Blog Full

İş vaxtının uçotu qaydaları

İş vaxtı daxili əmək qaydalarına, əmək müqaviləsinin şərtlərinə uyğun olaraq işçinin əmək vəzifələrini yerinə yetirdiyi vaxtdır. Qanunvericiliyə əsasən həftəlik normal iş vaxtının müddəti 40 saatdan artıq olmamalıdır (Əmək Məcəlləsi, maddə 89). İşçinin faktiki  iş vaxtının və iş vaxtından artıq işlədiyi saatların dəqiq uçotunu aparmaq Məcəllənin 102-ci maddəsinə görə işəgötürənin borcudur və həmin maddənin 2-ci hissəsinə görə onun aparılması qaydaları  işəgötürən tərəfindən müəyyən olunur. Praktikada aşağıdakı qaydalardan istifadə edilir:

• gündəlik uçot;
• həftəlik uçot;
• iş vaxtının cəmlənmiş uçotu.

Gündəlik uçot

İşin müddəti həmişə eyni olduqda (məsələn, 40 saatlıq iş həftəsində 8 saat (beş iş günü) yaxud 7 saat (altı iş gün)) istifadə olunur. Bu halda gün ərzində üçün müəyyən edilmiş iş vaxtı normaya uyğun olmalıdır. Normadan artıq işlənmiş saatlar iş vaxtından artıq iş hesab olunur və digər günlərdə az işlənmiş saatlarla kompensasiya edilə bilməz. Hesabat dövrü (faktiki işlənmiş vaxtın qeydə alındığı dövr) bir günə bərabərdir.

Həftəlik uçot

İş həftəsinin normalaşdırılması zamanı istifadə edilir (məsələn, həftəlik 40, 36, 24 saat). Həftənin müəyyən günlərində işçinin həm əlavə, həm də az iş vaxtı ola bilər. Bunlar həftə ərzində balanslaşdırılır. Ümumiyyətlə, həftəlik iş saatlarının həftə ərzində yerinə yetirilməsi vacibdir. Bu növ uçotu ilə gündəlik işin müddəti həftəlik norma daxilində qrafiklə müəyyən edilir. Müvafiq olaraq, hesabat dövrü bir həftəyə bərabərdir.

Cəmlənmiş uçot

Bəzən gündəlik və ya həftəlik iş saatlarına əməl edilməsi mümkün olmur, təyin edilmiş normal iş rejimindən kənara çıxılır. Bu zaman uçot müddətinin uzadılması zərurəti yaranır, uzadılma aylar, rüblər və il üzrə iş saatlarının miqdarı nəzərə alınmaqla aparılır. Belə hallarda iş vaxtının bölüşdürülməsi və uçotu üçün xüsusi qaydadan – cəmlənmiş uçotdan istifadə edilir. Bu metodun tətbiqi işçilər tərəfindən işlənmiş vaxt müəyyən edilmiş normalardan kənara çıxdıqda, onu hesabat dövrü (ay, rüb və ya il) çərçivəsində tənzimləməyə imkan verir. Tənzimləmələr zamanı Əmək Məcəlləsi, daxili normativ hüquqi aktla nəzərə almaqla aparılır. Bu metod əsasən fasiləsiz fəaliyyət göstərən müəssisələrdə, eləcə də:

• nəqliyyatda;
• kənd təsərrüfatında;
• inşaatda və digər sahələrdə geniş tətbiq olunur.

Cəmlənmiş uçotun xarakterik xüsusiyyətləri

• cəmlənmiş uçotun tətbiqi müəyyən edilmiş hesabat dövründə işlənmiş vaxtın müddətini tənzimləməyə imkan verir.
• həmin dövr ərzində iş vaxtının müddəti normal iş saatlarının sayından artıq olmamalıdır.
• bir qayda olaraq, hesabat dövrü kimi ay, rüb, il və digər dövrlər istifadə olunur. qeydiyyat dövrü bir ildən artıq, gündəlik işin müddəti isə 12 saatdan artıq olmamalıdır.
• zərərli iş şəraiti olan işçilərin ümumi iş vaxtı uçota alınan zaman üç aydan artıq olmayan hesabat dövrü təyin edilməlidir.
• uçotun aparılması zamanı işçinin işlədiyi saatların ümumi sayı gündəlik nəzərə alınır, lakin onların cəmi seçilmiş dövrün sonunda dəqiq yekunlaşdırılır. bu zaman aylıq əməkhaqqı sabit tariflə, işlənmiş artıq iş saatları seçilmiş hesabat dövrünün sonunda əlavə iş kimi ödənilir.

