Oxunma sayı: 141. 241
8 Sen 2022

Çoxnövbəli iş rejimində növbələrin müəyyən olunması və əməkhaqqının hesablanması

by | posted in: Xəbər | 0

Çoxnövbəli iş rejimi, Bəzi müəssisə və təşkilatlar məşğul olduqları fəailyyət sahəsinə görə gecə və axşam vaxtı da fəaliyyət göstərirlər. Əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov açıqlamasında çoxnövbəli iş zamanı növbələri ilə bağlı sual doğuran məsələlərə aydınlıq gətirir.

Fərz edək ki, üçnövbəli iş rejimi ilə çalışan müəssisədə növbələr üzrə iş vaxtları aşağıdakı kimidir:

1-ci növbə – saat 08:00-dan 16:00-dək;

2-ci növbə – saat 16:00-dan 24:00-dək;

3-cü növbə – saat 00:00-dan 08:00-dək.

Qeyd etmək zəruridir ki, gecə vaxtı yerinə yetirilən iş rejiminə, habelə çoxnövbəli iş rejiminə görə əməkhaqqı həddi Nazirlər Kabinetinin 5 aprel 2001-ci il tarixli 74 nömrəli qərarı ilə müəyyən edilib. Lakin qərarda “çoxnövbəli iş” terminindən istifadə edilsə də, bu anlayışın izahı verilməyib. Çoxnövbəli iş rejimində növbələrin müəyyən olunması ilə bağlı Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin 29 iyul 2001-ci il tarixli 9-1 nömrəli izahatına əsaslanmaq lazım gəlir: burada çoxnövbəli iş rejimi və növbələrin müəyyən olunması öz əksini tapıb.

İzahatın 4-cü bəndinə əsasən, “çoxnövbəli iş rejimi” dedikdə mülkiyyət və təşkilati-hüquqi formasından, idarə tabeçiliyindən asılı olmayaraq müəssisə, idarə və təşkilatlarda (fasiləsiz iş axını olan istehsalatlar da daxil olmaqla) gün ərzində iki və daha çox növbədə təşkil olunmuş, növbə müddəti Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 89-cu maddəsinə uyğun olaraq 40 saatlıq iş həftəsində (nahar fasiləsi nəzərə alınmadan) 8 saatdan çox olmayan iş rejimi başa düşülür. Bu halda işçilərin iş rejimi növbə cədvəlləri üzrə qurulur və adətən, iş saatları həftələr üzrə bərabər bölüşdürülür.

Onu da qeyd edək ki, iş vaxtının ən azı yarısı gecə vaxtına (axşam saat 22-dən səhər saat 6-ya qədər) düşən iş növbəsi gecə növbəsi hesab edilir. İş növbəsinin başlanma və qurtarma saatlarından asılı olmayaraq gecə növbəsindən əvvəlki iş növbəsi isə axşam növbəsi hesab edilir.

Yuxarıda nəzərdən keçirdiyimiz misalda 3-cü növbədə iş saatlarının yarısından çoxu (saat 00:00-dan 06:00-dək – 6 saat) gecə vaxtına təsadüf etdiyi üçün 3-cü növbə gecə növbəsi, iş növbəsinin başlanma və qurtarma saatlarından asılı olmayaraq gecə növbəsindən əvvəlki iş növbəsi isə axşam növbəsi hesab edilir. 1-ci növbə isə gündüz növbəsidir.

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin izahatının 6-cı bəndinə əsasən, qanunvericiliyin tələblərinə uyğun olaraq təşkil olunan digər iş rejimləri (iş gününün hissələrə bölünməsi və s.) çoxnövbəli və ya ikinövbəli iş rejimlərinə aid edilmir. Belə iş rejimlərində çalışan işçilərə gecə vaxtına düşən iş vaxtının hər saatına görə ödənilən əməkhaqqı ilə çoxnövbəli iş rejimində çalışan işçilərə ödənilən əməkhaqqı fərqlidir.

Borcun təsisçiyə qaytarılması necə tənzimlənir?

