Blog Full

İstənilən şirkətin fəaliyyəti işçi heyətin əmək vəzifələrini nə dərəcədə keyfiyyətlə yerinə yetirməsindən asılıdır. Əməkdaşların əməyin yaxşı nəticələrində maraqlı olması biznesin uğurlu inkişafının rəhnidir. Personalı öz vəzifələrini nəinki tam yerinə yetirməsi üçün, həm də əlavə səylər göstərməklə həvəsləndirmək, keyfiyyətli idarəçiliyin vəzifələrindən biridir.

Əməyin effektivliyinin yüksəldilməsinin müsbət stimullaşdırılması metodlarını və ya motivasiya metodlarını dövlət və özəl sektordan olan və uğur qazanmağı qarşısına məqsəd olaraq qoyan şirkətlər tətbiq edir. Bu, resursları daha səmərəli şəkildə bölüşdürməyə və daha çox fayda verə biləcək işçilərin fəaliyyətini stimullaşdırmağa imkan verir.

Anlayış və tərif

Əmək məhsuldarlığını artırmağın bir yolu olaraq motivasiyanın əsasında subyektin psixologiyası dayanır. Motivasiya sisteminin əsasını təşkil edən bütün psixoloji nəzəriyyə və metodlar, əməkdaşda öz işini keyfiyyətlə yerinə yetirməyi formalaşdırmağa yönəlmişdir. Əmək məhsuldarlığının yüksəldilməsi istəyinin xaricdən təzyiq yolu ilə deyil, fərdin öz daxili işinin nəticəsi olaraq ortaya çıxması, çox mühümdür. Şirkət rəhbərləri və HR-mütəxəssislər işçinin davranışını şirkət üçün arzu olunan istiqamətə dəyişdirmək və yönəltmək üçün psixoloji üsullardan istifadə edirlər.

İqtisadi sahədə motivasiya, daxili və ya xarici psixo-fizioloji proses, amma, daxili fəaliyyətin aktivləşdirilməsi, iqtisadi subyektin (əməkdaşın, menecerin, kontragentin, müştərinin) müəyyən məqsədlə fəaliyyət göstərməyə sövq edilməsi kimi  başa düşülür. Bu zaman fəaliyyətə maraq əvvəldən mövcud olmalıdır və elmi cəhətdən düzgün psixoloji zəminə əsaslanan təşəbbüs metodlarını tətbiq etmək zəruridir.

İşçi heyətin və əmək fəaliyyətinin motivasiyası dar, sırf kadr anlamında şirkətin əməkdaşı üçün müxtəlif səviyyəli tələbatların, həmçinin daxili gözləntilərin yerinə yetirilməsindən ötrü kompensasiya kimi ödənilməsi imkanlarının yaradılmasıdır. Bu prosesdə işçinin şəxsi məqsədlərinin təşkilatın məqsəd və vəzifələri ilə birləşməsinə nail olmaq lazımdır.

Biznes dünyasından maraqlı faktlar

Təcrübədə motivasiya əməkdaşın və kollektivin əməyinin səmərəliliyinin artırılması üçün menecmentin tətbiq etdiyi tədbirlər kompleksində ifadə olunur. Anlayışı təhlil edərkən motivasiya siyasətinin aşağıdakı komponentləri fərqləndirilir:

• digər insanları hərəkətə təşviq etmək üçün fəaliyyət;
• əsas məqsədlərdən biri də işçinin ehtiyac və gözləntilərini qarşılamaqdır;
• işçi və təşkilatın məqsəd və vəzifələrini birləşdirməyə yönəlmiş istiqamət;
• metodun işlənməsi zamanı işçinin maraq və istəklərinə dəstək;
• motivasiya nəzəriyyəsinin tətbiq praktikasına çevrilməsi;
• həyata keçirilməsi zamanı vahid tədbirlərin deyil, kompleks təcrübələrin hazırlanması və tətbiqi.

Nəzəri əsasları

Motivasiya praktikasının əsasını təşkil edən demək olar ki, bütün nəzəriyyələr və nəzəri konstruksiyalar “ehtiyac” və “gözləmə” psixoloji anlayışlarına əsaslanır.

Tələbat – bu, subyektin elə bir psixofiziki vəziyyətidir ki, onun üçün vacib olan, onun həyat fəaliyyətini müəyyən edən amillərin çatışmazlığı ilə qarşılaşır. Tələbatın mövcudluğunun vəziyyəti fizioloji və ya psixoloji daxili duyğunun, hər hansı bir nemətin çatışmazlığı və ya qıtlığı ilə xarakterizə olunur. Tələbatın mövcudluğu hərəkətə, fəaliyyətə təhrik edən əsas amildir. Ehtiyacların vahid iyerarxiyası mövcud deyil, sıralama isə tədqiqatçının yanaşmasından asılıdır.