Hesabat dövrü ərzində müəyyən günlərdə işçinin iş növbəsi artırıla bilər, lakin bu, iş vaxtından artıq iş sayılmayacaq. Bir gündə əlavə iş vaxtı digər günlərdə az iş görməklə kompensasiya edilə bilər. Yaxud işçi şənbə və ya bazar günü işləyə bilər, lakin onun üçün bu günlər iş günləri hesab olunacaq və eyni tariflə maaş alacaq. Əgər işçi istirahət və ya qeyri-iş günündə aylıq normadan artıq  işə cəlb edilibsə, onun əməyi müvafiq qaydada ödənilməlidir. Həmin günün isə əlavə istirahət günləri ilə əvəzlənməsi mümkündür.

Cəmlənmiş uçotun tətbiq ardıcıllığı

Bu metodun tətbiqi üçün aşağıdakı  ardıcıllığa əməl edilməsi tövsiyə olunur:

• uçot dövrünün müddətini müəyyənləşdirmək;
• həftəlik iş vaxtı əsasında hesabat dövrü üçün standart iş saatlarını müəyyən etmək;
• iş vaxtı cədvəlinin tərtibi;
• artıq işlənmiş iş saatlarının təyin edilməsi qaydasını müəyyənləşdirmək;
• həftə sonları, bayram günlərində iş vaxtından artıq əməyin ödənilməsi.

İş vaxtının uçota alınması qaydasından asılı olmayaraq, onun təşkilinə görə məsuliyyət birbaşa işəgötürənin üzərinə düşür. İş vaxtının cəmlənmiş uçotunun tətbiqi barədə qərar işəgötürən tərəfindən  qəbul edilir və hesabat dövrünün müddəti (ay, rüb, yarımil, il) müəyyən edilir.

Uçotun düzgün aparılması üçün konkret dövrün müəyyən edilməsi çox vacibdir, daxili qaydalara, əmək müqavilələrinə dəyişikliklər edilməli, növbə cədvəli hazırlanmalı və işçilər onunla əvvəlcədən tanış olmalıdır.

İş vaxtının uçotu işçinin əməkhaqqının düzgün hesablanması, kadr xərclərinin sənədləşdirilməsi, iş və istirahət vaxtlarının bölüşdürülməsi üçün zəruri hesab olunur.

İşçinin məzuniyyətdən geri çağrılması

Bəzi hallarda müəssisə və təşkilatlarda işçilərin məzuniyyətdən geri çağırılması zərurəti yarana bilər. İşçinin məzuniyyətdən geri çağırılması qanunla müəyyən edilmiş prosedurdur, ona görə işəgötürən işçinin razılığı ilə əmək məzuniyyətini vaxtından əvvəl dayandırmaq və onu əmək vəzifələrinin icrasına cəlb etmək hüququna malikdir. Məzuniyyətdə olan işçinin geri çağrılması Əmək Məcəlləsinin 137-ci maddəyə uyğun olaraq tənzimlənir. İşəgötürən tərəfindən məzuniyyətdən  geri çağırılma halları aşağıdakı hallarda mümkündür:

• yaranmış qəzanın nəticələrini aradan qaldırmaq məqsədilə;
• təxirə salına bilinməyən işlərin icrasının zəruriliyi yarandıqda.

İşçinin təşəbbüsü ilə məzuniyyətdən geri qayıtma yalnız işəgötürənin razılığına əsasən həyata keçirilə bilər. Bu zaman  işçi  işəgötürənə ərizə yaxud hər hansı digər yazılı sənədlə müraciət etməli və geri qayıtmanın səbəbini göstərməlidir. İşəgötürən razılıq verdikdən sonra əmr, sərəncam yaxud qərarla rəsmiləşdirilə bilər.

