Blog Full

Qeyri-maddi aktivlər üzrə 102-ci hesabda uçot

Qeyri-maddi aktivlər (QMA) Hesablar Planının 10-cu maddəsinə uyğun olaraq uçota alınır. QMA uzun müddət istifadə olunur, istifadə müddəti ərzində onların dəyəri hər ay istehsal olunan məhsullara, görülmüş işlərə, göstərilən xidmətlərə köçürülür.

38 №-li “Qeyri-maddi aktivlər” MUBS-a (IAS 38) əsasən amortizasiya – qeyri-maddi aktivin amortizasiya olunan dəyərinin onun faydalı istifadə müddəti ərzində sistematik şəkildə bölüşdürülməsidir. Amortizasiya normaları barədə məlumatı AR Vergi Məcəlləsi nin 114-cü maddəsində tapmaq olar.

Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləğlərinin və qiymətdəndüşmə zərərlərinin uçotu Hesablar Planının 102 saylı hesabında aparılır.

102-ci hesab üzrə açılan subhesablar

Qeyri-maddi aktivlərə subhesabların açılması, müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları”  ilə tənzimlənir. Həmin Qaydaların 11.13 saylı maddəsinə əsasən “Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya və qiymətdəndüşmə zərərləri” hesabına aşağıdakı subhesabların açılması mümkündür:

• “Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya” (102-1);
• “Qeyri-maddi aktivlər üzrə qiymətdən düşmə zərərləri” (102-2).

102-1 saylı subhesaba  aşağıdakı subhesablar açmaq olar (qaydaların 11.14. bəndi):

102-2 №-li  subhesaba aşağıdakı subhesablar açmaq olar (qaydaların 11.15. bəndi):

Qeyri-maddi aktivlər üzrə yığılmış amortizasiya məbləğlərinin uçotu haqqında saytımızdan oxuya bilərsiniz.

Əskik gəlmə zamanı uçot

Bu zaman 2 hal mövcuddur. 1-ci halda qeyri-maddi aktivin əskik gəlməsinin səbəbləri, bundan təqsirkar hesab edilən şəxslər məlum olur. Belə olduqda, sözügedən qeyri-maddi aktiv məsuliyyəti daşıyan şəxsin yəni, müəssisənin işçisinin yaxud rəhbər şəxsin hesabına aid edilərək onun əməkhaqqısından tutulacaqdır.

Nümunə 3: Əskik gəlmə səbəbləri məlum olduqda

“A” MMC-də aparılan audit yoxlaması zamanı müəssisəyə məxsus balans dəyəri 2800 manat, yığılmış amortizasiya məbləği 560 manat olan qeyri-maddi aktivin uçot sənədlərində qeyd olunmasına baxmayaraq, real olaraq mövcud olmaması, itməsi halı aşkarlanmışdır. Auditor bunun səbəbini işçinin məsuliyyətsiz yanaşması kimi qiymətləndirmiş, həmin işçi ona qarşı qaldırılan bütün iddiaları qəbul etmişdir. Bu zaman, qeyri-maddi aktiv işçinin hesabına aid edilmiş, onun əməkhaqqısından tutulmuşdur. “A” müəssisəsi üçün bu əməliyyat qeyri-maddi aktivin təqdim olunması hesab edilmişdir.

2-ci halda əskik gəlmənin səbəbləri, bundan təqsirkar hesab edilən şəxslər məlum olmur. Eyni misal üzərindən təsəvvür edək ki, həmin şəxs məlum deyil, onun təyin olunması mümkün deyil.

Qeyd: Vergi uçotu baxımından qeyri-maddi aktivin əskik gəlməsi zamanı təqsirli şəxs bilinməyən halda sözügedən qeyri-maddi aktiv bölüşdürülməmiş mənfəət hesabına silinir.