Aristotel, fəlsəfə və mühasibat uçotu

Nəzəriyyə iki ehtiyac qrupunu müəyyən edir:

• genetik, bioloji və ya ilkin tələbatlar;
• həyat təcrübəsinin qazanılması prosesində inkişaf etdirilən ikinci növ tələbatlar.

Birinci qrup ya fiziologiya (qidaya, sığınacağa tələbat), ya da genlərə xas olan instinktlərlə (sürüdə təhlükəsizliyə tələbat) müəyyən edilir. İkinci qrup yetkinlik və şəxsiyyətin inkişafı zamanı ortaya çıxır, məsələn, nüfuz, özünürealizənin etirafı  ilə yaranır.

Motivasiya nəzəriyyələri baxımından gözləntilər, müəyyən bir davranış paradiqmasını seçərkən istənilən və ya təxmin edilən nəticəni əldə etmək ehtimalı ilə bağlı subyektin fərziyyələridir. Gözləntilər iki şərtdən irəli gəlir: əvvəlki təcrübədən və cari vəziyyəti qiymətləndirməkdən. Əksər hallarda effektiv davranışın subyektinin yaradılması zamanı əsas meyar təcrübədir.

Motivasiya nəzəriyyəsinin tətbiqi ən çox işçilərin motivasiya sistemləri haqqında müəyyən biliklər əldə edən top-menecmentin gözləntiləri ilə bağlıdır. İstənilən elmi cəhətdən əsaslandırılmış konsepsiya, ilk növbədə, şirkət rəhbərlərinin öz daxili gözləntilərinə uyğun olmalıdır. Bundan əlavə, menecerlər çox vaxt rəqiblər tərəfindən tətbiq olunan sistemin səmərəli işləməsinə nail olmaq istəyirlər. Buna görə hər hansı bir layihə uğurlu tətbiq nümunələrinin təhlili ilə müşayiət olunur.

İşçilərin motivasiya sistemlərinin tətbiqi tələbi cəmiyyətdə XX əsrin əvvəllərində formalaşmışdır. İqtisadi münasibətlərdə rəqabət güclənib ki, bu da əmək məhsuldarlığının artırılması üçün bütün mümkün mexanizmləri, o cümlədən yeni yüksəkliklərə nail olmaq və əmək kollektivinin resursları hesabına artım potensialı əldə etmək imkanını daxil etməyi tələb edib.

II hissəyə nəzər yetirin

Azərbaycanda sahibkarlıq sahəsində yoxlamalar daha 1 il müddətinə dayandırılıb.

Bu, Prezident İlham Əliyevin “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların dayandırılması haqqında” qanuna dəyişikliyi təsdiqləməsi ilə mümkün olub.

Qanun 2022-ci il yanvarın 1-dən tətbiq edilir.

Qeyd edək ki, dəyişikliklə sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların müddəti 2023-ci ilin yanvarın 1-nə qədər uzadılıb. Bu müddətdə yalnız vergi yoxlamaları, insanların həyat və sağlamlığına, dövlətin təhlükəsizliyinə və iqtisadi maraqlarına təhlükə yaradan hallar üzrə siyahısı müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilən yoxlamalar aparıla bilər. Həmin yoxlamalar da müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən müəyyən edilən məhdudiyyətlər nəzərə alınmaqla aparılır. Qanunun müddəaları korrupsiya cinayətlərinin araşdırılması ilə əlaqədar Baş Prokurorluğun apardığı yoxlamalara şamil edilmir. Sahibkar bu qanunun tələbləri pozulmaqla həyata keçirilən yoxlamalardan müvafiq icra hakimiyyəti orqanına, prokurorluq orqanlarına, həmçinin inzibati və məhkəmə qaydasında şikayət verə bilər.

“Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların dayandırılması haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda dəyişiklik edilməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 94-cü maddəsinin I hissəsinin 1-ci bəndini rəhbər tutaraq qərara alır:

Maddə 1. “Sahibkarlıq sahəsində aparılan yoxlamaların dayandırılması haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2015, № 10, maddə 1109; 2017, № 11, maddə 1973; 2018, № 11, maddə 2232, № 12 (I kitab), maddə 2520; 2019, № 2, maddə 202, № 6, maddə 1006; 2020, № 3, maddə 224; 2021, № 3, maddə 216, № 5, maddə 429) 1-ci maddəsində “2022-ci” sözləri “2023-cü” sözləri ilə əvəz edilsin.

Maddə 2. Bu Qanun 2022-ci il yanvarın 1-dən tətbiq edilir.

İlham Əliyev

Azərbaycan Respublikasının Prezidenti

Bakı şəhəri, 1 fevral 2022-ci il

Vergi Məcəlləsinə son dəyişikliklə 1 yanvar 2022-ci ildən operativ vergi nəzarəti tədbirlərinə idxala nəzarətlə bağlı tədbirlər daxil edilib. Mövzunu iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 50.1.13-1-ci maddəsinə əsasən, bu Məcəllənin 16.1.11-11-ci maddənin tələbinə uyğun olaraq vergi ödəyicisinin idxal olunmuş mallarının saxlanıldığı (boşaldıldığı) yerə baxış keçirilməsi operativ vergi nəzarəti hallarına aid edilib.

