Blog Full

Biznesə başlamaq istəyirsiniz (bunu kim istəmir ki), amma istəklə iş bitmir. Biznes fəaliyyəti planlaşdırma, maliyyə qərarlarının qəbulu  və bir sıra hüquqi prosedurların icrasını tələb edir. Bu bir yoldur, yolun isə öz qaydaları var. “Biznesə necə başlamalı?” çıxdığınız yolda cavab almaq istədiyiniz suallardan biridir. Gəlin bu yolu sizinlə birlikdə addımlayaq

Addım 1:Biznesə başlamazdan öncə nə etməliyəm?

Hazır olub olmadığınızı yoxlayın

Biznesə başlamaq və uğur əldə etmək çox zəhmət və səbr tələb edir. Başlamaq üçün biznes bacarıqlarına, ideyaya və maliyyələşməyə ehtiyacınız var. Amma çətin məqamlarda ​​davam etmək üçün həm də dözümlü və intizamlı olmaq vacibdir. Səylərinizə baxmayaraq, biznesinizin uğur qazanmama ehtimalını da nəzərə almaq lazımdır.

Əlbəttə, kömək üçün konsaltinq xidmətləri təklif edən şirkətlərə müraciət edə  bilərsiniz, amma bir işə başlamazdan əvvəl maddi və emosional cəhətdən hazır olmaq vacibdir. Bunun üçün:

• biznesi idarə etmək üçün lazım olan bacarıqları əldə edin;
• biznes ideyanızı təhlil edin;
• biznesin yaşam tərzinizə təsirini anlayın;
• kömək və məsləhət ala biləcəyiniz mənbələri müəyyən edin.

18 yaşım yoxdur, biznesə necə başlamalıyam?

Azərbaycan qanunvericiliyinə görə 18 yaş yetkinlik yaşı hesab edilir. Həmçinin, 14-18 yaş aralığında olan şəxslər öz gəlirləri üzərində sərəncam vermə ilə bağlı əqdləri bağlaya bilir. 16-18 yaş aralığında olan şəxslər ərizə ilə müraciət edərək vergi uçotuna durub VÖEN ala bilər.

Amma nəzərə almaq lazımdır ki, biznesə başlamaq üçün ərizəyə aşağıdakı sənədlər əlavə olunur:

• şəxsiyyət vəsiqəsi,
• valideynlərin, övladlığa götürənlərin və ya himayəçinin razılığına əsasən qəyyumluq və himayəçilik orqanının qərarı;
• belə razılıq olmadıqda isə məhkəmənin qərarı.

Əcnəbilər Azərbaycanda biznesə başlamazdan öncə nə etməlidirlər?

Əgər əcnəbi tanışınız sizə “Azərbaycanda biznesə necə başlamalı?” sualını verirsə, narahat olmayın, cavab çətin deyil. Belə ki, respublika qanunvericiliyi əcnəbilər və vətəndaşlığı olmayan şəxslərə yerli vətəndaşlarla eyni kommersiya hüquqları müəyyən edir. Bu zaman ilk növbədə miqrasiya sənədləri  qaydada olmalıdır. Daha ətraflı buradan tanış olmaq olar.

Addım 2: Biznesin növünü, adını, ünvanını seçin

Biznesiniz, o cümlədən onun təşkilati forması, adı və hüquqi ünavanı ilə bağlı bəzi uyğun qərarlar qəbul edilməlidir. Seçilmiş hüquqi təşkilati forma qeydiyyat prosedurlarına, mülki və vergi öhdəliklərinizə təsir göstərir. Respublikamızda ən çox tətbiq olunan təşkilatı forma bunlardır:

• Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyət (MMC);
• Səhmdar Cəmiyyət (açıq yaxud qapalı);
• nümayəndəlik yaxud filial;
• fərdi sahibkarlıq (hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti).

Hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər qeydiyyatdan öz adları ilə keçirlər, hüquqi şəxslərin isə unikal adı olmalıdır. Adın təkrarlanmaması üçün şirkət axtarışı və dövlət reyestrində oxşar hüquqi adlar yoxlanılır.

Biznesinizin uğuru istifadə etdiyiniz məkandan da asılıdır. İstənilən məkanın öz üstünlükləri və çatışmazlıqları var. Yer seçimi biznesinizin ehtiyaclarından asılıdır.

