Blog Full

İş vaxtı normasının tənzimlənməsi sadə görünsə də, işəgötürənlə işçi arasında müzakirə obyekti olan məsələlərdən biridir. Mövzunu insan resurslarının idarə olunması üzrə mütəxəssis Nihad Əliyev şərh edir.

Əmək Məcəlləsinin 89-cü maddəsində göstərilir ki, tam iş vaxtı – müddəti bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş həftəlik və gündəlik iş saatları ərzində işçilərin əmək funksiyasını yerinə yetirməsi üçün müəyyən edilmiş zamandır. Gündəlik normal iş vaxtının müddəti səkkiz saatdan artıq ola bilməz. Gündəlik normal iş vaxtına uyğun olan həftəlik normal iş vaxtının müddəti isə 40 saatdan artıq müəyyən edilə bilməz.

Məcəllənin 90-cı maddəsinə əsasən, bir qayda olaraq, iki istirahət günü olan beşgünlük iş həftəsi müəyyən edilir. İstehsalın, işin, xidmətin və əmək şəraitinin xarakterindən asılı olaraq işəgötürən və ya müvafiq icra hakimiyyəti orqanı həftəlik tam iş vaxtının müddəti çərçivəsində altıgünlük iş həftəsi də müəyyən edə bilər. Altıgünlük iş həftəsində həftəlik norma 40 saat olduqda gündəlik iş vaxtının müddəti 7 saatdan, həftəlik norma 36 saat olduqda gündəlik iş vaxtının müddəti 6 saatdan, həftəlik norma 24 saat olduqda isə gündəlik iş vaxtının müddəti 4 saatdan çox ola bilməz.

Təcrübədə istehsalat təqvimi əsasında 6 günlük iş həftəsi ilə işləyən müəssisələrdə yaranan maraqlı məqamı qeyd etmək istərdim. Hər il dekabr ayının sonu Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən “İstehsalat təqvimi” tərtib olunur. Həmin təqvimin Əmək Məcəlləsinin 89-cu və 96-cı maddələrinə əsasən, tam iş vaxtı normasının, iş vaxtının cəmlənmiş uçotunun müəyyən edilməsi və digər iş rejimlərinin tətbiqində istfadə məqsədilə tərtib olunmasına baxmayaraq, altıgünlük iş həftəsi ilə çalışan müəssisələrdə bəzi aylarda iş saatları “İstehsalat təqvimi”ndə müvafiq aylar üzrə qeyd olunan iş saatlarına nisbətən az və ya çox olur.

Bu zaman həmin müəssisələrdə aylar üzrə iş saatları “İstehsalat təqvimi”ndə qeyd olunan iş saatlarından az olarsa, həmin ay işçiyə az işləməsinə baxmayaraq, əmək müqaviləsi üzrə müəyyən olunan əməkhaqqı tam ödəniləcəkdir. Ancaq həmin müəssisələrdə müvafiq aylar üzrə iş saatları “İstehsalat təqvimi”ndə qeyd olunandan çox olduğu hallar üçünsə, əmək qanunvericiliyinə dövlət nəzarətini həyata keçirən qurumun (Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidməti) yanaşması budur ki, artıq saatlar Əmək Məcəlləsinə əsasən, iş vaxtından artıq iş saatları kimi qiymətləndirilib, işçiyə əlavə əməkhaqqı ödənilməlidir.

Səhmdar cəmiyyətinin səhmdarlarına ödənilən dividenddən hansı halda vergi tutulmur?

Tutaq ki, “İstehsalat təqvimi”nə əsasən, 2022-ci ilin fevral ayında 160 iş saatı mövcuddur, lakin 162 saat iş vaxtı yaranıb. Bu halda, Əmək Məcəlləsinə əsasən, 2 saat üçün işçiyə əlavə əməkhaqqı ödənilməlidir.

Təcrübədə tam iş rejiminə uyğun olan və daha çox tətbiq olunan iş rejimi saat 09:00-da başlayıb 18:00-da bitir. Bununla bağlı ən çox verilən suallardan biri budur ki, göstərilən iki vaxt arasında faktiki 9 saat müddət olmasına başlayaraq, iş vaxtının uçotu cədvəlində (tabeldə) niyə iş vaxtı 8 saat qeyd olunur? Qanunvericiliyə əsasən, iş vaxtı ərzində işçiyə istirahət vaxtı və ya nahar vaxtı müəyyən olunur və həmin vaxt ərzində işçi işdən ayrılır. Təcrübədə nahar fasiləsi saat 13:00-14:00 arası – 1 saat müəyyən olunur. İstirahət və ya nahar vaxtı iş vaxtına daxil edilmədiyi üçün işçi saat 09:00-dan 18:00-dək 8 saat işləməlidir. Buna görə də müəssisələrdə tərtib olunan iş vaxtının uçotu cədvəlində (tabeldə) gündəlik 8 saat iş vaxtı qeyd olunur. İşçilər ilə bağlanan əmək müqaviləsində iş vaxtı müəyyən olunan zaman istər iş günü ərzində olan iş saatlarına, istərsə də həftəlik iş günlərinə xüsusi diqqət etmək lazımdır.

