Blog Full

Qədim Yunanıstanda vergi siyasəti (VII hissə)

VI hissəyə nəzər yetirin

Həmin dövrün publisistik ədəbiyyatında (Platon, Aristotel, Ksenofont və başqaları) şəhər-dövlət təsisatlarının fövqündə dayanan güclü hökmdar obrazı ön plana çıxmışdı. “Çar xalqın keşikçisi olmalıdır, imkan verməməlidir ki, varlılar haqsızlıqdan, xalq isə özbaşınalıqdan əziyyət çəksin”, – Aristotel belə yazırdı.

E.ə. IV əsrdə öz dövlətçiliyini gələcək inqilablardan və iğtişaşlardan qorumaq üçün Yunanıstan Makedoniya ilə ittifaq bağlamağa məcbur olmuşdu. Makedoniya hökmdarı İsgəndərlə Korinf ittifaqının şəhərləri arasında bağlanmış müqavilələr nəzərdə tuturdu ki, Makedoniya və sözügedən ittifaq istənilən bir şəhərdə borcların ləğvi, torpaqların bölüşdürülməsi, xüsusi mülkiyyətin müsadirəsi və ya inqilaba kömək etmək üçün qulların azad olunması kimi hər hansı bir hərəkat zor gücünə də olsa yatırılmalıdır.

Eramızdan əvvəl 303-cü ildə Demetri tərəfindən bərpa edilmiş ittifaqın konstitusiyası eyni şərtləri ehtiva edirdi.

Beləliklə, e.ə. III əsrdə zənginlərlə kasıblar arasında uçurum o qədər dərinləşmişdi ki, bəzi şəhərlər yoxsullara pulsuz çörək paylamağa məcbur olmuşdular, yəni, əhalinin yoxsullaşması başlamışdı. Odur ki, dərin ictimai-siyasi böhranın başlanmasından əsas çıxış yollarından biri kimi dövlət, şəhər-dövlətlərin simasında yalnız əhalidən alınan vergi yükünü artırmaqda görürdü.

Beləliklə, e.ə. III əsrdən Yunanıstanda həmin vaxta kimi qərarlaşmış adət-ənənələrə son qoyuldu. Məsələn, o dövrə kimi azad vətəndaşlar birbaşa vergiləri ödəmirdilər, amma, bundan sonra ödəməli olacaqdılar.

Adətən dolayısı vergilər var idi: bu, bütün ixrac və idxala 2% vergi, otlağa çıxarılan hər bir heyvan üçün otlaq vergisi və bazar yerlərindən alınan vergilər idi.

Lakin, Yunanıstan üçün bu çətin dövrdə şəhərlər birbaşa vergilər də tətbiq etdilər: Afinada – bütün şəxsi mülkiyyət üçün eysfora (bəzi şəhərlər-dövlətlərdə də onu tətbiq etmişdilər, məsələn, Milet) tətbiq olunmuşdu. Krannon və Delos kimi digər polislər məhsulun 10%-ni və ya Delos və Kos kimi polislər isə evdən gələn gəlirin 10%-ni götürürdülər.

Mühasibat balansının əhəmiyyəti və funksiyaları

Kos, şərabın ixracına xüsusi vergi tətbiq etmişdi və çörək, un, tərəvəz, duzlu balıq və bir çox başqa mallar vergiyə cəlb edilmişdi; Teos e.ə. III əsrdə əkinə yararlı torpaqlara, öküzlərə, meşə kəsimlərinə, qoyun və donuzlara, milet yunundan olan paltarlara, bənövşəyi rəngə, bağlara və arılara vergi tətbiq etmişdi.

Güman etmək olardı ki, Afina dövlətinin inkişaf perspektivlərinin olmaması, onun kifayət qədər sabit və daimi dövlət gəlir mənbələrinə malik olmamasından irəli gəlirdi. Klassik şəhər-dövlətin böhranı şəraitində dövlət maliyyəsi problemləri həllolunmaz vəziyyətə çatmışdı.

Afina dövləti nə dövlət təsərrüfatının təşkili, nə də əhalidən alınan vergilər hesabına xəzinənin doldurulması mənbələrini tapa bilirdi. Buna görə də Afina dövlətində kütləvi isterikanın qızışdırıldığı, bir-biri ilə münaqişə edən siyasi partiyaların rəhbərlərinin məharətlə idarə etdiyi ictimai-siyasi böhran dövrlərində vətəndaşların o cümlədən vergi sahəsindəki hüquqları xüsusilə qəddar şəkildə pozulmuşdu.