Addım 3: Biznesinizi planlaşdırın

Biznesə uğurla başlamaq üçün bazar araşdırması və planlaşdırma aparmağı öyrənin.

• bazar araşdırması və rəqabət təhlili biznesiniz üçün müştəri tapmağa, biznesinizi unikal etməyə kömək edir;
• biznes plan hazırlayın, bu biznesin təməlidir. Hazır şablonlarla onu  tez və səmərəli şəkildə yazmağı öyrənin;
• başlanğıc xərclərinizi hesablayın ki, maliyyələşdirmə kanallarını, investisayların həcmini və nə vaxt mənfəət əldə edəcəyinizi təxmin edə biləsiniz;
• maliyyələşdirmə mənbələrini müəyyən edin, biznes kreditinə necə müraciət etməyi və kredit tarixçənizi necə qorumağı öyrənin;
• hazır biznes almağı da düşünün – sıfırdan biznesə başlamaq çətin ola bilər. Françayzinq və ya mövcud biznesi almaq ilkin planlaşdırma prosesini sadələşdirə bilər.

Addım 4: Biznesinizi qeydiyyatdan keçirin

Bir çoxları “Biznesə necə başlamalı?” sualı ətrafında düşünərkən, ilk ağıllarına gələn cavab “qeydiyyat” olur. Amma, biznesin qeydiyyatı nə ilk addımdır, nə də sonuncu, amma ən vacib mərhələdir. Çünki rəsmi qeydiyyat olmadan biznes qurmaq hüquqi məsuliyyət yaradır.

Biznesin qeydiyyat prosesi seçilmiş hüquqi-təşkilatı formadan asılıdır. Hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyən fiziki şəxslər “Fiziki şəxsin vergi uçotu haqqında ərizə” dolduraraq Azərbaycan Respublikası İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti orqanlarına təqdim edirlər. Vergi orqanı  rəsmi dövlət qeydiyyatı həyata keçirir, vergi uçotuna alır, qeydiyyat şəhadətnaməsi və VÖEN verir.

Şirkətlərin hüquiq şəxs kimi qeydiyyata alınması üçün:

• təsis sənədləri və qeydiyyat üçün digər məlumatlar toplanır;
• qeydiyyat üçün DVX-nə müraciət edilir;
• qeydiyyat elektron formada da aparıla bilər;
• qeydiyyata alınmış şirkətin məlumatları dövlət reyestrinə daxil edilir;
• qeydiyyat sənədləri və VÖEN alınır.

Addım 5: Lisenziyalar və icazələr üçün müraciət edin

Qanunun tələblərinə əməl etmək biznesin rahat işləməsi üçün önəmlidir. Biznes üçün lazım olan lisenziyalar və icazələr seçdiyiniz fəaliyyət sahəsinə, işçi tərkibinə və digər amillərə görə dəyişəcək.

Fəaliyyət növlərinə görə lisenziyaların və icazələrin tərkibi ilə buradan tanış olmaq olar.

Əcnəbi işçilərlə əməkdaşlıq etmək istəyirsinizsə iş icazəsinin alınması haqqında da düşünmək lazımdır.

Addım 6: Biznes fəaliyyətinə başlayın

Biznesinizin rəsmi qeydiyyatı hazırdır, lisenziya və icazələr alınıb, artıq fəaliyyətə başlamaq olar. Bunun üçün:

• möhür sifariş edin;
• bank hesabı açın;
• əmək müqavilələri bağlayın;
• mühasibat uçotunu qurun;
• vergitutma prinsiplərini müəyyən edin.

Beləliklə…

“Biznesə necə başlamalı?” sualı artıq sizi qorxutmamalıdır. Biznesinizi qurub fəaliyyətə başlaya bilərsiniz.  Artıq biznesinizi bazara çıxarda bilərsiniz:

• biznesinizi müştərilərə tanıtdıracaq marketinq planı hazırlayın;
• veb sayt qurun, elektron ticarət haqqında düşünün;
• sosial mediada mövcudluğunuzu təmin edin
• biznesinizi reklam edin.

