Blog Full

Debitor borclar nədir?

İqtisadi nöqteyi-nəzərdən törəmə müəssisə, başqa müəssisə (təsisçi) tərəfindən, öz əmlakının bir hissəsini ona tam təsərrüfat idarəçiliyinə verməklə, hüquqi şəxs kimi yaradılmış müəssisədir. Törəmə müəssisənin təsisçisi:

• müəssisənin nizamnaməsini təsdiq edir;
• onun rəhbərini təyin edir;
• törəmə müəssisəyə münasibətdə mülkiyyətçinin qanunvericilik aktlarında nəzərdə tutulmuş digər hüquqlarını həyata keçirir.

Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslər, o cümlədən törəmə müəssisə də, malların təqdim edilməsi, iş, xidmətlərin göstərilməsi zamanı, ödənişləri həmin an almaya bilərlər. Ödənişin ödəmə qaydası və müddəti tərəflər arasında qarşılıqlı razılaşma əsasında müəyyən edilir. Yəni, həmin təqdim olunan mallar (iş, xidmət) üçün ödəniş, tərəflər arasında bağlanmış müqaviləyə əsasən, bir müddət sonra həyata keçirilə bilər.

Debitor borcları dedikdə vergi ödəyicilərinin təqdim etdikləri mallara (iş, xidmət) görə digər şəxslərin ödəməli olduqları borc məbləğləri nəzərdə tutulur.

Debitor borcları ödəniş müddətinə görə aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar:

• 12 aya qədər ödəmə müddəti olanlar – qısamüddətlilər;
• 12 aydan artıq ödəmə müddəti olanlar – uzunmüddətlilər.

Hesablar Planının 21-ci maddəsində qısamüddətli, 17-ci maddəsində isə uzunmüddətli debitor borcların uçotu aparılır.

Uzunmüddətli debitor borclar üzrə uçot standartları

Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartlarında uzunmüddətli debitor borclar üzrə uçotun aparılması üçün bir sıra tələblər irəli vardır.

Törəmə (asılı) müəssisələrin tanınması, ölçülməsi, təqdimatı, məlumatın açıqlanması prinsiplərini 16 №-li “Asılı müəssisələrə və birgə müəssisələrə investisiya qoyuluşları” MUBS (IAS 28)  müəyyən edir.

Müəssisə maliyyə öhdəliyini 9 nömrəli “Maliyyə Alətləri” MHBS-a (IFRS 9) uyğun olaraq tanınmalıdır.

Törəmə müəssiənin uzunmüddətli debitor borcları

Belə borclar üzrə mühasibat uçotu Hesablar Planının 172 saylı “Törəmə (asılı) müəssisələrin uzunmüddətli debitor borcları” adlı aktiv hesabda aparılır. Hesabda törəmə (asılı) müəssisələrin 12 aydan çox olan  hesablaşmaları haqqında məlumatları əks olunur. Belə müəssisələrə iş və ya xidmətlər təqdim edilən zaman 172 saylı hesabın  debeti, eyni zamanda 601 və  611 saylı  hesabların kreditinə yazılışlar aparılır.

Törəmə (asılı) müəssisələrin uzunmüddətli debitor borcları hesabı uçot, subhesabların açılması, müxabirləşmələr AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”  ilə tənzimlənir.

Qaydaların 18.1-ci maddəsinə görə Hesablar Planının 17-maddəsi (“Uzunmüddətli debitor borclar”) üzrə aşağıdakı hesablar açılır:

172 №li “Törəmə (asılı) müəssisələrin uzunmüddətli debitor borcları” hesabında mühasibat uçotu subyektinin fəalijyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar malların (işlərin, xidmətlərin) satışı prosesində törəmə (asılı) müəssisələr tərəfindən ödənilməli olan uzunmüddətli debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

Törəmə (asılı) müəssisələrə malların satışı

Nümunə1: “A” MMC ofis avadanlıqlarının satışı fəaliyyətini göstərir. Bu zaman sözü gedən cəmiyyət öz törəmə müəssisəsinə anbarındakı 65000 manatlıq malları 84000 manata satmışdır. Müqaviləyə əsasən həmin mallara görə olan ödəniş mallar satıldıqdan 2 il sonra ediləcəkdir.

