Blog Full

Əmək məzuniyyətinin müddəti uzadılmış işçilər

İşçinin işlədiyi Azərbaycan Respublikasının əmək qanunvericiliyi işçinin məzuniyyət hüququnu tanıyır. Bu o deməkdir ki, işçi normal istirahət, sağlamlığın mühafizəsi və bərpası məqsədi ilə, iş yerini, vəzifəsini saxlamaqla, iş günləri ərzində müvəqqəti işdən uzaqlaşa bilər. Təcrübədə məzuniyyətin daha çox tətbiq olunan növü əmək məzuniyyətidir. İşçinin işəgötürənlə əmək münasibətlərində olması onun ödənişli əmək məzuniyyətindən istifadə hüququnun əsas şərtidir. Məzuniyyət hüququnun tətbiq normaları Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi ilə tənzimlənir. Məcəllənin 113-cü maddəsinə əsasən işçilərə müəyyən vaxt aralığında aşağıdakı məqsədlər üçün məzuniyyət təyin edilir:

• normal istirahətinin təmin edilməsi;
• sağlamlığının mühafizəsi və bərpası.

Əmək məzuniyyətinin müddəti əsas və əlavə məzuniyyətlərinin cəmindən ibarətdir. Məzuniyyətin müddəti təqvim gününə uyğun hesablanır. ƏM-in 114-cü maddəsinə əsasən işçilərə təyin olunmuş ödənişli əsas məzuniyyətin müddəti minimum 21 təqvim günündən ibarətdir. Eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının əmək qanunvericiliyi işçilərin müəyyən kateqoriyası üçün uzadılmış əmək məzuniyyəti hüququnu tanıyır. Bunlar hansılardır?

1. Pedaqoji və elmi fəaliyyətlə məşğul olanlar;
2. Fizioloji keyfiyyətləri ilə bağlı – yaşı 16-dan az yaxud 16-18 yaş arasında olanlar;
3. Azərbaycan xalqı qarşısında xüsusi xidmətlərə malik işçilər;
4. Teatr-tamaşa və bunlara uyğun müəssisələrdə çalışanlar.

Bu məqalədə teatr-tamaşa və bunlara uyğun müəssisələrdə çalışan işçi kateqoriyaları üçün məzuniyyət müddətləri barədə danışacağıq.

Teatr müəssisələrində işçi kateqoriyaları

Belə müəssisələrin fəaliyyəti “Teatr və teatr fəaliyyəti haqqında” AR qanunu ilə tənzimlənir. Həmin qanuna əsasən “teatr – müxtəlif tamaşalar yaradaraq canlı ifada kütləvi nümayiş etdirən, maddi-texniki bazaya malik hüquqi şəxsdir”.

Teatr-tamaşa və buna uyğun başqa müəssisələrə aşağıdakılar aid edilir:

• teatr-tamaşa müəssisələri;
• televiziya, radio, kinematoqrafiya qurumları.

Bu müəssisələrdə işçi heyətin tərkibi, vəzifələrin siyahısı ƏƏSM Nazirliyinin “Teatr, konsert, sirk müəssisələrində olan qulluqçu vəzifələrinin Vahid Tarif-İxtisas Sorğu Kitabçası”-nın tələblərinə uyğun müəyyən olunur və 3 kateqoriyaya bölünür:

• rəhbərlər;
• mütəxəssislər;
• texniki icraçılar.

Rəhbər və mütəxəssislər qrupuna daxil olan vəzifələri

• rəhbərlər;
• bədii heyət;
• artist heyəti;
• digər texniki heyət.

Teatr-tamaşa, habelə bunlara uyğun müəssisələrdə əmək məzuniyyətinin müddəti

Teatr-tamaşa müəssisələrində, televiziya, radio və kinematoqrafiya qurumlarında çalışan işçilərinin əmək məzuniyyətinin müddəti təyin edilərkən Sorğu kitabçasına uyğun vəzifələr nəzərə alınmalıdır. ƏM-nin 121-ci maddəsinə görə belə müəssisələrdə fəaliyyət göstərən:

• bədii, artist heyəti üçün məzuniyyət müddəti 42 gün;
• səhnəyə xidmət edən işçilər üçün isə 35 gün müəyyən olunub.

Texniki işçilər mütəxəssis sayılmadığı üçün onlara 21 gün məzuniyyət hüququ verilir. Belə işçilərə texniki icraçılardan bilet kassirini, bilet nəzarətçisini misal göstərə bilərik.

