Blog Full

Atam 1941-1945-ci illərdə Böyük Vətən Müharibəsində arxa cəbhədə fəaliyyət göstərmiş, orden və medallarla təltif olunmuşdur. Müharibə veteranlarının övladları üçün qanunda nəzərdə tutulan vergi güzəşti mənə şamil oluna bilərmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 102.2.5-ci maddəsinə əsasən, həlak olmuş, yaxud sonralar vəfat etmiş döyüşçülərin dul arvadlarının (ərlərinin) və övladlarının hər hansı muzdlu işdən vergi tutulmalı olan aylıq gəliri 400 manat məbləğində azaldılır.

Qeyd olunan güzəştdən faydalanmaq üçün fiziki şəxs tərəfindən Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 4 yanvar 2001-ci il tarixli 4 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək haqqından tutulan vergi hesablanarkən fiziki şəxslərin vergi güzəştləri hüququnun müəyyənləşdirilməsi üçün sənədlərin Siyahısı”na əsasən müvafiq güzəşt hüququnu təsdiq edən sənədlər fiziki şəxsin əmək kitabçasının olduğu əsas iş yerinə təqdim edilməlidir.

Belə ki, Siyahının 1.5-ci bəndinə əsasən Azərbaycan Respublikası Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin vəsiqəsi, Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun şəhər, rayon şöbəsinin və ya “DOST” mərkəzinin arayışı və müvafiq olaraq Azərbaycan Respublikası Müdafiə Nazirliyinin, Ədliyyə Nazirliyinin, Daxili İşlər Nazirliyinin, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ədliyyə Nazirliyinin, Dövlət Sərhəd Xidmətinin, Azərbaycan Respublikasının Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin, Azərbaycan Respublikası Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin arayışları Vergi Məcəlləsinin 102.2.5-ci maddəsində nəzərdə tutulmuş güzəşt hüququnu təsdiq edən sənədlərdəndir.

Qeyd olunanlara əsasən, güzəşt hüququnun əldə edilməsi ilə bağlı müraciət edən fiziki şəxsin valideynlərinin həlak olmuş, yaxud sonralar vəfat etmiş döyüşçü olması müvafiq orqanlar tərəfindən verilmiş sənədlərdə (arayışlarda) göstərilməlidir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsi və Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 4 yanvar 2001-ci il tarixli 4 nömrəli Qərarı ilə təsdiq edilmiş “Əmək haqqından tutulan vergi hesablanarkən fiziki şəxslərin vergi güzəştləri hüququnun müəyyənləşdirilməsi üçün sənədlərin Siyahısı”.

Mənbə: vergiler.az

Ölkənin maliyyə qurumları arasında ən böyük işəgötürən şirkəti olan Kapital Bank daha bir nüfuzlu mükafata layiq görülüb. Belə ki, Kapital Bank və onun Təşkilati inkişaf ofisinin lideri Fərqanə Məmmədova “Employer Brand Stars” (“İşəgötürən Brendi Ulduzları”) qlobal təltifləri üzrə Liderlik istiqamətində olan ən yüksək sayılan qızıl mükafata layiq görülüb.

“Kapital Bank bu gün Azərbaycanda işçi sayına görə ən böyük bankdır. Biz təkcə işçi sayımızı deyil, paralel olaraq işçi təcrübələrimizi və məmnuniyyətini artırırıq. İlk hədəfimiz budur ki, bankda çalışan hər bir insan işdən evə qayıdarkən özü ilə yeni biliklər, əvəzsiz təcrübələr və pozitiv emosiyalar aparsın. Bizim işçi dəyər təklifimiz məhz inkişaf və öyrənmə üzərində qurulub. Ölkəmizin ən böyük işəgötürənlərindən biri kimi bu mükafatı Azərbaycan şirkəti olaraq ilk dəfə məhz biz əldə etmişik”, – deyə, Kapital Bank-ın Təşkilati inkişaf ofisinin lideri Fərqanə Məmmədova bildirdi.

Qeyd edək ki, mükafat London mərkəzli “Employer Brand Academy” tərəfindən təşkil edilir və namizədlər beynəlxalq münsiflər heyəti tərəfindən qiymətləndilir. Bu ilki tədbirdə mükafatlandırılanlar arasında Türkcell, Philipp Morris və s. kimi iri şirkətlər də olub.

Ölkənin birinci bankı olan Kapital Bank PAŞA Holding-a daxildir və Azərbaycanda ən böyük filial şəbəkəsi – 115 filialı və 30 şöbəsi ilə müştərilərin xidmətindədir. Bankın məhsul və xidmətləri barədə daha ətraflı məlumat almaq üçün https://kapitalbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya Bankın müxtəlif sosial şəbəkələrdə olan səhifələrinə müraciət edə bilərsiniz. Nağd pul krediti sifarişi üçün – https://kbl.az/krdt, BirKart sifarişi üçün – https://kbl.az/tkstcrd.