Malların ödənişi qəbul edilmişdir.

İki ildən sonra ödəniş qəbul edildikdə uzunmüddətli debitor borcları silindikdə.

Məzənnə fərqi yarandıqda törəmə (asılı) müəssisələrə uzunmüddətli debitor borcları:

Nümunə2: “B” MMC daha çox gəlir əldə etmək, əlaqələri genişləndirmək məqsədilə mallarını ixrac edir, yəni ölkə hüdudlarından kənarda da mal satışını həyata keçirir. Malları alan törəmə müəssisə öz fəaliyyətini Rusiyada göstərdiyindən malların satış qiyməti dollarla təyin olunmuşdur. Maya dəyəri 48000 manat hesablanmış mallar 42000 dollara satılmışdır. Satış tarixinə 1$ = 1.70₼ manat olaraq dəyərləndirilmişdir. Ona görə də malların satış qiyməti 71400 manat olmuşdur. Malların pulu 18 ay sonra alınmışdır.

Qeyd: Ödənişin həyata keçirildiyi gün valyuta məzənnəsinə əsasən gələn pulların miqdarında artma yaxud azalma halları müşahidə oluna bilər.

1-ci hal üzrə görürük ki, dolların məzənnəsi qalxıb. Bu o deməkdir ki, müəssisə mal satışı anına olan məbləğlə ödəniş anına olan məbləğ arasındakı fərq qədər gəlir əldə edib.

Müsbət məzənnə fərqi  →  72240 – 71400 = 840

2-ci hal üzrə görürük ki, dolların məzənnəsi aşağı düşüb. Bu o deməkdir ki, müəssisə mal satışı anına olan məbləğlə ödəniş anına olan məbləğ arasındakı fərq qədər zərər əldə edib.

Mənfi məzənnə fərqi  →  71400 – 70140 = 1260

Accounting.Az şirkəti, mühasibatlıq sahəsində gələcək peşəkar mütəxəssislərini yetişdirmək məqsədilə Mühasibat üzrə Təcrübəçi axtarır. Bu vəzifəyə seçiləcək namizədlərə təcrübə müddəti ərzində həm nəzəri, həm də praktik biliklər veriləcəkdir. Təcrübə proqramını uğurla başa vuran namizədlər şirkətimizdə davamlı işlə təmin olunacaqdır.

Bizim şirkətdə mühasibat üzrə təcrübə proqramına qoşulan hər bir şəxs, öz inkişaf yolunda addım-addım irəliləyərək, təcrübəçidən baş mütəxəssisə qədər yüksələ bilər. Bütün təlimlər şirkət tərəfindən təmin edilir və bu yolda qarşıya qoyulan məqsədlərə çatmaq üçün dəstək verilir.

Nələri öyrənəcəksiniz?

Təcrübə müddətində aşağıdakı fəaliyyətlərdə iştirak edəcəksiniz və təcrübəli mühasiblər tərəfindən öyrədiləcəksiniz:

• Gündəlik əməliyyatların və uçot yazılışlarının mühasibat uçotu proqramına daxil edilməsi;
• Aylıq, rüblük və illik vergi və statistik hesabatların hazırlanması;
• Bank ödənişlərinin icra edilməsi və düzgün sənədləşdirilməsinin təmin edilməsi;
• Vergi sistemində elektron qaimələrin hazırlanması və şirkətlərin elektron vergi kabinetlərinə nəzarət;
• Aylıq əməkhaqqı, məzuniyyətlər və işçilərə olan digər ödənişlərin hesablanması;
• Rəhbərlik tərəfindən verilən digər iş tapşırıqlarının yerinə yetirilməsi.

Namizədlərdən tələblər

• Mühasibat uçotu, vergi, iqtisadiyyat və ya maliyyə sahəsində ali təhsil almış məzunlar və magistratura tələbələri;
• İş təcrübəsi tələb olunmur;
• Tam iş rejimində təcrübə keçməyə hazır olmaq;
• MS Office (Xüsusilə Excel) proqramları üzrə biliklərə sahib olmaq;
• Azərbaycan dilini yüksək səviyyədə, ingilis dilini orta səviyyədə bilmək (Rus dili arzuolunandır);
• Mühasibat uçotu üzrə beynəlxalq sertifikat imtahanlarının ilkin mərhələlərini keçmək (ACCA, CIMA və s.) üstünlükdür;
• Yaxşı ünsiyyət, problem həll etmə və hesabatlılıq bacarıqları;
• Öyrənməyə və yeni biliklər əldə etməyə açıq olmaq.

