Blog Full

Vergi Məcəlləsinə son dəyişikliklərin bir istiqaməti də cari vergi ödəyicilərinin işinin asanlaşdırılmasını nəzərdə tutur. Mövzunu iqtisadçı ekspert Anar Bayramov şərh edir.

Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsinə əsasən, hüquqi şəxslər və fərdi sahibkarlar rüb qurtardıqdan sonra 15 gündən gec olmayaraq cari ödəmələri dövlət büdcəsinə ödəməlidirlər. Bələdiyyə mülkiyyətində olan müəssisə və təşkilatlar mənfəət vergisini yerli büdcəyə (bələdiyyə büdcəsinə) ödəyirlər. Hər ödəmənin məbləği əvvəlki vergi ilində hesablanmış vergi məbləğinin 1/4 hissəsini təşkil edir.

Cari vergi ödəmələrinin hesablanması ilə bağlı qanunvericilik 3 üsul təklif edir:

• Hər ödəmənin məbləği əvvəlki vergi ilində hesablanmış vergi məbləğinin 1/4 hissəsini təşkil etməsi (Maddə 151.1);
• Cari vergi ödəmələrinin məbləğini bu rübdəki gəlirinin həcmini onun keçən ilin ümumi gəlirində (gəlirdən çıxılan məbləğlər nəzərə alınmadan) verginin xüsusi çəkisini göstərən əmsala vurmaqla müəyyənləşdirməsi (Maddə 151.2);
• Təqvim ili ərzində rüblər üzrə artan yekunla bu Məcəllə ilə müəyyənləşdirilən müvafiq vergi dərəcələrinə əsasən hesablanması (Maddə 151.5).

Müalicə haqlarını ödəmək üçün maddi yardım, birdəfəlik müavinət almış şəxslərə hansı güzəşt verilir?

Vergi Məcəlləsinin 1 yanvar 2022-ci il tarixədək qüvvədə olan 151.5-ci maddəsini əvvəlki vergi ilində fəaliyyəti olmayan və növbəti vergi ilində fəaliyyət göstərən hüquqi şəxslər və sahibkarlıq fəaliyyətini hüquqi şəxs yaratmadan həyata keçirən fiziki şəxslər, habelə yeni yaradılmış və fəaliyyət göstərən vergi ödəyiciləri tətbiq edirdi. Bunlara öncəki il sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi olan və ya hesabat ilində mənfəət (gəlir) vergisi ödəyicisi olan şəxsləri misal olaraq göstərmək olar.

Vergi Məcəlləsinə edilən yeni dəyişikliyə əsasən, əvvəlki vergi ilində vergi tutulan mənfəəti (gəliri) olmayan vergi ödəyiciləri də Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsini tətbiq etməyə borcludur. Bununla əlaqədar olaraq, 151.5-ci maddəsinin müvafiq bəndlərinə “və ya vergi tutulan mənfəəti (gəliri)” sözləri əlavə edilib.

Bu dəyişikliyin səbəbləri nədir?

Əvvəlki vergi ilini zərərlə başa vuran vergi ödəyicisi növbəti ilin rüblərində mənfəətlə işləsə də, ondan cari vergi ödəmələrini həyata keçirmək tələb edilmir. Çünki vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci maddəsi üzrə cari vergi ödəməsini seçərsə, ötən il zərərlə işlədiyi üçün rüblük ödənişdə mənfəətin ¼-ni müəyyənləşdirmək mümkün olmur. Vergi ödəyicisi Vergi Məcəlləsinin 151.2-ci maddəsini seçdikdə isə ötən vergi ili üzrə mənfəət vergisi olmadığından xüsusi çəki müəyyənləşdirmək alınmır.

Göründüyü kimi həm Vergi Məcəlləsinin 151.1-ci, həm də 151.2-ci maddələri üzrə cari vergi ödəmələrini hesablayarkən, rüb üzrə cari vergi ödəməsi formalaşmır. Bu səbəbdən də vergi orqanı ötən il zərərlə işləyən vergi ödəyicilərinin Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsinə uyğun cari vergi ödəməsinin hesablanması tələbini müəyyən edib.