Mənfəət vergisi necə hesablanmalıdır?

Mənfəət vergisinin hesablanması qaydası rezident və qeyri-rezident müəssisələrdə demək olar ki, eynidir:

• ilk öncə mənfəət vergisi məqsədləri üçün vergitutma bazası müəyyən edilir;
• mənfəət vergisi dərəcəsi araşdırılır;
• bunların ikisinin hasili kimi büdcəyə ödəniləcək vergi məbləği hesablanır.

Rezident müəssisələrdə mənfəət onun vergitutma obyektidir. Verginin bazası onun bütün gəlirləri ilə gəlirdən çıxılan xərclər arasında fərq kimi müəyyən edilir.

Gəlirlərin tərkibinə rezidentin Azərbaycan Respublikasından kənarda:

• daimi nümayəndəlikləri vasitəsilə əldə edilən gəlirlər;
• həmçinin, royalti, faiz, dividend (vergi azad olunmaları nəzərə alınmaqla) gəlirləri də aid edilir.

Mənfəət vergisinin hesablanması zamanı gəlirdən çıxılan xərclərin tərkibi  Vergi Məcəlləsinin X fəslinə uyğun müəyyən edilir. Bu zaman vergidən azad edilən gəlirlər üzrə çəkilən xərclər nəzərə alınmır. Burada həmin gəlirlərdən ödəmə mənbəyində verginin tutulub tutulmamasına baxılmır, yəni bu, sonrakı mərhələnin məsələsidir. Əsas olan isə odur ki, rezident müəssisənin Azərbaycanda və xaricdən əldə edilmiş bütün gəlirləri ilkin mərhələdə vergitutma obyekti dairəsinə düşür.

Beləliklə, mənfəət vergisinin hesablanması qaydası aşağıdakı düsturla ifadə edilə bilər:

Mənfəət vergisi=Vergitutma bazası*Vergi dərəcəsi

Mənfəət vergisinin vergitutma bazası

Gəlin menfeet vergisi hesablanması məqsədi ilə vergitutma bazasının hesablanması ardıcıllığını aşağıdakı nümunədə izah edək:

Nümunə 1: “ABBA” ASC yerli müəssisədir və həm Azərbaycandan, həm də xaricdən gəlirlər əldə edir. 2021-ci il üzrə müəssisənin gəlir və xərcləri aşağıdakı kimi olmuşdur:

Pərakəndə qaydada malların satışından – 12.000 manat

Topdansatış qaydasında malların satışından – 5000 manat

Azərbaycanda xidmətlərin göstərilməsi üzrə gəlirlər – 7000 manat

Xaricdəki firmaya verilmiş borc üzrə alınmış faiz gəlirləri – 850 manat

Xaricdəki firmadan əldə etdiyi dividend gəlirləri – 11.000 manat

Azərbaycandakı gəlirlər üzrə çıxılmasına icazə verilən çəkilmiş xərclər – 18.000 manat

Vergi tutma bazası: 12.000 + 5000 + 7000 + 850 + 11.000 – 18.000 = 17850 manat

Mənfəət vergisini hesablanmaq üçün vergitutma bazası ilə (17850 manat) vergi dərəcəsinin (20 faiz) hasilini tapmaq lazımdır.

Qeyri-rezidentdə mənfəət vergisi necə hesablanmalıdır?

Vergi tutma obyektinin müəyyən edilməsini başqa bir nümunədə şərh edək. Qeyd edək ki, qeyri-rezidentin mənfəət vergisinin hesablanması qaydası AR VM-in 104.2-104.4 maddələrində verilib. 104.3 maddəsinə görə qeyri-rezident şəxsin ümumi gəlirindən bir neçə hallarda xərclər çıxılmadan Məcəllənin 125-ci maddəsinə uyğun ödəmə mənbəyində vergi tutulur. Gəlirlər Azərbaycan mənbəyindən əldə edilməli, həmçinin qeyri-rezidentin daimi nümayəndəliyinin fəaliyyəti ilə əlaqəli olmamalıdır.

Nümunə 2: Rusiya Federativ Respublikasında yerləşən müəssisə Azərbaycandakı yerli müəssisəyə kompüter vasitəsi ilə xidmət göstərmiş 5000 manat gəlir əldə etmişdir. Eyni zamanda Azərbaycandakı başqa bir şirkətdəki payına görə 3000 azn dividend gəliri əldə etmişdir. Daimi nümayəndəlik yaratmamış bu müəssisədə mənfəət vergisinin hesablanması aparılmır, lakin onun ümumi gəliri ödəmə mənbəyində ödənişi edən şəxslər tərəfindən vergiyə cəlb ediləcəkdir.