QMA fövqəladə hal nəticəsində balansdan çıxarıldıqda amortizasiya

Nümunə 5: Fövqəladə hal nəticəsində balansdan çıxarılma

“A” MMC-nin fəaliyyət göstərdiyi inzibati binada yanğın hadisəsi baş vermişdir. Yanğın zamanı müəssisəyə məxsus digər qiymətlilərlə yanaşı, qeyri-maddi aktivləri də yararsız vəziyyətə düşmüşdür. İlkin dəyəri 1200 AZN olan qeyri-maddi aktivin yığılmış amortizasiya məbləği 220 AZN olmuşdur.

Azərbaycanda biznes mühitinin təkmilləşdirilməsi prosesi müxtəlif istiqamətlərdə həyata keçirilir. Biznesin qeydiyyatının təkmilləşdirilməsi, qabaqcıl təcrübələrin ölkəmizə transferi, dayanıqlı həllərə əsaslanan mexanizmlərdən istifadənin genişləndirilməsi, investorlar üçün güzəştlər və əlverişli infrastrukturun yaradılması bu sahədə tətbiq edilən dəstək tədbirlərinə daxildir. Son illər vergi sistemində aparılmış islahatlar, vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi və vergi qanunvericiliyindəki dəyişikliklər bütün bunların həyata keçirilməsinə mühüm təkan verir.

Beynəlxalq şirkətlərin ölkəmizdə qeydiyyatı

Bu baxımdan rəqəmsal xidmətlərin vergitutma bazasının genişləndirilməsi, vergi inzibatçılığının təkmilləşdirilməsi və ədalətli rəqabət mühitinin formalaşdırılması istiqamətində mühüm əhəmiyyət kəsb edən addımlar atılır. Son dövrlərdə vergi orqanları tərəfindən elektron ticarətin vergiyə cəlb olunması istiqamətində aparılan islahatlar çərçivəsində xarici şirkətlərin ƏDV məqsədləri üçün uçota alınması diqqətdə saxlanılır. İndiyədək “Apple Distribution International Limited”, “Adobe Systems Software Ireland Limited”, “Sony Interactive Entertainment Network Europe Limited”, “Elsevier BV” və “Match Group” şirkətlər qrupuna daxil olan 2 şirkət ölkəmizdə ƏDV məqsədləri üçün elektron qaydada vergi uçotuna alınıb.

İndiyədək “Apple Distribution International Limited”, “Adobe Systems Software
Ireland Limited”, “Sony Interactive Entertainment Network Europe Limited”,
“Elsevier BV” və “Match Group” şirkətlər qrupuna daxil olan 2 şirkət ölkəmizdə
ƏDV məqsədləri üçün elektron qaydada vergi uçotuna alınıb

Biznes mühitində şəffaflıq, ədalətli rəqabət və düzgün uçot

Beynəlxalq şirkətlərin ölkəmizdə ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatı biznes mühitində şəffaflıq, ədalətli rəqabət və investisiya cəlbediciliyinin artmasına səbəb olur. ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyat şirkətlərin rəsmi fəaliyyət göstərməsini təmin edir ki, bu da biznes mühitində şəffaflıq səviyyəsini yüksəldir, müəssisələr arasında etimad mühitini inkişaf etdirir. Beynəlxalq şirkətlərin ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatı dövlətin vergi bazasını genişləndirməklə vergi daxilolmalarını artırır. Bu isə əlavə maliyyə resurslarının formalaşmasını təmin edir. Beynəlxalq şirkətlərin ƏDV sisteminə daxil olması ölkənin qlobal iqtisadi sistemlə daha sıx inteqrasiyasına yardım edir, xarici ticarət dövriyyəsi və investisiyalar artır. Beynəlxalq şirkətlərin ölkədə ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatı biznes proseslərinin də daha asan həyata keçirilməsini təmin edir. Digər tərəfdən, ölkəmizə beynəlxalq təcrübənin gətirilməsi və tətbiqi kimi mühüm üstünlükləri qeyd etmək yerinə düşər. Yerli biznes təmsilçiləri üçün nüfuzlu şirkətlərin qabaqcıl təcrübələrini yaxından izləmək və bu prosesin bir hissəsi olmaq şansı yaranır. Bu addımlar məşğulluğun təmin edilməsinə və yeni iş yerlərinin açılmasına da müsbət təsir edir.

