Blog Full

Ölkənin ilk rəqəmsal bankçılıq platforması və milyonlarla insanın gündəlik həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilən Birbank, ölkədə maliyyə inklüzivliyi sahəsində tarixi əhəmiyyət kəsb edən yeniliyə imza atdı. Beynəlxalq Jest Dilləri Günündə Azərbaycanın bank sektorunda ilk dəfə olaraq, eşitmə və nitq məhdudiyyətli müştərilər üçün “İşarət dili ilə videozəng xidməti” Birbank mobil tətbiqində istifadəyə verildi.

Bu yenilik 3 milyondan çox istifadəçisi olan platformanın eşitmə və nitq məhdudiyyətli müştəriləri üçün mövcud olan ən fundamental baryerlərdən birini aradan qaldırması deməkdir. Birbank bu təşəbbüslə bank xidmətini hər kəs üçün əlçatan etməklə yanaşı, həm də maliyyə azadlığını fundamental bir haqqa çevirməklə öz liderliyini və sosial məsuliyyətini təsdiqləyir. Artıq on minlərlə vətəndaş üçün bankçılıq əməliyyatları üçüncü tərəfin köməyindən asılı, mürəkkəb bir proses olmaqdan çıxaraq, öz ana dilində qurduğu sərbəst və birbaşa ünsiyyətə çevrilir.

Bunun üçün eşitmə və nitq məhdudiyyətli müştərilər Birbank mobil tətbiqindəki xüsusi bölməyə daxil olmaqla, tam məxfi və təhlükəsiz videozəng vasitəsilə bank filialına getmədən və ya yazılı ünsiyyətin yaratdığı məhdudiyyətlərlə üzləşmədən sürətli və effektiv xidmət alacaqlar. Birbaşa və maneəsiz ünsiyyət kanalı vasitəsilə müştərilər  həftəiçi hər gün saat 09:00-18:00 aralığında bank xidmətləri haqqında məlumat ala, təklif və  narahatlıqlarını bölüşə bilərlər. Xüsusilə qeyd etmək lazımdır ki, bu xidməti göstərən əməkdaşlar müştərilərlə peşəkar və sərbəst ünsiyyət qurmaq məqsədilə 3 ay davam edən intensiv işarət dili təlimlərindən keçiblər. Bu müddətdə bankın işarət dilini könüllü olaraq öyrənmək istəyən əməkdaşlarına peşəkar mütəxəssislər tərəfindən 72 saat təlim keçirilib.

Kapital Bank-ın İdarə Heyətinin sədri, Baş İcraçı direktor Fərid Hüseynov bu mühüm hadisə ilə bağlı öz sosial media hesabından fikirlərini bölüşüb: “Bu gün biz texnologiyanın gücünü insan amili ilə birləşdirərək eşitmə və nitq məhdudiyyətli müştərilərimiz üçün mövcud olan ən böyük maneələrdən birini aradan qaldırdıq. Azərbaycanda ilk dəfə “İşarət dili ilə videozəng xidməti” Birbank mobil tədbiqi vasitəsilə istifadəyə verildi. Biz bu təşəbbüslə təkcə bank sektorunda deyil, bütün ölkədə inklüziv xidmət mədəniyyətinin inkişafına təkan verəcəyimizə və digər qurumları bu yolda bizə qoşulmağa ruhlandıracağımıza ümid edirik”.

Videonu izləmək üçün link: www.b-b.az/bbss

Daim ən son rəqəmsal yeniliklər və bank məhsulları təqdim edən Kapital Bank-ın əmtəə nişanı olan Birbank, 3 milyondan çox aktiv istifadəçisi olan mobil tətbiqi, 121 filial və 52 şöbədən ibarət Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi ilə müştərilərinin xidmətindədir. Bank 2025-ci ilədək ölkənin birinci bankı Kapital Bank adı altında müştərilərinə xidmət göstərib və PAŞA Holding-ə daxildir. Kapital Bank isə hazırda maliyyə institutu olaraq fəaliyyətini davam etdirir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün  https://birbank.az/ saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz.

Cəmil Əsədov, accounting.az saytının redaktoru

Müəssiəsələr təsərrüfat fəaliyyətndə bəzən gündəlik fəaliyyətindən kənarda baş verən, təsadüfi xarakter daşıyan, adətən təkrarlanmayan hadisələrlə rastlaşır, belə halların nəticəsi kimi  əlavə iqtisadi faydalar əldə edir yaxud itki ilə üzləşirlər. Azərbaycan Respublikasında tətbiq edilən mühasibat uçotu qanunvericiliyinə görə, belə hallar mühasibat uçotunda fövqəladə gəlirlər yaxud fövqalədə xərclər kimi tanınır, onların uçotu isə üçün uyğun olaraq  641 saylı “Fövqəladə gəlirlər” və 761 saylı hesablarda aparılır.