Misal 1: Müəssisənin fəaliyyət sahəsinə uyğun olaraq iş saatları 16:00-dan 24:00-dəkdir. Tarif maaşı 600 manat olan işçinin əməkhaqqı necə hesablanma-lıdır?
Qeyd edək ki, bu müəssisədəki iş rejimi çoxnövbəli iş hesab edilmir. Burada işçilər yalnız bir növbədə işləyirlər. İzahatda göstərilir ki, belə hallarda bu iş rejimi ilə çalışan işçilərə gecə vaxtına düşən iş vaxtının hər saatına görə saatlıq tarif (vəzifə) maaşının 20 faizi həddində əlavə haqq verilir. Aprel ayında 22 iş günü olduğunu nəzərə alsaq, bir iş saatına düşən əməkhaqqı aşağıdakı kimi olacaq:

22×8 saat = 176 saat
600:176 saat = 3,40 manat
İşçinin 2 iş saatı (saat 22:00-dan 24:00-dək) gecə vaxtına təsadüf edir.
Normal iş saatlarına görə əməkhaqqı:
(6 x 3,40) x 22 iş günü = 448,8 manat
İş vaxtının gecə vaxtına düşən hissəsinə görə əməkhaqqı:
2 x (3,40 + 20 %)x22 iş günü = 179,52 manat.
İşçinin alacağı aylıq əməkhaqqı:
448,8 + 179,52 = 628,32 manat.

Gecə vaxtı və çoxnövbəli iş rejiminə görə əməkhaqqının ödənilməsi zamanı işçinin saatlıq tarif (vəzifə) maaşını tapmaq üçün onun aylıq tarif (vəzifə) maaşını ödəniş aparılan ayın iş vaxtı normasına bölmək lazımdır.

Misal 2: Fərz edək ki, istehsalat və ya otelçilik fəaliyyəti ilə məşğul olan müəssisə 24 saat fəaliyyət göstərir. Bu müəssisədə üçnövbəli iş rejimi tətbiq olunur.

Növbələr aşağıdakı şəkildə müəyyən edilib:

1-ci növbə – saat 09:00-dan 17:00-dək (gündüz növbəsi)
2-ci növbə – saat 17:00-dan 01:00-dək (axşam növbəsi – gecə növbəsindən əvvəlki iş növbəsi olduğu üçün)
3-cü növbə – saat 01:00-dan 09:00-dək (gecə növbəsi – iş vaxtının 22:00-dan 06:00-dək yarıdan çoxu gecə vaxtına düşdüyü üçün)

Bu cür müəssisələrdə birinci növbə gündüz növbəsidir və həmin növbə üçün əməkhaqqı adi qaydada hesablanır. İkinci növbə axşam, üçüncü növbə isə gecə növbəsi olduğu üçün əməkhaqqına yuxarıdakı misallarda göstərdiyimiz qaydada əlavələr edilir.

Mənbə: vergiler.az

Səyahət sığortasından ƏDV tutulurmu?

7 Sen 2022

Borcun təsisçiyə qaytarılması necə tənzimlənir?

by | posted in: Xəbər | 0

nağdsız hesablaşmalarTəsisçidən alınmış borc məbləğinin nağd qaydada qaytarılmasına məhdudiyyət varmı?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, yalnız nağdsız qaydada aparılmalı olan, habelə nağd qaydada aparılmasına icazə verilən əməliyyatların dairəsi və nağd xərcləmələrin limiti “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunla (bundan sonra – Qanun) tənzimlənir.

Vergi orqanında uçotda olmayan təsisçidən alınmış borc məbləğləri vergi ödəyicisinin Qanunun 3.3-cü maddəsində göstərilən şəxslər kateqoriyasına aid olmasından asılı olaraq həmin maddədə göstərilən hədlər daxilində (30.000 manat və ya 15.000 manat) nağd qaydada qaytarıla bilər. Təqvim ayı ərzində 30.000 manatdan və ya 15.000 manatdan artıq hesablaşmalar üzrə ödənişlər, o cümlədən alınmış borcların qaytarılması yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir.

Qanunun 3.4.6-cı maddəsinin tələbinə görə vergi orqanında qeydiyyatda olan təsisçiyə isə borc məbləğləri yalnız nağdsız qaydada qaytarılmalıdır.

Qanunun qeyd olunan tələblərinin pozulmasına görə borc vəsaitlərini nağd qaydada ödəyən və qəbul edən şəxsə Qanun pozulmaqla aparılan əməliyyatın ümumi məbləğinin təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yol verdikdə 10 faizi, ikinci dəfə yol verdikdə 20 faizi, üç və daha çox dəfə yol verdikdə 40 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 58.7-1-ci maddəsi və “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanun.

Mənbə: vergiler.az

Səyahət sığortasından ƏDV tutulurmu?