Unutmayın, biznes sahibi olmaq, müəyyən streslər deməkdir. Əgər zehni sağlamlığınızda problem olarsa, biznesə diqqət etmək çətin olur. Özünüzü qoruyun!

Özəl sektorda çalışan fiziki şəxslərin gəlir vergisinə tətbiq edilən 7 illik güzəştlər 2025-ci ilin sonunda başa çatıb. Bununla bağlı Vergi Məcəlləsində edilmiş dəyişikliklər 2026-cı il yanvarın 1-dən qüvvəyə minib. Həmin tarixdən etibarən qeyri-neft-qaz sektorunun özəl bölməsində fiziki şəxslərin gəlir vergisinə dair yeni, mərhələli güzəştlərin tətbiqinə başlanılır. Məqsəd islahatların nəticələrinin qorunması və əmək gəlirləri üzrə “ağarma” imkanlarının dəstəklənməsinin davam etdirilməsidir. Bu səbəbdən, daha az gəlirlərə aşağı vergi yükünü müəyyən etməklə qeyri-neft-qaz sektorunun özəl bölməsində əməkhaqlarının tədricən, mərhələli şəkildə vergiyə cəlb olunması nəzərdə tutulur. Aylıq məbləğindən asılı olaraq, 2.500 manatadək gəlirlər 2026-cı ildən 3 faiz, 2027-ci ildən 5 faiz, sonrakı illərdən isə 7 faiz, 2.500-8.000 manat aralığında gəlirlər 10 faiz və 8.000 manatdan yuxarı gəlirlər 14 faiz dərəcə ilə vergiyə cəlb olunacaq. Bu zaman işçinin aylıq gəliri 2.500 manatadək olduqda həmin məbləğin 200 manatlıq hissəsindən gəlir vergisinin tutulmaması ilə bağlı güzəşt qüvvədə qalacaq.

Bəs 2026-cı ildən fiziki şəxslərin gəlir vergisi necə hesablanacaq? Suala əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov aydınlıq gətirir.

Qüvvədə olan qanunvericiliyə görə, hazırda əməkhaqqından aşağıdakı icbari ödənişlər tutulur:

1. Fiziki şəxslərin gəlir vergisi üzrə– fiziki şəxsin gəliri əsasında müəyyən olunmuş qayda və dərəcədə tutularaq dövlət büdcəsinə ödənilən vəsait.
2. Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı üzrə– sığortalamaya görə sığortaçıya verilən pul vəsaitidir. Şəxsin pensiya kapitalının formaşlaması və müəyyən olunmuş müavinətlərdən istifadə etməsinə hüquq verən ödəniş.
3. İşsizlikdən sığorta haqqı üzrə– nəzərdə tutulmuş hallarda sığortaolunanların itirilmiş əməkhaqlarının kompensasiya edilməsinə yönəldilmiş təminat forması.
4. İcbari tibbi sığorta haqqı üzrə– xidmətlər zərfinə daxil olan tibbi xidmətlərdən istifadə etmək üçün ilkin səhiyyə xidmətlərinin, təcili və təxirəsalınmaz tibbi yardımın göstərilməsinə təminat verən ödəniş forması.

Fiziki şəxslərin gəlir vergisi üzrə tutulma

Azərbaycan Respublikasının vergi siyasətində əsas məqsədlərdən biri sosial ədalətin qorunması, “kölgə iqtisadiyyatı”nın azaldılması və dövlət büdcəsinin dayanıqlı gəlir mənbələrinin təmin edilməsidir. Bu istiqamətdə fiziki şəxslərin gəlir vergisi üzrə yeni dərəcələrin mərhələli tətbiqi 2026–2028-ci illər üçün nəzərdə tutulub. Dəyişikliklər əsasən neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxsləri əhatə edir.

Vergi Məcəlləsinin 101.1-1.1-ci maddəsinə əsasən, 2026-cı il yanvarın 1-dən 2027-ci il yanvarın 1-dək neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən fiziki şəxslərin muzdlu işdən aylıq gəlirlərindən vergi aşağıdakı dərəcələrlə tutulacaq:

2027-ci il yanvarın 1-dən 2028-ci il yanvarın 1-dək 2.500 manatadək aylıq gəlirdən 5 faiz, 2.500 manatdan 8.000 manatadək olan aylıq gəlirdən 125 manat + 2.500 manatdan 8.000 manatadək olan məbləğin 10 faizi və aylıq gəliri 8.000 manatdan çox olduqda 675 manat + 8.000 manatdan çox olan məbləğin 14 faizi gəlir vergisinə çıxılacaq.