Dövlət və neft-qaz şirkətləri üzrə istisnalar nəzərə alınmaqla idxalla məşğul olan vergi ödəyiciləri malları idxal etməmişdən öncə vergi orqanına məlumat forması göndərməlidir. 16.1.11-11-ci maddənin tələblərinə əsasən, mülkiyyət, icarə və ya digər əşya hüquqları əsasında istifadə edilən və (və ya) vergi orqanlarında təsərrüfat subyekti (obyekti) kimi uçota alınmış malların saxlanılacağı (boşaldılacağı) yer, mallar digər şəxslərə məxsus yerlərdə məsuliyyətli mühafizəyə və ya saxlanca verildiyi halda tərəflər arasında bağlanmış müqavilə və malların saxlanma yeri və mallar sifariş əsasında gətirildiyi halda sifariş verən şəxslər barədə (sifarişçi vergi ödəyicisi olduqda VÖEN-i, fiziki şəxs olduqda adı, soyadı, atasının adı və FİN-i) və hər bir sifarişçi üzrə sifarişin məbləği barədə məlumat formasını vergi orqanına təqdim etməlidirlər.

Elektron qaiməyə necə düzəliş etməli?

Vergi Məcəlləsinin 23.1.3-2-ci maddəsində qeyd olunur ki, vergi orqanıın hüquqlarına Məcəllənin 16.1.11-11-ci maddəsində nəzərdə tutulan məlumatları təqdim edən vergi ödəyicisinin mallarının saxlanıldığı (boşaldıldığı) yerə həmin mallar idxal edildiyi vaxtdan 3 iş günü müddətində baxış keçirmək və baxışın nəticəsini müvafiq protokolla rəsmiləşdirmək əlavə olunub.

Göründüyü kimi, vergi orqanının vəzifəli şəxsləri tərəfindən vergi ödəyicisinin idxal olunmuş mallarının saxlanıldığı (boşaldıldığı) yerə baxış keçirilməsi məqsədilə operativ vergi nəzarət tədbirləri keçirilməsinin hüququ bazası formalaşdırılıb.

Bəs vergi orqanı baxış zamanı hər hansı uyğunsuzluq aşkar edərsə, hansı maliyyə sanksiyası tətbiq olunur?

Vergi Məcəlləsinin 57.5-ci maddəsinə əsasən, idxal edilmiş mallar barədə bu Məcəllənin 16.1.11-11-ci maddəsində göstərilən məlumatları təqdim etməyən və ya təhrif olunmuş formada təqdim edən vergi ödəyicisinə müvafiq olaraq idxal edilmiş malların hesab-faktura (invoys) dəyərinin və ya onun təhrif olunmaqla təqdim edilmiş hissəsinin mikro sahibkarlıq subyektlərinə münasibətdə 2 faizi miqdarında, digər şəxslərə münasibətdə 5 faizi miqdarında maliyyə sanksiyası tətbiq edilir.

Misal 1: Pərakəndə satış fəaliyyəti ilə məşğul olan mikro sahibkarlıq subyekti 10.000 manatlıq mal idxal edib və anbarı olmadığı üçün həmin malları saxlanma müqaviləsi bağlamaqla başqa vergi ödəyicisinin təsərrüfat subyektinə yerləşdirib. Vergi ödəyicisi hesab edir ki, mikro sahibkarlıq subyekti olduğuna görə Vergi Məcəlləsinin 16.1.6-cı maddəsindəki məlumat formasını təqdim etməyə ehtiyac yoxdur. Əslində isə idxal haqqında məlumatı təqdim etməyən mikro sahibkarlıq subyektinə Vergi Məcəlləsinin 57.5-ci maddəsinə uyğun olaraq 200 manat məbləğində maliyyə sanksiyası tətbiq ediləcək:

10.000 x 2% = 200 manat

Misal 2: Topdansatış fəaiyyəti ilə məşğul olan iri sahibkarlıq subyekti Rusiyadan 200.000 manatlıq taxta məhsulları idxal edib. Vergi ödəyicisi aldığı malları vergi orqanında uçotda olan anbara boşaldıb. Vergi ödəyici həmin mallarla bağlı Vergi Məcəlləsinin 16.1.6-cı maddəsində nəzərdə tutulan məlumat formasını təqdim etməyib. Bu zaman vergi orqanı tərəfindən vergi ödəyicisinə Vergi Məcəlləsinin 57.5-ci maddəsinə uyğun maliyyə sanksiyası tətbiq olunacaq.

Mənbə: vergiler.az

İşçinin iş vaxtından artıq işə cəlb olunmasının hüquqi aspektləri