Teatr-tamaşa və buna uyğun başqa müəssisələrdə işləyən və uzadılmış məzuniyyət müddəti hüququna malik işçilərə Əmək Məcəlləsinin 116-cı maddəsində nəzərdə tutulan əmək stajına görə, eləcə də 117-ci maddə ilə müəyyən edilən uşaqlı qadınlar üçün müəyyən olunan əlavə məzuniyyətlər tətbiq edilmir.

Əmək məzuniyyətinin müddəti, verilməsi qaydası, tələb edilən hüquqi normalar haqqında burada ətraflı şəkildə bəhs edilib.

Vətəndaşlardan kənd təsərrüfatı məhsulları alan vergi ödəyiciləri bir çox hallarda vətəndaşlara ödədikləri məbləğlərdən vergi tutur, bunu ödəmə mənbəyində vergi hesabatlarında əks etdirirlər. Belə əməliyyatların rəsmiləşdirilməsi prosesini sərbəst auditor Altay Cəfərov şərh edib.

Vergi Məcəlləsinin 101.6.-cı maddəsinə əsasən, vergi ödəyicisi kimi vergi orqanında uçotda olmayan fiziki şəxslərin “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunun 3.5-ci maddəsində göstərilən malların təqdim edilməsindən əldə edilən gəlirlərindən (bu Məcəllə ilə vergidən azad olunan gəlirlər istisna olmaqla) xərclər çıxılmadan 5 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunun 3.5.-ci maddəsində isə göstərilib ki, vergi ödəyiciləri tərəfindən vergi ödəyicisi olmayan fiziki şəxslərdən aşağıdakı mallar nağd qaydada satın alına bilər:

• kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılarından kənd təsərrüfatı məhsulları;
• əlvan və qara metal qırıntıları;
• utilizasiya və digər məqsədlər üçün kağız, şüşə və plastik məmulatları;
• utilizasiya məqsədləri üçün işlənmiş şinlər;
• xam dəri.

Qanunvericiliyin bu müddəalarına əsaslanarkən 101.6-cı maddədəki “bu Məcəllə ilə vergidən azad olunan gəlirlər istisna olmaqla” ifadəsi nəzərdən qaçırılmamalıdır. Bundan əlavə, Vergi Məcəlləsinin 102.1.11-ci maddəsində göstərilib ki, bilavasitə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalından alınan gəlirlər gəlir vergisindən azaddır. Deməli, Məcəllənin 101.6-cı maddəsində ödəmə mənbəyində 5% vergi tutulması müddəası yazılsa da, 102.1.11-ci maddəyə əsasən, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçıları gəlir vergisindən azad edildiyinə görə onlara ödənilən gəlirlərdən 5% vergi tutulmur.

Məsələ ilə bağlı iki sual meydana gəlir:

1. Hansı növ kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı mövcuddur?
2. Fiziki şəxslərdən kənd təsərrüfatı məhsullarını alan şəxslər həmin fiziki şəxslərin alıb-satan yox, istehsalçı olduqlarını necə müəyyənlədirə bilər?

İstehsal olunan kənd təsərrüfatı məhsulları dedikdə, adətən, heyvandarlıq və bitkiçilik məhsulları, məsələn, diri heyvanlar, meyvə, buğda, dənli bitkilər, süd, qatıq və s. nəzərədə tutulur.

İkinci suala gəldikdə, nə hər hansı qaydalara, nə də birbaşa təcrübədə kənd təsərrüfatı məhsullarını istehsal edən fiziki şəxslərin istehsalçı olub-olmadığının müəyyənləşdirilməsi prosedurları yoxdur.

Praktiki olaraq kənd təsərrüfatı məhsullarını istehsal edən fiziki şəxslərin bu məhsulları istehsal etmək üçün torpaq sahəsi, heyvanları, meyvə ağacları kimi aktivləri olmalıdır ki, o, istehsalçı kimi tanınsın. Kənd təsərrüfatı məhsulunu alan şəxs isə kənd təsərrüfatı məhsulunu satan şəxsdən qeyd edilmiş aktivlərinin olub-olmaması haqqında hər hansı sənəd tələb edə bilməz. Bu, qanunsuz tələb olardı.

Misal: “AA” MMC ictimai iaşə xidməti göstərən hüquqi şəxsdir və fiziki şəxslərdən mütəmadi olaraq hər ay 10.000 manatlıq kənd təsərrüfatı məhsulları alır. Şirkət ilkin olaraq fiziki şəxsdən məhsulları aldığını malların alış aktı (elektron) ilə rəsmiləşdirməlidir. Bu halda məhsul alan MMC məhsul satan fiziki şəxsin birbaşa istehsalçı olduğuna əmindirsə, ödəmə mənbəyində 5% vergini tutmayacaq.