Vergi borcunun ödənilməsinə möhlət verilməsi

Misal 1: Kiçik sahibkarlıq subyekti olan vergi ödəyicisi 2021-ci ili 20.000 manat məbləğində zərərlə başa vurub. Vergi ödəyicisinin 2022-ci ilin birinci rübündə gəlirləri 30.000 manat, xərcləri isə 10.000 manat olub. Vergi ödəyicisinin Vergi Məcəlləsinin 151.5-ci maddəsi üzrə arayışında 20.000 manat mənfəət (gəlir) göstərildiyi üçün o, 4.000 manat məbləğində cari vergi ödəməsini aprel ayının 15-dək dövlət büdcəsinə ödəməlidir.

Misal 2: Orta sahibkarlıq subyekti olan vergi ödəyicisinin 2021-ci il üzrə zərəri 50.000 manat olub. 2022-ci ilin yekunlarına görə mənfəəti 30.000 manat olduğu üçün vergi ödəyicisi 2022-ci ildə 6.000 manat cari vergi ödəməlidir. Mümkündür ki, vergi ödəyicisi 2022-ci ilin mənfəətini 2021-ci ilin zərərinə aid etdiyi üçün mənfəət vergisi bəyan etməsin. Bu halda 2022-ci il ərzində ödənilən 6.000 manat məbləğində cari vergi ödəməsi mənfəət vergisi üzrə artıq ödəmə hesab ediləcək.

Misallarla bağlı bir məqamı qeyd etmək istəyirik ki, Vergi Məcəlləsinin 151.5.2-ci maddəsi vergi ödəyicisinə rüb ərzində hesabladığı cari vergi ödəmələrinin məbləği mənfəətdən və ya gəlirdən verginin məbləğinin 75 faizindən az olmayan hissəsini ödəməyə imkan verir.

Mənbə: vergiler.az

Fiziki şəxs sahibkarları maraqdıran məsələlərdən biri ilin ortalarında “Startap” şəhadətnaməsi ilə vergi güzəştlərinin əldə edilməsi və bunun tədbiqi ilə bağlıdır. Mövzu ilə bağlı sərbəst auditor Altay Cəfərov misal üzərindən şərh verib.

Fiziki şəxs olan sahibkarın 2021-ci ilin yanvar ayından iyun ayına qədər elektron qaimə-fakturalar üzrə gəliri 40 min manat olmuşdur. Sahibkar 1 iyul 2021-ci ildən həmin fəaliyyət üzrə “Startap” şəhadətnaməsi almış və gəlir vergisindən azad edilmişdir. İyul-dekabr aylarında 30 min manat gəlir əldə etmiş sahibkar 2021-ci ildə təqdim edəcəyi gəlir vergisi bəyannaməsində vergidən azad edilən dövriyyəni nə qədər göstərməlidir?

Vergi Məcəlləsinin 102.1.31.-ci maddəsinə əsasən, “Startap” şəhadətnaməsi olan fiziki şəxs şəhadətnaməni aldığı tarixdən 3 il müddətinə və həmin startap şəhadətnaməsi üzrə innovasiya fəaliyyətindən əldə etdikləri gəlirləri vergidən azaddır. Fiziki şəxsin “Startap” şəhadətnaməsində göstərilən innovasiya fəaliyyətindən, layihədən başqa gəlirləri ola bilər, bu zaman həmin digər gəlirlər vergiyə cəlb ediləcəkdir.

Misalda qeyd etdiyimiz sahibkarın innovasiya fəaliyyəti üzrə “Startap” şəhadətnaməsi 1 iyul 2021-ci ildən olduğu üçün yanvar-iyun aylarında əldə etdiyi gəlir – 40.000 manat gəlir vergisinə cəlb olunur. Çünki güzəşt “Startap” şəhadətnaməsinin alındığı tarixdən tətbiq edilir.

Beləliklə, fiziki şəxs olan sahibkarın iyul-dekabr aylarında əldə etdiyi gəliri – 30.000 manat gəlir vergisindən azad olunur.

Mənbə: vergiler.az

Vergi borcunun ödənilməsinə möhlət verilməsi

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, aşağıda göstərilən məbləğlər gəlir vergisindən azad edilmişdir:

– ölkə daxilində müalicə haqlarını, o cümlədən cərrahiyyə əməliyyatının haqqını ödəmək üçün maddi yardımın, birdəfəlik müavinətin dəyərinin 10.000 manatadək olan hissəsi;

– xaricdə müalicə haqlarını, o cümlədən cərrahiyyə əməliyyatının haqqını ödəmək üçün maddi yardımın, birdəfəlik müavinətin dəyərinin 50.000 manatadək olan hissəsi.