Qeyri-rezident müəssisə ölkə ərazisindəki daimi nümayəndəliklə əlaqəli olmayan əmlakın təqdimatından gəlir əldə edibsə, il ərzində ümumi gəlirindən bu gəlirə aid olan xərclər çıxılandan sonra vergi alınır.

Nümunə 3: Azərbaycan Respublikasında hələ daimi nümayəndəlik yaratmamış hər hansı xarici firma əmlak təqdim edilməsindən 15.000 manat gəlir əldə edir, bununla bağlı isə 9000 manat gəlirdən çıxılan xərci olur. Belə olduqda:

15.000 – 9.000 = 6.000 manat məbləğ vergiyə cəlb edilən məbləğdir.

Həmin qeyri-rezident şəxs ya özü vergi uçotuna durmalı ya da agent təyin etməli və onun vasitəsi ilə vergisini ödəməlidir.

Əsas vəsaitlərin yenidən qiymərləndirilməsindən gəlirlər

Yenidənqiymətləndirmə zamanı mənfəət vergisi necə hesablanmalıdır?

Əsas vəsaitin və ya vəsaitlərin yenidən qiymətləndirilməsi zamanı yaranmış olan artım mənfəət vergisinin vergitutma obyekti deyil. Burdakı artım deyəndə, yenidən qiymətləndirmə zamanı yaranan müsbət fərq nəzərdə tutulur. Bunlar Vergi Məcəlləsinin 104.5-ci maddəsində öz əksini tapıb.
Praktikada bir çox mühasiblər yenidən qiymətləndirmə nəticəsində yaranmış fərqi gəlirə və ya zərərin xərcə aid edilməsi, bunun vergi məqsədləri üçün niyə nəzərə alınmadığı haqqında sual verilər. Yenidən qiymətləndirmə mühasibat uçotu üçün nəzərə alınsa da vergi uçotuna bu təsir etmir. Bunu bir vergi güzəşti hesab etmək olar. Hesab edirik ki, vergi orqanları üçün bu əlavə iş yükü olduğundan gəlirə aid edilmir. Həmçinin ondan vergidən yayınma halları üçün baza rolunu da oynaya bilərdi.

Bu məqalədə biz menfeet vergisi hesablanması üçün vergitutma obyektləri, vergi bazası haqqında anlayışları nümunələr əsasında şərh etməyə cəhd etdik. Digər məqaləmizdə qeyri-rezidentlər üçün mənfəətin, mənfəət vergisinin hesablanması qaydası, vergi dərəcəsinin tətbiqi ətraflı izah olunur. Başqa bir məqaləmiz isə “Pay və səhmlərin satışında mənfəət vergisi necə hesablanmalıdır?” sualını şərh edir.

Bələdiyyələr tərəfindən vətəndaşların əmlak və ya torpaq vergiləri üzrə yaranmış borcların Ədliyyə Nazirliyinin tabeçilində olan müvafiq icra şöbələri tərəfindən yığılması nə dərəcədə doğrudur? Suala sərbəst auditor Altay Cəfərov aydınlıq gətirir.

Məsələni araşdırmaq üçün bir neçə normativ hüquqi aktlara müraciət etməliyik. 27 dekabr 2001-ci il tarixdə qəbul edilmiş “İcra haqqında” Qanunun 6.1-ci maddəsinə əsasən, bələdiyyələr tərəfindən qəbul edilmiş inzibati aktlar və digər inzibati orqanların pul tələblərinin ödənilməsi ilə bağlı inzibati aktlar icra sənədləri sayılır.

Buradan görünür ki, bələdiyyə orqanlarının qəbul etdiyi inzibati aktlar icra məmurları üçün icra sənədlərinə aiddir. Bələdiyyələrlə bağlı digər normativ aktlara əsasən də bələdiyyələrin qəbul etdiyi qərarlar inzibati aktlar sayılır. Deməli, bələdiyyələrin əmlak, torpaq və digər vergilər və yerli ödənişlər üzrə borcların ödənilməsi haqqında qəbul etdiyi qərarlar icra məmurları üçün icra sənədi sayılır.

“İcra haqqında” Qanunun 8.1-ci maddəsində isə göstərilib ki, icra sənədinin icraya yönəldilməsi bilavasitə müvafiq qərarı çıxarmış məhkəmənin və ya digər orqanın vəzifəsidir. İcra sənədi bu Qanunun 7-ci maddəsində nəzərdə tutulan tələblərə uyğundursa, icra məmuru icra sənədini məhkəmədən və ya digər orqandan qəbul etməli və icraata başlamalıdır.

Qanunun 8.2-ci maddəsinə əsasən, icra məmuru icra sənədini aldığı vaxtdan 3 gün müddətində icraata başlamaq haqqında qərar qəbul edir.