7 Sen 2022

Vergi ödəyicisinin təsərrüfat subyektinin qeydiyyata alınması və icarə münasibətləri

by | posted in: Xəbər | 0

Təsərrüfat subyektinin qeydiyyata alınması, Təsərrüfat subyekti,Vergi Məcəlləsinin 124.1-ci maddəsinə əsasən, daşınan və daşınmaz əmlak üçün icarə haqqından, həmçinin rezidentin və ya qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinin ödədiyi və ya onun adından ödənilən royaltidə gəlir bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, ödəmə mənbəyində 14 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

Vəkillər Kollegiyasının üzvü Kamal Novruzov qeyd edib ki, icarə haqqı vergi ödəyicisi kimi uçotda olmayan fiziki şəxs tərəfindən ödənildikdə icarəyəverən Vergi Məcəlləsinin 13.2.16-cı maddəsinə əsasən, 14 faiz dərəcə ilə vergini özü ödəyir və Məcəllənin 33-cü və 149-cu maddələrinə uyğun olaraq vergi uçotuna alınıb bəyannamə verir.

Təsərrüfat subyekti dedikdə fiziki və hüquqi şəxsin xüsusi mülkiyyətində, balansında olan əmlakı və ya obyekti başa düşülür.

İcarə münasibətləri icarəyə verən və icarəyə götürən arasında yaranan bir mülki münasibətdir. Bu münasibətlərin tənzimlənməsi üçün öz əmlakını (obyektini) icarəyə verən fiziki və ya hüquqi şəxslə obyekti icarəyə götürən fiziki və ya hüquqi şəxslər iştirak edir. Belə münasibətin reallaşması üçün tərəflər arasında icarə müqaviləsi bağlanılır və notarial qaydada təsdiq olunur.

Qeyd eləmək lazımdır ki, icarə müqaviləsinin bağlanması üçün obyektin çıxarışının olması şərtdir.

İcarə münasibətləri tərəflər arasında gerçəkləşərkən Vergi Məcəlləsinin 14-cü maddəsində qeyd olunan bazar qiymətlərinin nəzərə alınması daha məqsədəuyğun olardı. Bazar qiyməti malın (işin, xidmətin) tələblə təklifin qarşılıqlı təsiri nəticəsində təşəkkül tapan qiyməti deməkdir.

Növbəti mərhələ isə ödəmə mənbəyində icarə haqlarından verginin tutulması prosesidir. Bu proses zamanı isə Vergi Məcəlləsinin 124.1-ci maddəsində qeyd olunduğu kimi daşınan və daşınmaz əmlak üçün icarə haqqından 14 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

Mənbə: vergiler.az

Səyahət sığortasından ƏDV tutulurmu?

6 Sen 2022

Əvəzçilik qaydasında əmək müqaviləsi

by | posted in: Xəbər | 0

Əvəzçilik qaydasında əmək müqaviləsi, əmək müqaviləsi, xidməti müqavilələrin bağlanması, müddətli əmək müqaviləsi,İşçinin bir neçə iş yerində çalışması üçün qanunvericiliklə müəyyənləşdirilmiş hüquqi şərtlərə əməl etmək tələb olunur. Mövzunu insan resurslarının idarə olunması mütəxəssisi Nihad Əliyev şərh edir.

Əmək Məcəlləsinin 58-ci maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsinin şərtləri imkan verdiyi hallarda işçi əsas iş yeri üzrə müəyyən olunmuş iş vaxtından sonra həm əsas iş yerində, həm də əvəzçilik qaydasında əmək müqaviləsi bağlayaraq başqa iş yerlərində əmək fəaliyyəti ilə məşğul ola bilər.

Bu zaman işçinin əmək kitabçası saxlanılan iş yeri əsas iş yeri, əvəzçilik üzrə əmək müqaviləsi bağlanan iş yeri isə əlavə iş yeri sayılır.

Əvəzçilik üzrə əmək müqaviləsi əmək kitabçası təqdim edilmədən bağlanılır, iş vaxtının müddəti isə tərəflərin razılığı ilə Əmək Məcəlləsinin 89-cu maddəsi ilə müəyyən edilmiş normanın yarısından çox olmamaqla müəyyən edilir. İş vaxtından sonra əvəzçilik üzrə əlavə iş yerlərində işləməyə əsas iş yeri üzrə işəgötürənin razılığı tələb edilmir. İş vaxtı ərzində əvəzçilik üzrə işləməyə isə əsas iş yeri üzrə işəgötürənin razılığı ilə yol verilir. Əvəzçilik üzrə əmək şəraitinin şərtlərini, əmək funksiyasının həcmini işəgötürən ilə işçi müəyyən edir. Əlavə iş yerində işçilərə, Əmək Məcəlləsinin 89-cu maddəsinin 5-ci və 6-cı hissələrində göstərilən hallar istisna olunmaqla, heç bir məhdudiyyət qoyulmadan əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmiş bütün normalar, qaydalar və müddəalar şamil edilir.