Normativ-hüquqi baza

Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyinin “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” (bundan sonra -“Qaydalar”) kommersiya müssiələrində tətbiq edilən Hesablar Planının tərkibini müəyyən edir və uçotun beynəlxalq standartlara uyğun aparılmasını tənzimləyir. Bu qaydalara uyğun olaraq müəssisələrin gəlir və xərcləri müxtəlif kateqoriyalara ayrılır və fövqəladə xərclər (habelə gəlirlər) ayrıca uçot obyektinə çevrilir. Belə uçot fövqəladə halların müəssisəninn fəaliyyətinin yekun maliyyə nəticələrinə təsir dərəcəsini müəyyən etmək üçün zəruridir.

Beynəlxalq uçot standartlarında (IFRS/IAS) fövqəladə gəlirlərin (fövqəladə xərclərin) ayrıca kateqoriya kimi tanınması haqqında xüsusi tələb yoxdur. MHBS, xüsusilə də IAS1 (“Maliyyə hesabatlarının təqdimatı” standartı) gəlir və xərclərin “Maliyyə nəticələri” hesabatında normal əməliyyat nəticələrinin elementləri kimi nəzərə alınmasını tələb edir, eyni zamanda fövqəladə hallar üzrə məbləğlər haqqında açıqlamalarda xüsusi qeyd edilməsini istisna etmir.

761 saylı “Fövqəladə xərclər” hesabı

Yuxarıda qeyd edilən Qaydalara görə müəssisənin xərcləri xarakterindən asılı olaraq aşağıdakı kateqoriyalara bölünür:

• satışın maya dəyəri üzrə xərclər;
• kommersiya xərcləri;
• inzibati xərclər;
• sair əməliyyat xərcləri
• fəaliyyətin dayandırılmasından yaranan xərclər
• maliyyə xərcləri;
• fövqəladə xərclər.

Bu kateqoriyalara aid olan xərclər üzrə ümumiləşdirilmiş məlumatlar Qaydalarla müəyyən edilmiş hesablar planının 7-cı “Xərclər” bölməsi üzrə əks etdirilir. 761 saylı “Fövqəladə xərclər” hesabı bu bölmənin 76-cı maddəsinə aid olan yeganə hesabdır. Hesabda fövqəladə hadisə və əməliyyatların nəticələrinə əsasən yaranmış fövqəladə xərclər barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar uçota alınır.

761 saylı hesabın mahiyyəti

761 saylı “Fövqəladə xərclər” hesabı, müəssisənin fövqəladə hallar nəticəsində yaranan bütün itkilərinin uçotu üçün nəzərdə tutulmuş mühasibat hesabıdır. Fövqəladə xərclər müəyyən olunduqca faktiki məbləğlərdə mühasibat uçotunda tanınır.

Müəssisənin fövqəladə xərcləri mütləq sənədlə təsdiqlənməlidir. Belə sənədlərə aşağıdakıları aid etmək olar:

• müəssisənin direktoru və fövqəladə halların aradan qaldırılması üzrə mütəxəssisləri tərəfindən imzalanmış fövqəladə hadisənin baş verməsini təsdiq edən akt;
• baş vermiş hadisə (meteoroloji, seysmik, yanğın və s.) haqqında ixtisaslaşmış xidmətlərin arayışı;
• əmlakın istehlak xüsusiyyətlərinin bərpasının mümkünsüzlüyü barədə ekspert rəyi və s.

Fövqəladə xərclərin məbləği təbii fəlakət, yanğın və ya digər fövqəladə hallar zamanı əmlakın məcburi inventarlaşdırılmasının nəticələrinə əsasən müəyyən edilir.

Fövqəladə xərclərin uçotu

Fövqəladə xərclərin uçotu yuxarıda qeyd edilən Qaydaların 58.1 və 50.3 bəndlərinin tələblərinə uyğun aparılır. 58.1 bəndini hesabdan istifadə hallarını müəyyən edir. Digər bəndlər aşağıdakı kimi tətbiq olunur:

• Qaydaların 58.2-ci bəndinə görə “çəkilmiş fövqəladə xərclər tanınma meyarlarına uyğun olaraq 761 saylı hesabların debeti 435, 445, 538, 545 №li hesabların krediti üzrə əks etdirilir”;
• Qaydalrın 58.3-ci bəndinə əsasən fövqəladə xərclər üzrə yaranan məbləğə hesabat dövrünün zərəri kimi Db801/Kr761 kimi mühasibat yazılışı verilir.

761 saylı “Fövqəladə gəlirlər” hesabı üzrə müxabirləşmə nümunəsi

Nümunə: Müəssisədə yanğın baş verib – istehsal obyekti yanıb. Müəssisənin əmlakı sığortalanıb. İnventarizasiya əsasında aşağıdakı aktivlərin tələf olduğu müəyyən edilmişdir:

• hesablanmış amortizasiya məbləği 180 000 manat təşkil edən, ilkin dəyəri 500 000 manat olan əsas vəsaitlər;
• 100 000 manat dəyərində istehsala yönəldilmiş materiallar.