Deməli, rayon icra şöbələri bələdiyyələrdən borcların alınması ilə bağlı qərarı və digər müşaiyyətedici sənədləri aldıqdan sonra 3 gün müddətində borcların alınması ilə bağlı icraata başlamalıdır. Buradan belə nəticə çıxarmaq olur ki, icra şöbələrinin əmlak, torpaq, digər vergi, eləcə də yerli ödənişlərin ödənilməsi ilə bağlı atdığı addımları düzgün qiymətləndirmək olar.

Vergi Məcəlləsində vətəndaşlardan torpaq və ya əmlak vergisinin tələb edilməsi ilə bağlı müddəalara nəzər yetirək.

Məcəllənin 200.4-cü maddəsinə əsasən, bələdiyyələr verginin ödənilməsi barədə tədiyə bildirişini vergi ödəyicilərinə avqustun 1-dən gec olmayaraq verməlidirlər.

Vergi Məcəlləsinin 208.3-cü maddəsində isə göstərilib ki, müvafiq orqanlar tərəfindən hər il iyulun 1-dək fiziki şəxslərə torpaq vergisi hesablanılır və tədiyə bildirişləri avqustun 1-dən gec olmayaraq onlara çatdırılır.

Deməli, Vergi Məcəlləsinin tələblərinə görə, vətəndaşlara həm torpaq vergisinə, həm də əmlak vergisinə görə bələdiyyə tərəfindən hesablamalar aparılmalıdır və tədiyə bildirişi avqust ayının 1-dək çatdırılmalıdır. Belə olan halda vətəndaşa tədiyə bildirişi çatdırılmamışdırsa, onda bələdiyyənin ondan hər hansı bir vergini tələb etməsi qanuna ziddir. Yəni vətəndaş onun əmlak və ya torpaq vergisi üzrə öhdəliyinin olduğunu bilməlidir. Bu isə bələdiyyə tərəfindən təqdim edilən tədiyyə bildirişinə görə müəyyənləşir.

Ancaq son zamanlar bələdiyyələr vətəndaşa heç bir tədiyə bildirişi çatdırmadan qeyri-qanuni olaraq süni surətdə borclar və faizlər hesablayırlar. Bu, yolverilməz haldır.

Belə hallarda vətəndaş vergilərin ödənilməsindən imtina edə bilər. Hətta vətəndaşa əvvəlki illər üzrə tədiyə bildirişi avqust ayının 1-dək verilməmişdirsə və əvvəlki illərə görə tədiyə bildirişi sonradan verilsə belə, vətəndaş vergini ödəməkdən imtina edə bilər. Çünki tədiyə bildirişinin təqdim edilməsinin son tarixi 1 avqustdur.

Bəs bələdiyyə tərəfindən vətəndaşa tədiyə bildirişinin şəkil, whatsapp mesajı və digər üsullarla göndərməsi mümkündürmü?

Bu üsullardan istifadə edilə bilər. Ancaq bu, tədiyə bildirişinin çatdırılması kimi qəbul edilmir. Tədiyə bildirişi vətəndaşın ünvanına əlbəəl və ya digər rabitə üsulları ilə çatdırılmalıdır. Odur ki, bu məslələrdə həm vətəndaşlar, həm də bələdiyyələr diqqətli olmalıdırlar ki, sonra məhkəmələrdə görüşməsinlər.

Bələdiyyə borclarına görə icra orqanları və ya məmurları vətəndaşın ölkədən getmək hüququna müvəqqəti məhdudlaşdırma qoya bilərmi?

Bu sualın cavabını da “İcra haqqında” qanunda axtarmalıyıq. Qanunun 84-1.1-ci maddəsinə əsasən, məhkəmə qərarları, əmrləri və vergi orqanlarının pul tələblərinin ödənilməsi ilə bağlı inzibati aktları əsasında verilmiş icra sənədləri könüllü icra üçün müəyyən olunmuş vaxtda borclu tərəfindən üzrsüz səbəbdən icra edilmədikdə, borclunun ölkədən getmək hüququ icra məmurunun əsaslandırılmış təqdimatı əsasında məhkəmənin qərarı ilə müvəqqəti məhdudlaşdırıla bilər. Borclunun ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması barədə icra məmuru tərəfindən dərhal borclunun özünə, tələbkara və müvafiq icra hakimiyyəti orqanına məlumat verilir.

Maddədən görünür ki, ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırması ancaq məhkəmə əmrləri, qərarları və vergi orqanının pul tələbləri olduqda qoyula bilər. Bələdiyyələr vergi orqanları deyil, yerli özünü idarəetmə orqanıdır və onların qərarları ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırmasına əsas vermir.

Mənbə: vergiler.az