Təcrübə müddətində sizə veriləcək təminatlar:

• Ölkənin top konsaltinq şirkətlərindən birində işə qəbul imkanı;
• Peşəkar mühasiblərlə birgə işləmə təcrübəsi;
• Korporativ mühitdə peşəkar inkişaf imkanı;
• Təlimlər – Təcrübəçilərin pulsuz təlimlərdə iştirak edərək mühasibat üzrə nəzəri və praktiki biliklər əldə etmək imkanı;
• Mentor dəstəyi – Hər bir təcrübəçiyə təcrübəli mütəxəssislər tərəfindən mentorluq edilməsi imkanı;
• İş avadanlıqları – Təcrübəçilərin iş üçün zəruri olan kompüter və texniki avadanlıqlarla təmin edilməsi imkanı;
• İnkişaf və təkmilləşmə üçün geniş imkanlar yaradılır.

Təcrübə Proqram Strukturu:

• Təcrübə müddəti 3 aydır (təlimlərlə əlaqəli zərurət olduqda 1 aya qədər artırıla bilər);
• Proqram çərçivəsində təlim kursları tədris edilir və iş prosesləri öyrədilir;
• Hər təlimin sonunda iştirakçılar imtahan verirlər;
• Yalnız yekun qiymətləndirmədən uğurla keçən təcrübəçilər işə qəbul edilir;
• Təcrübə proqramı ödənişsizdir.

Əlaqə və müraciət

Müraciət etmək istəyənlərdən qeydiyyat formunu doldurmaqları xahiş olunur: https://forms.gle/4nCh71UCmqs2Cvht9

Biz MMC olaraq ofis binası almaq istəyirik. Birinci sualım ondan ibarətdir ki, ödənişi ev sahibinə nağd qaydada edə bilərikmi? İkinci sualım bank hesabından 100.000 manat nağdlaşdırma etdikdə, vergi öhdəliyi nə qədərdir?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunun 3.3-cü maddəsinə əsasən, bu Qanunun 3.5-ci maddəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla, ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmış vergi ödəyiciləri və vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) iki yüz min manatdan artıq olan ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyiciləri tərəfindən təqvim ayı ərzində ümumi məbləği otuz min manatdan, digər vergi ödəyiciləri tərəfindən isə təqvim ayı ərzində ümumi məbləği on beş min manatdan artıq olan hesablaşmalar üzrə ödənişlər yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir.

Bildirilib ki, ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmış vergi ödəyiciləri və vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) iki yüz min manatdan artıq olan ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyiciləri tərəfindən təqvim ayı ərzində ümumi məbləği əvvəlki təqvim ayında təqdim edilən mal, iş və xidmətlər üzrə dövriyyənin (ƏDV daxil olmaqla) 2 faizindən, digər vergi ödəyiciləri tərəfindən isə təqvim ayı ərzində ümumi məbləği on beş min manatdan artıq olan hesablaşmalar üzrə ödənişlər yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir.

Qanuna edilmiş əlavəyə görə, əvvəlki təqvim ayında təqdim edilən mal, iş və xidmətlər üzrə dövriyyənin (ƏDV daxil olmaqla) 2 faizi otuz min manatdan az olduqda, təqvim ayı ərzində ümumi məbləği otuz min manatdan artıq olan hesablaşmalar üzrə, əvvəlki təqvim ayında təqdim edilən mal, iş və xidmətlər üzrə dövriyyənin (ƏDV daxil olmaqla) 2 faizi əlli min manatdan çox olduqda isə təqvim ayı ərzində ümumi məbləği əlli min manatdan artıq olan hesablaşmalar üzrə ödənişlər yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir.