Vergi sferasında maraqlar balansı kəskin şəkildə dövlətin xeyrinə meyl edirdi. Belə vaxtlarda demoslar Afina vətəndaşının ən müqəddəs hüquqlarından birinə – mülkiyyət hüququna əl qaldırmağa hazır idi.

Nəticədə qədim yunan dövlətçiliyinin mövcudluğunun siyasi forması kimi polislər, yəni, şəhər-dövlətlər özlərini təmin etmək qabiliyyətini itirmişdi. O, ən maariflənmiş vətəndaşlarla mənəvi bağlılığını itirmişdi; sinifləri və təbəqələri birləşdirə bilmir, onların sosial-iqtisadi təhlükəsizliyini təmin edə bilmirdi.

Onun çatışmazlıqları daxili siyasi və iqtisadi çəkişmələrə və xarici müharibələrə səbəb olmuşdu. Eramızdan əvvəl 146-cı ildə antik dövrün böyük dövləti, artıq Roma imperiyasının bir əyalətinə çevrilmişdi.

Mühasibat uçotu elm kimi

“Mənfəət vergisi bəyannaməsinin hazırlanması”

Kursun adı: “Mənfəət vergisi bəyannaməsinin hazırlanması”

Müddət: 15 saat

Kursun proqramı:

I dərs. Mənfəət vergisi barədə ümumi məlumat. Gəlirlərin müəyyənləşdirilməsi

• Mənfəət vergisi haqqında ilkin anlayışlar;
• Sahibkarlıq subyektinin meyarları (Nazirlər Kabinetinin Qərarı), meyarların təyin edilməsi üsulu;
• Gəlir və xərclərin uçotu metodunun müəyyən edilməsi;
• Gəlirlərin müəyyənləşdirilməsi;
• Malların təqdim edilməsində gəlir;
• İşlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsindən gəlir;
• Amortizasiya olunan və olunmayan əsas vəsaitlərin satışından gəlir;
• Daşınan və daşınmaz əmlakın icarəyə verilməsindən gəlir;
• Xarici valyutaların manata nisbətən müsbət məzənnə fərqi;
• Sair gəlirlər;
• Ümumi gəlirdən çıxılmalar;
• Xarici valyutaların manata nisbətən məzənnəsinin dəyişməsindən yaranan mənfi fərq;
• Gəlirlər üzrə azadolmalar və güzəştlər.

II dərs. Mənfəət vergisi baxımından xərclərin müəyyənləşdirilməsi

• Əməkhaqqı və sosial sığorta haqlarının xərclərin müəyyənləşdirilməsi, muzdlu və qeyri-muzdlu işlə əlaqədar vahid bəyannamə ilə uyğunlaşdırılması;
• Xammal, material və malların dəyərinin müəyyənləşdirilməsi;
• İcarə haqqı və qeyri-rezidentlər üzrə nəqliyyat xərclərinin bəyannamədə əks etdirilməsi və ödəmə mənbəyində tutulan vergi bəyannamələri ilə uyğunlaşdırılması;
• Ezamiyyə xərcləri və vergi uçotu baxımından gəlirdən çıxılan xərclərdə əks etdirilməsi.

III dərs. Mənfəət vergisi baxımından xərclərin müəyyənləşdirilməsi (II hissə)

• Amortizasiya xərclərinin vergi uçotu baxımından hesablanması və ya növbəti illərə keçirilməsi;
• Təmir xərclərinin vergi uçotu baxımından hesablanması və ya növbəti illərə keçirilməsi;
• Gəlirdən çıxılan vergilər, bəyannamədə əks etdirilməsi və müvafiq bəyannamələr ilə uyğunlaşdırılması;
• Ötən illərin zərərinin keçirilməsi;
• Gəlirdən çıxılmayan xərclərin müəyyənləşdirilməsi.

IV dərs

• Mənfəət vergisi əlavə 1-in (balansın) doldurulma qaydası;
• Əsas vəsaitlərin, materialların, digər aktivlərin əks etdirilməsi qaydaları;
• Mallar və xammal, material xərclərinin müəyyənləşdirilməsi qaydaları;
• Debitor borcların bəyannamədə əks etdirilməsi;
• Pul vəsaitlərinin əks etdirilməsi zamanı diqqət edilməli məqamlar;
• Kapitallaşdırma üçün aktivlərin əks etdirilməsi.

V dərs

• Mənfəət vergisi əlavə 1-in (balansın) doldurulma qaydası;
• Öhdəlikləri, bank kreditləri, digər öhdəliklərin əks etdirilmə qaydaları;
• Nizamnamə kapitalı, hesabat ilinin və əvvəlki illərin bölüşdürülməmiş mənfəətinin əks etdirilməsi;
• Bank kreditləri və faiz xərclərinin əks etdirilməsi;
• Alınmış avansların bəyannamədə göstərilməsi və ƏDV bəyannamələri ilə müqayisəsi;
• Kreditor borclar və digər öhdəliklərin əks etdirilməsi.