İşçi əsas iş yerində zərərli, təhlükəli və insan sağlamlığına mənfi təsir göstərən amillər olan əmək şəraitində işləyirsə, onun eyni əmək şəraitli əlavə iş yerində çalışması yolverilməzdir. Yaşı 18-dən az olan işçilərin əvəzçilik qaydasında əlavə iş yerində çalışmalarına yalnız onların həm əsas, həm də əlavə iş yerində gündəlik iş vaxtının cəmi Əmək Məcəlləsinin 91-ci maddəsində onlar üçün nəzərdə tutulmuş qısaldılmış iş vaxtından çox olmadıqda yol verilə bilər. Bilavasitə qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş hallarda dövlət hakimiyyəti orqanlarının müvafiq vəzifəli şəxslərinə bu maddədə nəzərdə tutulan əvəzçilik üzrə əmək müqaviləsi bağlayaraq əlavə iş yerində işləmək hüququ şamil olunmur.

Əmək müqaviləsindəki şərtlərdən biri də işçinin əsas və əlavə iş yerində çalışması ilə bağlıdır. Əmək Məcəlləsinin 58-ci maddəsinə əsasən, işçi bir əsas iş yerində çalışmaqla yanaşı, bir və ya bir neçə əlavə iş yerində də çalışa bilər. Lakin təcrübədə bəzi suallar yaranır ki, onlara aydınlıq gətirməyi zəruri hesab edirəm.

İşçinin iş həcminin artırılması üçün əlavə ödənişlər

Əlavə iş yerində iş vaxtının müddəti əsas iş yerindəki iş vaxtından asılıdırmı?

Əlavə iş yerində gündəlik və həftəlik iş vaxtının müddəti əsas iş yerindən asılı deyil. Yəni işçi əsas iş yerində gündəlik 1, 4 və ya 8 saat çalışsa belə, əlavə iş yerində iş vaxtının müddəti gündəlik 4, həftəlik 20 saatdan çox ola bilməz. Çünki Əmək Məcəlləsinin 58-ci maddəsinə əsasən, əvəzçilik üzrə iş vaxtının müddəti Əmək Məcəlləsinin 89-cu maddəsi ilə müəyyən edilmiş normanın yarısından çox olmamaqla tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilir. Məcəllənin 89-cu maddəsində nəzərdə tutulan norma isə gündəlik 8, həftəlik 40 saatdır. Həmin normaların yarısı gündəlik 4, həftəlik 20 saat edir.

Əlavə iş yerində çalışmaq üçün işçi əsas iş yerindən razılıq almalıdırmı?

İşçi əsas iş yerində çalışmaqla yanaşı, əlavə iş yerində çalışmaq istəyirsə və əlavə iş yerinin iş vaxtı əsas iş yerininki ilə üst-üstə düşürsə, bu zaman əsas iş yerindən razılıq alınmalıdır. İşçi əlavə iş yerində əsas iş yerində müəyyən olunmuş iş vaxtından sonra işləyəcəyi halda isə əsas iş yerindən razılıq alınmasına ehtiyac yoxdur.

İşçi eyni iş yerində həm əsas, həm də əlavə iş yeri olaraq çalışa bilərmi?

İşçi eyni iş verində həm əsas, həm də əlavə iş yeri olaraq çalışa bilər. Məsələn, işçi “AAA” MMC-də saat 09:00-dan 18:00-dək əsas iş yeri olaraq mühasib vəzifəsində, 18.00-dan 21.00-dək əlavə iş yeri olaraq insan resursları üzrə mütəxəssis vəzifəsində çalışa bilər. Və ya işçi 09:00-dan 13:00-dək əsas iş yerində mühasib, 14:00-dan 18:00-dək əlavə iş yeri olaraq insan resursları üzrə mütəxəssis vəzifəsində çalışa bilər.

Əlavə iş yeri üçün müəyyən olunmuş gündəlik 4 saat, həftəlik 20 saat iş vaxtı müddəti bir əlavə iş yeri, yoxsa bir neçə əlavə iş yeri üçün müəyyən olunur?

