Konseptual əsaslar nədir?
Beynəlxalq mühasibat uçotunun konseptual əsasları beynəlxalq standartlara (MHBS) uyğun maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının məqsədlərini, strukturunu və qaydalarını müəyyən edən əsas prinsiplər toplusudur. Bu toplunun əsas məqsədi mühasibat uçotu məlumatlarını müxtəlif ölkələrdən olan investorlar və kreditorlar üçün şəffaf, başa düşülən və faydalı etməkdir.
Konseptual əsaslar MHBS (IFRS) standartı deyil, lakin onlarla birbaşa əlaqəli olan, yeni qaydaların hazırlanması üçün təməl rolunu oynayan dəstəkləyici çərçivə sənədidir. IFRS üzrə Beynəlxalq Komitə tərəfindən belə çərçivə sənədi ilk dəfə 1989-cu ildə hazırlanmış və təsdiq edilmişdir. O vaxtdan bəri sənəd bir neçə dəfə yenilənmiş və yenidən nəşr olunmuşdur.
Maliyyə Hesabatları üzrə Konseptual Çərçivə Beynəlxalq Mühasibat Uçotu Standartları Şurası tərəfindən 2010-cu ilin sentyabr ayında dərc edilmiş, 2018-ci ilin mart ayında yenidən işlənmişdir.
Konseptual Çərçivə sənədi nə üçün hazırlanır?
Konseptual Çərçivə, IFRS standartlarının (MHBS) hazırlanmasında əsas konsepsiyaları müəyyən edir. Belə çərçivənin müəyyən edilməsi standartların konseptual cəhətdən ardıcıl olmasını və oxşar əməliyyatlara eyni şəkildə yanaşmanı təmin etməyə kömək edir. Bu isə öz növbəsində investorlar, kreditorlar və digər kreditorların faydalı məlumatlarla təmin olunmasında vacib şərtdir.
Konseptual Əsasların əsas məqsədi maliyyə hesabatlarının şəffaflığının və cavabdehliyin təmin edilməsindən ibarətdir.
- Şəffaflıq məfhumu, müəssisənin cari vəziyyəti, qərarları və fəaliyyəti haqqında informasiyanın maliyyə hesabatları istifadəçiləri üçün düzgün çatdırılmasını və anlaşıqlı olmasını nəzərdə tutur.
- Cavabdehlik məfhumu maliyyə hesabatlarını hazırlayanlara həvalə edilmiş resursların idarə edilməsi və onların qəbul etdikləri qərarlar üzrə məsuliyyətin daşınması zərurətini nəzərdə tutur.
Eyni zamanda çərçivə sənədi MHBS-nin əhatə dairəsini genişləndirməyə də kömək edir. Beynəlxalq Maliyyə Hesabatı Standartlarında müəyyən bir vəziyyəti necə həll etmək barədə birbaşa göstəriş olmadıqda, Konseptual Çərçivədə göstərilən prinsiplərə əməl edilməlidir. Yadda saxlamaq vacibdir ki, konseptual çərçivəsi milli mühasibat uçotu standartlarından üstün olan əlavə sənəddir və bunu yadda saxlamaq vacibdir.
Konseptual əsasların tətbiq istiqamətləri
- Ümumi istinad nöqtəsidir.
- Standartların yaradılması və yenilənməsinə yardım edir.
- Milli standartların hazırlanmasına köməlik edir.
- Beynəlxalq standartlar və prosedurların harmonizasiyasına dəstək olur
- Auditorlar hesabatların MHBS-yə uyğunluğuna dair rəy hazırladıqda istifadə edirlər
- İstifadəçilərə maliyyə hesabatlarının düzgün başa düşülməsinə yardım edir
- MHBS-nin ümumi yanaşmaları haqqında məlumatları əks etdirir.
- Uçot mübahisələrinin həlli üçün bir əsasdır
- Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasında istifadə olunur.
- Heç bir standart və ya şərhin mövcud olmadığı məsələlərdə uçot siyasəti ilə bağlı qərarların verilməsində müəssisə rəhbərliyi ona əsaslana bilər
- Düzgün və ədalətli təqdimatı təmin edir.
Maliyyə hesabatları üzrə konseptual çərçivənin strukturu
MHBS Konseptual Çərçivəsi dörd sahəni əhatə edir:
- Maliyyə hesabatlarının məqsədləri.
- Faydalı maliyyə hesabatlarının keyfiyyət xüsusiyyətləri. Bu xüsusiyyətlər mövcud və potensial investorlar, kreditorlar və digər kreditorlar üçün məlumatların faydalılığını qiymətləndirmək üçün istifadə olunur. İqtisadi resurslar, əməliyyatlar və müəssisəyə iddialar haqqında standart məlumatlardan başqa, hesabatlara inkişaf strategiyaları, investisiya gözləntiləri və digər gələcəyə yönəlmiş analitik məlumatlar da daxil ola bilər.
- Maliyyə hesabatlarını təşkil edən elementlərin tanınması və ölçülməsi prinsipləri.
- Kapital anlayışı və onun müəyyən səviyyədə saxlanması (maliyyə vəziyyəti, aktivlər, öhdəliklər, kapital və s.).
Əsas konseptual prinsiplər
- Uyğunluq və ədalət faydalı maliyyə hesabatlarının əsas keyfiyyət xüsusiyyətləri kimi tanınır.
- Müqayisəlilik, aktuallıq, yoxlanıla bilməsi və anlaşıqlıq əlavə prinsiplər kimi vurğulanır.
Konseptual Çərçivənin əsaslandığı əsas ehtimallara gəldikdə, ikisini ayrıca qeyd etmək olar:
- hesablama prinsipi (yəni, bütün biznes əməliyyatları baş verdiyi ayda qeyd olunmalıdır):
- fəaliyyətin davamlı olması (yəni, təşkilat və ya müəssisə davamlı olaraq və yaxın gələcəkdə bağlanma ehtimalı olmadan fəaliyyət göstərməlidir).
Bütün bunlar Beynəlxalq mühasibat uçotunun (IFRS) konseptual əsaslarıdır.