2027-ci il yanvarın 1-dən 2028-ci il yanvarın 1-dək:

2028-ci il yanvarın 1-dən isə 2.500 manatadək aylıq gəlirdən 7 faiz, 2.500 manatdan 8.000 manatadək olan aylıq gəlirdən 175 manat + 2500 manatdan 8.000 manatadək olan məbləğin 10 faizi və aylıq gəlir 8.000 manatdan çox olduqda 725 manat + 8.000 manatdan çox olan məbləğin 14 faizi gəlir vergisinə çıxılacaq.

2028-ci il yanvarın 1-dən:

Qeyd edilənləri aşağıdakı cədvəldə ümumiləşdirə bilərik:

Qeyd edilənlərə əsasən, 2026, 2027 və 2028-ci il üzrə əməkhaqqından gəlir vergisinin tutulması üzrə praktiki nümunələrə baxaq. Neft-qaz sahəsində və dövlət sektorunda çalışanlar üçün vergi dərəcələrində hər hansı dəyişiklik olmadığı üçün aşağıda yalnız neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektorunda çalışanlar üçün müvafiq dəyişiklikləri əhatə edən nümunələr təqdim edilir.

2026-cı il üçün nümunələr:

Misal 1: Aylıq əməkhaqqı: 1.500 manat;
Vergiyə cəlb olunan məbləğ: 1.500 – 200 = 1.300 manat;
Gəlir vergisi (3%) → 1.300 x 3% = 39 manat.

2026-cı il yanvarın 1-dək bu nümunə üzrə tutulmanın məbləği gəlir 8.000 manatadək olduqda 0% faiz olduğundan 0 manat təşkil edir.

Misal 2: Aylıq əməkhaqqı: 9.000 manat;
Gəlir vergisi: 625 + (9.000 – 8.000) x 14% = 625 + 140 = 765 manat.

2026-cı il yanvarın 1-dək bu nümunə üzrə tutulmanın məbləği gəlir 8.000 manatadək olduqda 0% faiz, 8.000 manatdan çox olan məbləğin 14%-i həddində olduğundan 140 manat ((9.000-8.000) x 14%) təşkil edir.

2027-ci il üçün nümunələr:

Misal 3: Aylıq əməkhaqqı: 1.500 manat;
Vergiyə cəlb olunan məbləğ: 1.500 – 200 = 1.300 manat;
Gəlir vergisi: 1.300 x 5% = 65 manat.

Misal 4: Aylıq əməkhaqqı: 9.000 manat;
Gəlir vergisi: 675 + (9.000 – 8.000) x 14% = 675 + 140 = 815 manat.

2028-ci il üçün nümunələr:

Misal 5: Aylıq əməkhaqqı: 1.500 manat;
Vergiyə cəlb olunan məbləğ: 1.500 – 200 = 1.300 manat;
Gəlir vergisi: 1.300 x 7% = 91 manat.

Misal 6: Aylıq əməkhaqqı: 9.000 manat;
Gəlir vergisi: 725 + (9.000 – 8.000) x 14% = 725 + 140 = 865 manat.

Yekun müqayisə:

Cədvəldən göründüyü kimi, 1.500 manat əməkhaqqı alan işçinin gəlirindən 2025-ci ildə 0 manat, 2026-cı ildə 39 manat, 2027-ci ildə 65 manat və 2028-ci ildə 91 manat gəlir vergisi tutulacaq.

Mənbə: vergiler.az

Bu ilin yanvarın 1-nə Azərbaycanda aktiv vergi ödəyicilərinin sayı ilin əvvəli ilə müqayisədə 6,5 % artaraq 859,3 min təşkil edib.

Bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə istinadən xəbər verilir.

Məlumata görə, bu dövrə ölkədə aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayı 10,6 % artaraq 58,4 min olub.

Həmin tarixə aktiv təsərrüfat subyektlərinin (obyektlərinin) sayı 7,1 %artıb və 232,8 min təşkil edib.

Mənbə: report.az