Müalicə (o cümlədən cərrahiyyə əməliyyatı) haqlarını ödəmək üçün maddi yardım, birdəfəlik müavinət almış şəxslərə bu güzəşt həmin məbləğlərin təyinatı üzrə ödənildiyini təsdiq edən müvafiq sənədlər təqdim edildiyi halda verilir.

Nə dəyişib?

Tibb sahəsində qiymət artımları, habelə cərrahiyyə əməliyyatlarının mövcud qiymətləri nəzərə alınaraq ölkə daxilində həmin məbləğ 1.000 manatdan 10.000 manata, xüsusilə xarici ölkələrdə müalicə haqlarının, o cümlədən cərrahiyyə əməliyyatlarının məbləği yüksək olduğundan 2.000 manatdan 50.000 manata artırılmışdır.

Mənbə: vergiler.az

Vergi borcunun ödənilməsinə möhlət verilməsi

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilir ki, vergi borcunun məbləğindən və sahibkarlıq subyektlərinin ölçüsünə görə kateqoriyasından asılı olaraq borcun ödənilməsinə bu hallarda möhlət veriləcəkdir:

• mikro və kiçik sahibkarlıq subyekti olan vergi ödəyicisinin borcu 2.000 manatdan 20.000 manatadək;
• orta sahibkarlıq subyekti olan vergi ödəyicisinin borcu 20.000 min manatdan 100.000 manatadək;
• iri sahibkarlıq subyektinin borcu 100.000 manatdan 300.000 manatadək olduqda.

Vergi öhdəliyinin yerinə yetirilməsi müddəti vergi orqanının qərarı ilə vergi ödəyicisinin seçimindən asılı olaraq aşağıdakı qaydada uzadıla bilər:

• borcun ödənilməsinə 6 aydan çox olmayan müddətə möhlət verilməsi;
• cari vergi ödəmələri üzrə borcun ödənilməsinə təqvim ili ərzində 6 aydan çox olmayan müddətə möhlət verilməsi;
• vergi öhdəliyinin razılaşdırılmış qrafik əsasında hissə-hissə icrası şərtilə borcun ödənilməsinə 1 ildən çox olmayan müddətə möhlət verilməsi. Bu zaman ödəniş qrafiki vergi orqanı ilə vergi ödəyicisi arasında imzalanmış müvafiq aktla rəsmiləşdirilir.

Sahibkarlar əvvəlki ilin zərərini necə kompensasiya edə bilər?

Möhlət verilən dövr ərzində vergi ödəyicisi tərəfindən möhlət verilmiş borcun 75 faizi ödənildiyi halda vergi ödəyicisinin müraciəti əsasında borcun ödənilməsinə 6 aydan çox olmayan müddətə möhlət verilməsi üzrə müəyyən edilən müddət 1 ildən, vergi öhdəliyinin razılaşdırılmış qrafik əsasında hissə-hissə icrası şərtilə borcun ödənilməsinə 1 ildən çox olmayan müddətə möhlət verilməsi üzrə müəyyən edilən müddət isə 2 ildən çox olmayan müddətə yuxarı vergi orqanının qərarı ilə artırıla bilər.

Vergi borcunun ödənilməsinə möhlət verilməsi ilə əlaqədar müraciətin icrasından aşağıdakı hallarda imtina edilə bilər:

• vergi öhdəliyinin məbləği vergi ödəyicisi tərəfindən məhkəmə və ya inzibati qaydada mübahisələndirildikdə;
• vergi öhdəliyinin məbləği sahibkarlıq subyektlərinin kateqoriyası üzrə müvafiq olaraq yuxarıda qeyd edilmiş məbləğlərin aşağı həddindən az olduqda;
• yalnız mövsümi xarakterli malların (işlərin, xidmətlərin) təqdim edilməsini həyata keçirən və dövlət sifarişinin yerinə yetirilməsi ilə əlaqədar sifarişçinin borclu olması (müvafiq arayışla təsdiq edilməklə) ilə əlaqədar arayışı təqdim edən vergi ödəyicilərinin vergi orqanında uçotda olduğu müddət 3 ildən az olduqda.