Beynəlxalq şirkətlərin yerli ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyatının aparılması bir çox ölkələrdə həyata keçirilən davamlı prosesdir. Qazaxıstan, Estoniya, Sinqapur, İrlandiya, Almaniya və BƏƏ kimi ölkələri nümunə göstərmək olar. Xarici təcrübələrdə uğur qazanmış bu yeniliyin ölkəmizin vergi orqanları tərəfindən tətbiqi biznes mühiti üçün nikbin proqnozlar və üstünlüklər vəd edir.

Mənbə: vergiler.az

2025-ci il başlayandan Azərbaycan Mərkəzi Bankı (AMB) uçot dərəcəsi ilə bağlı bir neçə qərar verib. İlk 3 qərarda uçot dərəcəsi 7.25 faiz səviyyəsində müəyyən olunub, faiz dəhlizi isə 6.25 – 8.25 faiz intervalında saxlanılıb. Sözügedən qərarlarda AMB inflyasiyanın mərkəzi hədəf diapazonu (4±2 faiz) daxilində qalması və qlobal şəraitin stabil olması səbəbindən faizləri dəyişməyə ehtiyac görmədiyini açıqlasa da, iyulun 23-də verilən qərarla uçot dərəcəsi 0,25 faiz bəndi azaldılaraq 7,25 faizdən 7 faizə endirilib. Faiz dərəcəsinin azaldılmasından sonra hər kəsi düşündürən sual isə budur: görəsən, uçot dərəcəsinin aşağı salınması kredit faizlərinə təsir edəcəkmi?

Millət vəkili, iqtisadçı Vüqar Bayramov uçot dərəcəsinin aşağı salınmasını inflyasiyanın proqnozlaşdırılan diapazonda dəyişməsi, eyni zamanda qlobal iqtisadiyyatda və valyuta bazarında sabitliklə əlaqələndirir. Ekspertin fikirlərinə əsasən, hər şeydən öncə 2025-ci ilin birinci yarısında makroiqtisadi səviyyədə sabitlik qorunub saxlanılıb və maliyyə də bura daxildir. Digər tərəfdən, inflyasiyanın proqnozlaşdırılan həddə olması da faiz dəhlizi ilə bağlı parametrlərə yenidən baxılmasını mümkün edib.

Azalma 0.25 faiz bəndi təşkil edir və iqtisadçı bunu kiçik dəyişiklik adlandırır. O ki qaldı bu dəyişikliyin kredit faizlərinə necə təsir edəcəyi ilə bağlı suallara, V.Bayramov deyir ki, bütövlükdə Mərkəzi Bankın faiz dəhlizinin parametrləri və uçot dərəcəsi ilə bağlı qərarı kredit bazarına təsir göstərməyəcək. Ümumi mənzərəyə diqqət yetirəndə də, AMB-nin uçot dərəcəsinin kredit faizlərinə təsiri yüksək deyil.
AMB-nin son qərarının valyuta, eləcə də istehlak bazarındakı mövcud tarazlığa uyğun olduğunu bildirən iqtisadçı son zamanlar istehlak kreditlərinin faizlərində artım müşahidə edildiyi fikri ilə də razıdır. Sözsüz ki, bu vəziyyət problemli kreditlərin həcmi və vətəndaşların kreditlər üzrə öhdəliklərinin artması baxımından arzuolunan deyil. Amma AMB-nin uçot dərəcəsini azaltmasının kredit faizləri də daxil olmaqla, digər alətlərə təsir imkanları yüksək deyil.

Mənbə: vergiler.az