Əmək Məcəlləsinin 90-cı maddəsində həftəlik iş günlərinin sayının 5 və ya 6 gün müəyyənləşdirildiyi qeyd edilsə də, təcrübədə həftəlik iş günlərinin sayı tərəflərin razılığı ilə müəyyən olunur.

Misal: Tutaq ki, “HR & Accounting Center” MMC-də işçi və işəgötürən arasında bağlanmış əmək müqaviləsində tərəflərin razılığı ilə həftədə 4 iş günü, 3 istirahət günü qeyd olunub. Bu, qanuna zidd deyil.

İşçi və işəgötürən arasında bağlanan əmək müqaviləsində aşağıda qeyd olunan normaları mütləq gözləmək lazımdır:

• gündəlik iş saatı norması;
• həftəlik iş saatı norması;
• iş günlərində istirahət vaxtının və ya nahar vaxtının müəyyən olunması;
• həftələrarası istirahət gününün (günlərinin) müəyyən olunması.

Bəzən müqavilədə işçinin iş vaxtı dəqiq göstərilmir, yəni sərbəst iş rejimi qeyd olunur. Bu, ciddi problemlər yarada bilər. İş və istirahət vaxtı əmək şəraitinin əsas şərtlərindəndir və əmək müqaviləsində dəqiq qeyd olunmalıdır.

Yekun olaraq bildirmək istərdim ki, Əmək Məcəlləsində qeyd olunan normaları gözləmək şərtilə, gündəlik iş saatları iş günlərində mövcud istirahət vaxtları, nahar fasiləsi vaxtları, həftəlik iş günləri və həftələrarası istirahət günlərinin vaxtları tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müəyyən olunur. Adətən, iş günlərində istirahət vaxtı saat 13:00-dan 14:00-dək qeyd olunur. Amma bu o demək deyil ki, fərqli vaxtlar müəyyən oluna bilməz. Bununla bağlı qanunvericilikdə hər hansı tələb yoxdur. Həftələrarası istirahət günlərinin şənbə və bazar günləri olması ilə bağlı da qanunvericilikdə tələb yoxdur. İstirahət günləri, eləcə də iş vaxtı ərzində istirahət və nahar vaxtları tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müəyyən oluna bilər.

Mənbə: “Əmək qanunvericiliyinin tətbiqi və əmək haqqı hesablanması zamanı yaranan aktual məsələlərin tam praktiki izahı” kitabı.

Mənbə: vergiler.az

Vergi, icbari sığorta haqqı və digər ödənişlərə görə məsuliyyətdən azadolma

Hörmətli mühasiblər, maliyyəçilər, vergi mütəxəssisləri və uçot sahəsinin nümayəndələri!

Bugünkü dünyamızın iqtisadi reallığı yeni və fərqli biznes istiqamətlərinin indiyədək mövcud olmayan bir sürətlə artması, eləcə də ənənəvi fəaliyyət sahələrində idarəetməyə müasir tələblərin yönəlməsi ilə şərtlənir. Yaxın illərədək biz iqtisadi reallıq olaraq qloballaşmadan danışırdıqsa, bu gün virtual dünyanın iqtisadi gerçəkliyini, Dördüncü Sənaye İnqilabını, süni intellekti, “big data”nı müzakirə edirik. İldən-ilə inkişaf edən, regionun qalib dövləti Azərbaycanımızda dövlət səviyyəsində mütəmadi həyata keçirilən proqramlar, sahibkarlıq və investisiya mühitinin daha da yaxşılaşdırılması istiqamətində atılan addımlar, innovativ həllərə diqqətin yönəlməsi ölkəmizi dünya iqtisadiyyatının mühüm iştirakçılarından birinə çevirir.

Əziz həmkarlar, bütün sadalananlar uçot sahəsində də yeniliklərin sürətlənməsinə, yeni vergitutma mexanizmlərinin meydana çıxmasına, idarəetmə prosesinin maliyyə tərəfinin önəminin artmasına gətirib çıxarır. Nəticədə uçota məsul şəxslərin öz işlərində daha adekvat və çevik olmaları, gecikmə olmadan müasir tələblərə vaxtında və düzgün adaptasiya olmaları zərurətə çevrilir. Bu işdə bir-birimizin dəstəyinə və ümumi müzakirələrin, müxtəlif formatda görüşlərin keçirilməsinə mütləq ehtiyac yaranır. Məhz həmin ehtiyacdan irəli gələrək, maliyyəçi, mühasib və vergi mütəxəssislərini bir araya cəmləyən və müasir həllərə uyğun birliyin formalaşdırılmasının vaxtı gəlib çatmışdır.