Əlavə olaraq nəzərə çatdırılib ki, hüquqi şəxslərin və fərdi sahibkarların bank hesabından nağdlaşma zamanı, hər dəfə çıxarılan məbləğə 1 faiz dərəcəsi ilə tətbiq edilməklə, banklar tərəfindən sadələşmiş vergi hesablanması həyata keçirilir.

Mənbə: vergiler.az

Uzunmüddətli debitor borclar üzrə uçot

Uzunmüddətli debitor borclar üzrə müxabirləşmələr AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” ilə tənzimlənir.

Qaydaların 18.1-ci maddəsinə əsasən uzunmüddətli debitor borclar üçün aşağıdakı hesabları əhatə edir:

171 saylı “Alıcıların və sifarişçilərin uzunmüddətli debitor borcları” hesabı üzrə uçot qaydaları haqqında eyni adlı məqalədən tanış olmaq olar.

Aşağıda alıcı, sifarişçilərin uzunmüddətli debitor borcları ilə bağlı nümunələr verilib.

Mal satışı zamanı uzunmüddətli debitor borcları

Nümunə 1:  “A” MMC ofis avadanlıqlarının satışı fəaliyyətini göstərir. ƏDV ödəyicisi qeydiyyata alınan cəmiyyət anbarındakı 65000 manatlıq malları 84000 manata satmışdır. Müqaviləyə əsasən həmin mallara görə olan ödəniş mallar təqdim edildikdən 2 il sonra ediləcəkdir.

Malların ödənişi qəbul edilmişdir.

2 ildən sonra ödəniş qəbul edildikdə uzunmüddətli debitor borcları silindikdə:

Uzunmüddətli debitor borcları qısamüddətli debitor borclara aid edildikdə

Nümunə 2: “A” MMC ofis avadanlıqlarının satışı fəaliyyətini göstərir. ƏDV ödəyicisi olan cəmiyyət anbarındakı 13000 manatlıq malları 2022-ci ilin may ayında “B” MMC-ə 16000 manata satmışdır. Tərəflər arasında olan razılaşmaya əsasən “B” MMC ödənişi hissə-hissə olmaqla 2023-cü ilin dekabr ayına qədər ödəmək imkanına malikdir.

Nümunədən göründüyü kimi nəzərdə tutulan ödəmə müddəti hesabat tarixindən sonrakı 12 aylıq dövrdən artıqdır.

“B” MMC iyun ayında malların 1500 manatlıq hissəsinin ödənişini həyata keçirmişdir. Belə olduğu təqdirdə 1500 manatlıq uzunmüddətli debitor borcları qısamüddətli debitor borclar olaraq uçota alınacaq, silinəcəkdir.

Məzənnə fərqi yarandıqda uzunmüddətli debitor borcları

Nümunə 3:  “A” MMC daha çox gəlir əldə etmək, əlaqələri genişləndirmək məqsədilə mallarını ixrac edir, yəni ölkə hüdudlarından kənarda da mal satışını həyata keçirir. Malları alan ölkə Rusiya olduğundan malların satış qiyməti dollarla təyin olunmuşdur. Maya dəyəri 48000 manat hesablanmış mallar 42000 dollara satılmışdır. Satış tarixinə 1$ = 1.70₼ manat olaraq dəyərləndirilmişdir. Ona görə də malların satış qiyməti 71400 manat olmuşdur. Malların pulu 18 ay sonra alınmışdır.

Qeyd: Malların ödənişinin həyata keçirildiyi gün valyuta məzənnəsinə əsasən gələn pulların miqdarında artma yaxud azalma halları müşahidə oluna bilər.

1-ci hal üzrə görürük ki, dolların məzənnəsi qalxıb. Bu o deməkdir ki, müəssisə mal satışı anına olan məbləğlə ödəniş anına olan məbləğ arasındakı fərq qədər gəlir əldə edib.

Müsbət məzənnə fərqi  →  72240 – 71400 = 840

2-ci hal üzrə görürük ki, dolların məzənnəsi aşağı düşüb. Bu o deməkdir ki, müəssisə mal satışı anına olan məbləğlə ödəniş anına olan məbləğ arasındakı fərq qədər zərər əldə edib.

Mənfi məzənnə fərqi  →  71400 – 70140 = 1260