Məzuniyyətdən geri çağrılma qaydası aşağıdakı ardıcıllıqla həyata keçirilir:

• işçinin çalışdığı struktur bölmə rəhbəri müəssisənin direktoruna müraciət edir və onun razılığını alır;
• kadrlar şöbəsi məzuniyyətdə olan işçi ilə əlaqə saxlayıb onu məlumatlandırır;
• işçinin yazılı razılığı alınır;
• məzuniyyətdən geri çağırılma əmri verilir;
• məzuniyyət cədvəlinə dəyişikliklər edilir.

Məzuniyyətin istifadə olunmamış hissəsi işçinin seçimi ilə cari iş ili ərzində  onun üçün əlverişli vaxtda verilməli yaxud da  növbəti iş ilinin məzuniyyətinə əlavə edilməlidir. Əgər istifadə olunmamış məzuniyyət günləri başqa vaxta keçirilmiş olarsa, məzuniyyət cədvəlində müvafiq dəyişikliklər edilir. Geri çağırılma zamanı məzuniyyətin yenidən hesablanması aparılmalıdır. İşçinin məzuniyyətdən geri çağırıldığı ay üçün əməkhaqqı faktiki işlədiyi günlər üçün hesablanır. Bütün hallarda, gəlir vergisi və sığorta haqlarının yenidən hesablanması tələb olunur. Əgər işçi məzuniyyət üçün pulun qalan hissəsini qaytarmağa yaxud əməkhaqqından tutulmaya  razı deyilsə, bu problem yalnız məhkəmə yolu ilə həll edilə bilər.

Məzuniyyətdən geri çağırılma ərizəsi

İşəgötürən işçini məzuniyyətdən geri çağırmaq qərarına gəldikdən sonra bu barədə işçini məlumatlandırmalı və məzuniyyətdən geri çağırılması üçün onun razılığını almalıdır. Sonradan yarana biləcək əmək mübahisələrinin qarşısını almaq məqsədilə bu razılığın yazılı formada alınması tələb olunur. Yazılı ərizənin məcburi  forması yoxdur, o, istənilən formada  tərtib edilə bilər. Əsas odur ki, ərizədə aşağıdakı məlumatlar qeyd edilsin:

• ərizənin ünvanlandığı şəxs (müəssisə rəhbərinin tam adı, vəzifəsi);
• ərizəni yazan şəxs (işçinin tam adı, vəzifəsi);
• işçinin razılığını ifadə edən mətn;
• işçinin qalan məzuniyyət günlərinə nə vaxt çıxmaq istəməsinin göstəricisi;
• işçinin tam adı və imzası;
• ərizənin tarixi.

Məzuniyyətdən geri çağırılma zamanı ərizə forması

Məzuniyyətdən geri çağırılma əmri

İşçinin  razılığı alındıqdan sonra onun məzuniyyətdən geri çağırılması əmrlə rəsmiləşdirilir. Əmrdə işçinin geri çağırılma səbəbi, işə qayıtma tarixi və məzuniyyətin istifadə olunmamış hissəsinin verilmə vaxtı mütləq qeyd olunmalıdır. Əmrin hazırlanması üçün də xüsusi standart forma mövcud deyildir.

Məzuniyyətdən geri çağırılma əmrində aşağıdakı məlumatlar qeyd olunur:

• təşkilatın adı;
• əmrin nömrəsi, hazırlanma tarixi;
• işçinin adı, atasının adı və soyadı;
• işlədiyi struktur bölmə, habelə tutduğu vəzifə;
• məzuniyyətin ləğvetmə səbəbi;
• fasilə verilmiş məzuniyyətin tam adı və tarixi;
• işçinin işə başlama tarixi;
• qalan məzuniyyət günlərinin sayı, nəzərdə tutulan istifadə tarixi;
• işəgötürənin səlahiyyətli nümayəndəsinin imzası;
• işçinin imzası.