VI dərs

• Mənfəət vergisi bəyannaməsində illik dövriyyə ilə əlaqədar daxil olan kameral məktublar;
• Mənfəət vergisi bəyannaməsinin ÖMV bəyannaməsi ilə qarşılaşdırması əsasında daxil olan kameral məktublar;
• Mənfəət vergisi bəyannaməsinin muzdlu və qeyri-muzdlu işlə əlaqədar vergi bəyannaməsi ilə qarşılaşdırması əsasında daxil olan kameral məktublar;
• Mənfəət vergisi bəyannaməsinə AVİS-dən kənar daxil olan məktublar;
• Kameral məktublarda əks etdirilən uyğunsuzluqların dəqiqləşdirilməsi;
• Kameral məktublarda əks etdirilən uyğunsuzluqların əsaslı cavablandırılması.

Təlimçi barədə

Azər Qənbərov

Azər Qənbərov Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində “Dövlət maliyyəsində vergi siyasəti”, “Vergi inzibatçılığı”, “Vergi müqavilələri”, “Vergi auditi”, “Vergi planlaşdırılması”, “Rəqəmsal iqtisadiyyat və vergiqoyma” fənlərini tədris edir.

Eyni zamanda “Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi”ndə vergi üzrə təlimçi, SOCAR Baş ofisində Vergilər Departamentində rəis müavini vəzifələrində çalışır.

Vergi qanunvericiliyinin tətbiqinə dair 50-dən artıq məqalənin müəllifidir. Peşəkar Mühasib Sertifikat imtahanını hər iki sektor üzrə müvəfəqiyyətlə vermişdir. «CİMA və ACCA» üzrə « Diplom Performance Management» və «DİPİFR»  beynəlxalq diplomların sahibidir.

Azərbaycanda ilk dəfə mənfəət vergisinin SAP ERP sistemində avtomatlaşdırılması və vergi uçotu ilə maya dəyərinin, gəlir və xərclərin uçotunun, eləcə də vergi registrlərinin düzgün formalaşması üzrə layihənin rəhbəridir.

Vergi auditi və daxili audit üzrə 15 ildən çox təcrübəyə malikdir.

Əlaqə:

📞+994 12 310 09 29

📱+994 50 225 82 05

Ünvan: Caspian Plaza

Əvəzləşdirilməli olan qaimə-faktura üzrə ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi unudulubsa və sonradan əvəzləşirilibsə, vergi ödəyicisinə cərimə tətbiq edilirmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, vergi ödəyicisi tərəfindən əldə olunmuş elektron qaimə-faktura üzrə ƏDV-nin əvəzləşdirilməsi, Vergi Məcəlləsinin 175-ci maddəsinin tələbləri nəzərə alınmaqla əvəzləşdirmə hüququnun yarandığı ay üzrə təqdim edilən ƏDV bəyannaməsində əks etdirilir. Əvəzləşdirmənin sonrakı hesabat dövrləri üzrə ƏDV bəyannamələrində nəzərə alınması və həyata keçirilməsi vergi qanunvericiliyində nəzərdə tutulmamışdır.

Nəzərinizə çatdırmaq istəyirik ki, vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim olunmuş ƏDV bəyannaməsində ƏDV-nin bəyannamənin aid olduğu hesabat dövründə əvəzləşdirmə hüququ olmadan əvəzləşdirilməsi müəyyən edildikdə əvəzləşdirilən məbləğ bərpa edilməklə büdcəyə çatası vergi məbləğinin azaldılmasına görə vergi ödəyicisinə azaldılmış məbləğin 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 58.1-ci maddəsinə əsasən verginin (o cümlədən ödəmə mənbəyində verginin) hesabatda göstərilən məbləği verginin hesabatda göstərilməli olan məbləğinə nisbətən azaldılmışdırsa, habelə büdcəyə çatası vergi məbləği hesabat təqdim etməməklə yayındırılmışdırsa vergi ödəyicisinə (bu Məcəllənin 58.1-1-ci maddəsində nəzərdə tutulan hal istisna olmaqla) azaldılmış və ya yayındırılmış vergi məbləğinin (kameral vergi yoxlaması nəticəsində hesablanmış əlavə vergi məbləği istisna olmaqla) 50 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.
Əsas: Vergi Məcəlləsinin 58-ci və 175-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az