Əmək Məcəlləsinin 58-ci maddəsinə əsasən, əlavə iş yeri üzrə müəyyən olunmuş gündəlik 4, həftəlik 20 saat iş vaxtı müddəti tək bir iş yerinə deyil, bir neçə iş yerinə də aiddir.

Məsələn, tutaq ki, bir işçi, dörd müəssisədə əvəzçilik qaydasında çalışır. İşçinin həmin dörd əlavə iş yerində çalışdığı iş vaxtının ümumi müddəti gündəlik 4, həftəlik 20 saatdan çox ola bilməz.

Əlavə iş yerində çalışan işçi əsas iş yerində çalışan işçiyə münasibətdə Əmək Məcəlləsi üzrə qeyd olunan butun hüquqlara malikdirmi?

İşçinin əsas iş yerində əmək qanunvericiliyi ilə hansı hüquqları varsa, əlavə iş yerində də eyni hüquqları vardır.

Məsələn, tutaq ki, işçi əsas iş yerində insan resursları üzrə mütəxəssis vəzifəsində çalışır və Əmək Məcəlləsinin 114-cü maddəsinə əsasən, ona 30 təqvim günü məzuniyyət müəyyən olunmuşdur. Həmin işçinin məzuniyyət müddəti əsas iş yerində olduğu kimi əlavə iş yerində də 30 təqvim günü müəyyən olunacaqdır.

Əlavə iş yerində çalışan işçinin əmək kitabçasında əlavə iş yeri ilə bağlı qeydlər aparılmalıdırmı?

Əlavə iş yerində çalışan işçinin əmək kitabçasında əlavə iş yeri ilə bağlı qeydlər işçinin öz razılığı ilə qeyd oluna bilər. Bəzən təcrübədə sual yaranır: əmək kitabçası əsas iş yerində saxlanılırsa, işçi əlavə iş yerində işdən azad olunduqda bu, əmək kitabçasında necə qeyd ediləcək? Bu halda yaxşı olardı ki, işçi əmək kitabçasını əsas iş yerindən götürmək üçün əsas iş yerinə yazılı müraciət etsin, əlavə iş yerində əmək kitabçasına müvafiq qeyd aparılandan sonra isə əmək kitabçasını yenidən əsas iş yerinə qaytarsın.

Əlavə iş yerində çalışmaqla bağlı aşağıda qeyd olunan məhdudiyyətləri nəzərə almaq lazımdır.

1. Əmək Məcəlləsinin 91-ci maddəsinə əsasən, yaşı 18-dən aşağı olan şəxslər üçün qısaldılmış iş vaxtı tətbiq edilir. Belə ki, yaşı 18-dən aşağı olan şəxşlərin Məcəllənin 58-ci maddəyə əsasən, əsas və əlavə iş yerlərində iş vaxtının müddətləri 24 və 36 saatdan çox ola bilməz. Məsələn, 20 yaşlı işçinin əsas iş yerində həftəlik iş vaxtının müddəti 40, əlavə iş yer(lər)ində 20 saat – ümumilikdə həftəlik 60 saat olduğu halda, yaşı 18-dən aşağı olan şəxslərin əsas və əlavə iş yerlərində həftəlik iş vaxtlarının ümumi müddəti 24 və ya 36 saatdan çox ola bilməz. İşçilərin yaşlarına uyğun həftəlik iş saatlarının norması bu cədvəldəki kimidir:

İşçinin yaşı Əsas iş yerində həftəlik iş saatları Əlavə iş yerində həftəlik iş saatları İki iş yerində iş saatlarının cəmi
15 yaş 20 4 24
17 yaş 25 11 36
25 yaş 40 20 60

2. Əmək Məcəlləsinin 58-ci maddəsinə əsasən, işçi əsas iş yerində zərərli, təhlükəli və insanın sağlamlığına mənfi təsir göstərən amillər olan əmək şəraitində işləyirsə, əlavə iş yerində zərərli, insan sağlamlığına mənfi təsiri olan əmək şəraitində çalışa bilməz. Bununla belə, həmin işçi insan sağlamlığı üçün təhlükəli olmayan digər vəzifədə əlavə iş yeri kimi çalışa bilər.

Mənbə: “Əmək qanunvericiliyinin tətbiqi və əməkhaqqı hesablanması zamanı yaranan aktual məsələlərin tam praktiki izahı” kitabı.

Mənbə: vergiler.az

Səyahət sığortasından ƏDV tutulurmu?

1 … 635 636 637 638 639 640 641 … 2. 686