarlanması.

Qabaqlayıcı vergi yoxlaması şirkətlər üçün niyə önəmlidir?

Hazırkı dövrdə vergi orqanları riskə əsaslanan yanaşmadan istifadə edir. Bu o deməkdir ki, vergi orqanı yalnız ciddi uyğunsuzluqlar aşkar etdikdə şirkətə səyyar vergi yoxlaması təyin edir.
Vergi bəyannamələrindəki kiçik uyğunsuzluqlar belə kameral yoxlama zamanı aşkar edilir və şirkəti risk qrupuna sala bilər.

Vergi auditi xidməti şirkətə nə qazandırır?

• vergi hesabatının şəffaflığını artırır;
• maliyyə sanksiyaları və əlavə hesablanmaların qarşısını alır;
• kameral yoxlamalar zamanı sorğuların sayını azaldır;
• rəhbərliyə real vəziyyət haqqında dəqiq məlumat verir;
• artıq ödənilşləri geri almağa kömək edir.

Xidmətinin əhatə dairəsi

Audit.Az MMC vergi auditi xidmətini bütün əsas vergi növləri üzrə həyata keçirir.

1. Mənfəət vergisi auditi

• gəlir və xərclərin düzgün sənədləşməsi;
• vergi agenti öhdəliklərinin qiymətləndirilməsi;
• ikiqat vergitutma sazişlərinin tətbiqi;
• xarici tərəfdaşlarla əməliyyatların təhlili.

2. ƏDV auditi

ƏDV ən riskli vergi sahəsidir. Auditorlar aşağıdakıları qiymətləndirir:

• kontragentlərin etibarlılığı;
• ƏDV bazasının düzgün hesablanması;
• 0% və 18% dərəcələrinin tətbiqi;
• ƏDV-nin ayrılmış uçotu.

3. Əmlak vergisi auditi

• düzgün hesablanmalar;
• güzəştlərin tətbiqi;
• artıq və ya az hesablanan vergilərin aşkarlanması.

4. Gəlir vergisi və sosial sığorta haqlarının auditi

• əmək haqqı ödənişlərinin şəffaflığı,
• xarici işçilərlə bağlı vergitutma,
• özünüməşğullar (mülki müqavilə) ilə əməkdaşlığın qanunauyğunluğu.

5. Digər vergilər üzrə audit

• sadələşdirilmiş vergi;
• dövlət rüsumları;
• nəqliyyat vergisi;
• ekoloji ödənişlər və s.

Vergi auditi xidməti necə aparılır?

1. Şirkətin fəaliyyət istiqamətləri öyrənilir
2. Audit dövrü və həcmi müəyyən edilir
3. Gözləntilər, metodologiya və komanda razılaşdırılır
4. Yerində və ya məsafədən auditin həyata keçirilir
5. Nəticələr tam yazılı hesabat şəklində təqdim olunur

Hesabatın tərkibi:

• aşkarlanmış vergi riskləri və onların məbləği;
• mümkün cərimə və faiz ödənişləri;
• səhvlərin aradan qaldırılması üzrə tövsiyələr;
• artıq ödənilmiş vergilərin geri qaytarılması imkanları;
• rəhbərlik üçün qısa infografikalı analiz.

Sahibkar və şirkət rəhbəri

• riskləri öyrənmək;
• əlavə ödənişlərin qarşısını almaq;
• şirkətin vergi yükünü optimallaşdırmaq.

Baş mühasib və maliyyə direktoru

• uçotun dəqiqliyini qiymətləndirmək;
• auditin nəticələri ilə rəhbərliyə obyektiv məlumat vermək;
• məsuliyyəti auditorla bölüşmək.

Şirkətin auditi üçün auditoru necə seçməli?

Yalnız qüsursuz reputasiyaya malik audit şirkətlərinə  etibar edin. Əks halda vergi auditinin mənasız prosesə çevrilir.

Heç də bütün audit şirkətləri bu prosesi uğurla tamamlamağa qadir deyil, çünki bunun üçün vergi qanunvericiliyini mükəmməl bilən işçilər tələb olunur. Qeyd edək ki, ənənəvi maliyyə auditi zamanı auditorlar mühasibat hesabatlarının yoxlanmasına fokuslanırlar. Vergilər yalnız mühasibat hesabatlarının düzgünlüyünə təsir edə biləcək əhəmiyyətli səhvlərə görə yoxlanılır.

Audit xidmətləri bazarında mühasibat uçotu kimi vergi uçotu sahəsində də məlumatlı olan mütəxəssilərə malik şirkətlər çox deyil.

Nəzərə almaq lazımdır ki, vergi yoxlamaları ekspertlər və vergi hüquqşünasları tərəfindən aparılır. Belə mütəxəssislər təkcə vergi risklərini təhlil etməyəcək, həm də ödənişlərin optimallaşdırılması yollarını təklif edəcəklər ( məsələn, vergi güzəştlərinin tətbiqi, vergi uçotunda ehtiyatların yaradılması, uçot xərcləri üçün əmsalların artırılması və s.)

Audit.az – peşəkar vergi auditi xidməti

Audit.az auditorları və vergi mütəxəssisləri:

• vergi qanunvericiliyinin bütün tələblərini bilir;
• yüzlərlə şirkətin vergi auditini həyata keçirir;
• real vergi ehtiyatlarını aşkarlayır;
• vergi yoxlaması risklərini minimuma endirməyə kömək edir.

Peşəkar vergi auditi xidməti həm risklərin qarşısını alır, həm də şirkətə qənaət etməyə imkan verir.  Audit.az olaraq şirkıtin məqsədi – bizneslərin təhlükəsiz və qanunauyğun fəaliyyətinə dəstək verməkdir.