Ekspertin rəyinə görə, əsas vəsaitlərin bərpası mümkün deyil. Əmlakın sığorta müqaviləsinə uyğun olaraq, 250 000 manat məbləğində sığorta kompensasiyası ödənildi. Sonrakı istifadə üçün yararlı olan maddi sərvətlərin dəyəri 10 000 manat təşkil etdi. Nümunədə ƏDV nəzərə alınmayıb.

MMC ilə qeyri-rezident şəxs arasında bağlanan müqaviləyə uyğun olaraq, MMC-nin sifarişi əsasında qeyri-rezident şəxs tərəfindən marketinq xidməti göstərilir. Bu halda qeyri-rezidentə edilən ödənişlər hansı qaydada vergiyə cəlb olunmalıdır?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 125.1.5-ci maddəsinin müddəalarına əsasən qeyri-rezidentin, Vergi Məcəlləsinin 13.2.16-cı maddəsi ilə Azərbaycan mənbəyindən əldə olunan gəliri kimi müəyyən edilən və qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasının ərazisindəki daimi nümayəndəliyinə aid olmayan işlərin görülməsindən və ya xidmətlərin göstərilməsindən əldə edilən digər gəlirlərindən ödəmə mənbəyində xərclər çıxılmadan 10 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

Xidmətdən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 169.1-ci maddəsinə əsasən, ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata alınmayan qeyri-rezident Azərbaycan Respublikasının ərazisində bu Məcəllənin 169.2-ci və ya 169.5-ci maddələrində adıçəkilən vergi agenti üçün xidmət göstərirsə və ya iş görürsə (o cümlədən elektron ticarət qaydasında Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənarda otel xidmətlərinin və aviabiletlərin sifarişi üzrə xidmətlər istisna olmaqla, işlərin görülməsi və xidmətlərin göstərilməsi), bu fəslin məqsədləri üçün işlərin görülməsi və ya xidmətlərin göstərilməsi bu maddəyə uyğun olaraq vergiyə cəlb edilir.

ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatdan keçmədən iş görən və ya xidmət göstərən və Vergi Məcəlləsinin 169-cu maddəsinə müvafiq surətdə vergiyə cəlb edilməli olan qeyri-rezident şəxs həmin işlər və ya xidmətlər üzrə vergi ödəyicisi sayılır.

ƏDV qeydiyyatında olan vergi ödəyicisi qeyri-rezidentin göstərdiyi xidmətlərə görə ona ödənilməli olan məbləğə hesablanmış ƏDV-ni dövlət büdcəsinə ödədiyi halda, Vergi Məcəlləsinin müddəalarına uyğun olaraq, əvəzləşdirmək hüququna malik olur.

Belə ki, Vergi Məcəlləsinin 169.4-cü maddəsinə əsasən, vergi agenti ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyatdan keçmişdirsə, hesablanan vergi əməliyyatın aparıldığı ay üçün ƏDV-nin bəyannaməsi verilərkən ödənilir. Hesablanan verginin ödənilməsini təsdiq edən ödəmə sənədi bu Məcəllənin 175-ci maddəsinin müddəalarına uyğun olaraq vergi agentinə ƏDV-nin məbləğini əvəzləşdirmək hüququnu verən sənəd elektron qaimə-fakturadır.

Qeyd olunub ki, Vergi Məcəlləsinin 169.3-cü maddəsinin müddəalarına əsasən, bu Məcəllənin 169.1-ci maddəsi tətbiq edildikdə, vergi tutulan əməliyyatın vaxtı ödəmənin həyata keçirildiyi vaxt sayılır. Ödəmə əməliyyatın həyata keçirilməsinədək aparıldıqda, vergi tutulan əməliyyat ödəmə həyata keçirildikdə aparılmış sayılır.

Buna əsasən, qeyri-rezidentin göstərdiyi xidmətlərə görə ƏDV həmin xidmətlərin dəyərinin qeyri-rezidentə ödənildiyi günün məzənnəsinə uyğun hesablanır və ödənişin aparıldığı ayın ƏDV bəyannaməsində əks etdirilir.

Əlavə olaraq bildirilib ki, müraciətdə qaldırılan məsələlərə konkret hal üzrə dəqiq münasibət bildirilməsi üçün aparılan əməliyyat üzrə işin faktiki halları və müvafiq təsdiqedici sənədlərlə birlikdə vergi ödəyicisinin qeydiyyatda olduğu vergi orqanına müraciət etmək tövsiyə edilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 13-cü, 125-ci, 169-cu, 175-ci maddələri

Mənbə: vergiler.az