Bəs MMC məhsul satan fiziki şəxsin birbaşa istehsalçı olmasına əmin deyilsə, 5% vergi tutumalıdırmı?

Vergi Məcəlləsinin 101.6.-cı maddəsi və “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” qanunun 3.5.-ci maddəsi kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalçılarına tətbiq edilir, kənd təsərrüfatı məhsullarını alıb-satan, vergi ödəyicisi olmayan fiziki şəxlərə isə tətbiq edilmir. Odur ki, “AA” MMC hər iki halda kənd təsərrüfatı məhsulları ilə bağlı vergi ödəyicisi olmayan fiziki şəxlərə ödənilən məbləğdən heç bir vergi tutmayacaq.

Sadəcə, alıcı şirkət məhsulların alışını malların alış aktları ilə rəsmiləşdirdiyindən vergi orqanlarında bununla bağlı mənbəyi məlum olan məlumatlar formalaşdığına görə vergi orqanları müvafiq daxili prosedurlar aparmaqla kənd təsərrüfatı məhsulları alıb-satan vergi ödəyicisi olmayan fiziki şəxləri vergiyə cəlb edəcəklər.

Mənbə: vergiler.az

Birbank Cashback taksit kartını əldə edən müştərilər üçün yeni qazandıran kampaniya başlayıb. Şərtlərə görə bu kartı onlayn kanallar vasitəsilə (Birbank rəqəmsal bankı, birbank.az və kapitalbank.az saytı) əldə edən müştərilər rəsmiləşdirilmədən sonrakı 30 gün ərzində taksit əməliyyatı etdikdə əlavə 10 AZN, digər kanallar vasitəsilə əldə edənlər isə 5 AZN keşbek qazanacaqlar.

Qazanılan bonus keşbeklər 18 iyul 2023-cü il tarixinədək müştərinin keşbek hesabına mədaxil ediləcək. 31 may 2023-cü il tarixinədək keçirilən kampaniya ərzində hər müştəri yalnız 1 dəfə əlavə keşbek qazana bilər.

Qeyd edək ki, bütün Birbank kartlarının həm taksit, həm də debet növü mövcuddur. Birbank Cashback debet kart sahibinə ikiqat ƏDV bonusu və nağdsız ödənişlərdə 1,5%-dən 30%-dək, Birbank-da kommunal, mobil və stasionar rabitə, Internet və TV ödənişlərində isə 1% keşbek qazandırır. Birbank Cashback debet kartları ilə ay ərzində 5000 manatadək istənilən yerli bankomatda vəsait nağdlaşdırarkən və ölkədaxili istənilən bank kartına pul köçürərkən heç bir komissiya haqqı tutulmur.

Birbank Miles kartları istənilən aviaşirkətin aviabiletinə dəyişdirilməsi mümkün olan millər qazandırır. Həmçinin Birbank Miles debet kartları ilə də ay ərzində 5000 manatadək istənilən yerli bankomatda vəsait nağdlaşdırarkən və ölkədaxili istənilən bank kartına pul köçürərkən heç bir komissiya haqqı tutulmur. Birbank Umico debet kartları ilə isə ay ərzində 4000 manatadək Kapital Bank-a məxsus bankomatlarda nağdlaşdırma və ölkədaxili istənilən bank kartına pul köçürməsi komissiyasızdır.

Birbank taksit kartları bir sıra üstünlüklərə malikdir: 18 ayadək faizsiz taksitlə hissə-hissə ödəmək imkanı, birdəfəlik ödənişlərdə 63 günədək güzəşt müddəti, kartı idarə etmək üçün rahat mobil tətbiqi və pulsuz SMS məlumatlandırma xidməti. Birbank kartının ölkə üzrə 11 000-dən artıq partnyor mağazası fəaliyyət göstərir və bu say artmaqdadır.

Birbank kartı haqqında ətraflı məlumat üçün https://birbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya kartın Facebook və Instagram səhifəsinə müraciət edə bilərsiniz. Birbank kartını sifariş vermək üçün Birbank tətbiqini yükləyin, “1” yazıb 8196 qısa nömrəsinə SMS göndərin, WhatsApp vasitəsilə (+994 50) 999 81 96 nömrəsinə yazın və ya Birbank mərkəzlərinə müraciət edin.