Məzuniyyətdən geri çağırılma əmri müəssisə rəhbərinin imzası ilə təsdiqlənir. İşçi əmrlə tanış olmalı və öz razılığını bildirməlidir.

Məzuniyyətdən geri çağırılma üçün əmr forması

İqlim dəyişikliyi ilə mübarizə məqsədi daşıyan, dünya liderləri, alim və mütəxəssisləri bir araya gətirən ən vacib qlobal tədbirlərdən biri, BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Konfransı COP29 uğurla davam edir. Ölkənin birinci bankı Kapital Bank konfransda Paşa Holding nümayəndə heyətinin tərkibində iştirak edir. Tədbirin Yaşıl zona hissəsində Kapital Bank-a məxsus stend qurulub. Stenddə bankın rəsmi nümayəndələri iştirakçılarla fikir mübadiləsi aparır, təcrübələrini bölüşür, qonaqların suallarını cavablandırırlar. 

Eyni zamanda bankın rəsmi nümayəndələri təşkil edilən panellərdə aktiv olaraq iştirak edirlər. Ötən gün Kapital Bank-ın təşkilatçılığı ilə “Azərbaycanda Dayanıqlı KOS mühiti” mövzusunda panel müzakirəsi baş tutub. “Deloitte Azərbaycan”-ın  Vergi və Hüquq Praktikasının rəhbəri Nuran Kərimovun moderatorluğu ilə keçirilən müzakirədə Kapital Bank-ın İdarə Heyətinin üzvü, Baş Korporativ satış inzibatçısı Fərid Hidayətzadə, Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Orxan Məmmədov, Paşa Bank-ın Korporativ və İnstitusional Bankçılıq sahəsinin lideri Fərid Quliyev, “BİOROPEAN MMC”-nin direktoru Emin İlyas iştirak edib. Panel zamanı yeni ideyalar, sahibkarların problemləri, çıxış yolları, bu istiqamətdə dövlət və özəl tərəfdaşlığı kimi məqamlar müzakirə edilib. Çıxışında yaşıl iqtisadiyyatı dəstəkləyən ideyaların maliyyələşdirilməsinə toxunan Fərid Hidayətzadə bu mövzudakı perspektivlərdən danışıb. 

Bu gün isə bankın İdarə Heyətinin sədri, Baş İcraçı direktor Fərid Hüseynov “Dayanıqlı rəqəmsallaşma” mövzusunda keçirilən panelə spiker olaraq qatılıb. O, rəqəmsallaşma mövzusunda Kapiatl Bank-ın təcrübəsini və şəxsi yanaşmasını iştirakçılarla bölüşüb. “Rəqəmsal transformasiyaya keçid perspektivindən baxdıqda hər bir şirkətin bəlli bir strategiyası və məsələyə individual yanaşması olmalıdır. Burada vacib olan dayanıqlılıq prinsipinin həm biznesin inkişafına xidmət etməsi, həm də təbiətə fayda verməsini təmin etməkdir. Bu istiqamətdə edilən investisiyalar və təşəbbüslər müştərilərlə yanaşı, ətraf mühitə də xidmət etməlidir. Vacib olan bu balansı doğru idarə edə bilməkdir”.  

“Dayanıqlı rəqəmsallaşma” mövzusunda keçirilən daha bir paneldə isə Kapital Bank-ın Ödəniş Sistemləri ofisinin lideri Zakir Xanməmmədov spiker qismində iştirak edib. O, çıxışında verilənlərin analitikası, bankın tətbiq etdiyi rəqəmsal həllər, bu həllərin ekologiyaya qatqısı kimi məqamlara toxunub. 

Bu tarixi konfransın iştirakçısı olmaq istəyən hər kəs iticket.az saytından ödənişsiz olaraq bilet əldə edərək tədbirdə iştirak edə bilər. 

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-ə daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi, 119 filialı və 53 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün— https://kbl.az/prgtk, Birbank kartı sifarişi üçün — https://kbl.az/prcrc.