Beləliklə, dəyərli həmkarlar, sizə böyük məmnuniyyət hissi ilə bildiririk ki, Azərbaycanda tam fərqli fəaliyyət üslubunda, vergi qanunvericiliyi sahəsində maarifləndirici xüsusiyyəti ilə seçilən, təkliflər irəli sürən, mühasibat uçotu sahəsində beynəlxalq standartların və yerli uçot qaydalarının real tətbiqinin qiymətləndirilməsinə dəstək verən, aktual mövzu yanaşmaları taktikası ilə əsl ustad masalarında müzakirələrin aparılmasını təmin edən, yüksək səviyyəli və faydalı seminarların, təlimlərin təşkilini həyata keçirən, bir sözlə uçot sahəsinin bütün nümayəndələrinin arzuladığı məkana çevriləcək “Vergi Ekspertləri və Mühasiblər” adlı biriliyinin yaradılması məqsədilə təşəbbüs qrupu (TQ) tərəfindən qərar qəbul edilmişdir.

Ümid edirik ki, SİZLƏRİN dəstəyi ilə yaxın zamanlarda TQ-nun fəaliyyəti daha da güclənəcək və dövlətimizin bu sahədə gördüyü işlərə yardımçı olacaqdır.

Dostlar, birlikdə dirilik var. Bu, sizin birliyiniz olacaq!

Hörmətlə,
“Vergi Ekspertləri və Mühasiblər” təşəbbüs qrupu üzvləri.

Mühasiblərin və mütəxəssislərin sualla qarşılaşdıqları hallardan biri də dividend ödənişlərindən 10% verginin tutulub-tutulmaması ilə bağlıdır. Məsələyə sərbəst auditor Altay Cəfərov aydınlıq gətirir.

Bəzi mütəxəssislərin qənaətinə görə, hüquqi şəxsin təşkilati hüquqi forması səhmdar cəmiyyətidirsə, avtomatik olaraq ona Vergi Məcəlləsinin 102.1.22.-ci maddəsini tədbiq etmək olar. Yəni səhmdar cəmiyyətinin səhmdarlarına ödənilən dividenddən 10% vergi tutulmamalıdır.

Vergi Məcəlləsinin 102.1.22-ci maddəsində isə göstərilir ki, 2016-cı il fevralın 1-dən etibarən 7 (yeddi) il müddətində yerli bank və xarici bankın Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən filialı tərəfindən fiziki şəxslərin əmanəti üzrə ödənilən illik faiz gəlirləri, habelə emitent tərəfindən investisiya qiymətli kağızları üzrə ödənilən dividend, diskont (istiqrazların nominalından aşağı yerləşdirilməsi nəticəsində yaranmış fərq) və faiz gəlirləri gəlir vergisindən azaddır.

Buradan aydın olur ki, emitent tərəfindən investisiya qiymətli kağızlar üzrə ödənilən dividendlər 10% vergidən azaddır. Göründüyü kimi, burada, ümumiyyətlə, səhmdar cəmiyyəti anlayışı yoxdur.

Bələdiyyəyə hansı reyestr məlumatları təqdim oluna bilər?

Vergidən azad olmaq üçün aşağıdakılar olmalıdır:

1. Dividendi ödəyən emitent;
2. Dividend adi qaydada yox, investisiya qiymətli kağızları üzrə ödənilməlidir.

Bəs emitent kimdir? İnvestisiya qiymətli kağızları nədir?

“Qiymətli kağızlar bazarı haqqında” Qanunun 1.0.5-ci maddəsinə əsasən, emitent – investisiya qiymətli kağızlarının emissiyasını bu Qanunun 2-ci fəsli ilə müəyyən edilmiş qaydada həyata keçirən hüquqi şəxs, dövlət (müvafiq qaydada buna səlahiyyətləndirilmiş dövlət orqanı vasitəsilə) və ya bələdiyyə. Emitent buraxdığı qiymətli kağızların mülkiyyətçisi deyildir. Deməli, emitent investisiya qiymətli kağızlarını emissiya edən hüquqi şəxsdir. Həmçinin, emitent təkcə ASC, QSC yox, MMC də ola bilər.

Mülki Məcəllənin 997.1-ci maddəsinə əsasən, qiymətli kağızlara istiqraz, səhm, veksel, depozitar qəbzi, investisiya fond payı, girov kağızı, ipoteka kağızı və daşınmaz əmlak sertifikatı aiddir. Məcəllənin 997.2-ci madəsində isə göstərilib ki, istiqrazlar və səhmlər investisiya qiymətli kağızlarıdır.

Göründüyü kimi, qiymətli kağızlar çoxdur, investisiya qiymətli kağızları isə iki növdür – istiqrazlar və səhmlər.

Səhmlər ancaq səhmdar cəmiyyətləri tərəfindən emissiya edilə bilər. Yəni səhmlər üzrə təşkilati hüquqi forma Mülki Məcəllə və digər normativ aktlara görə ancaq səhmdar səmiyyətlərində olur. İstiqrazları isə müvafiq qaydada istənilən təşkilati hüquqi formalı hüquqi şəxs buraxa bilər. Odur ki, Vergi Məcəlləsinin 102.1.22.-ci maddəsindəki əməliyyatlar təkcə səhmdar cəmiyyətlərinə aid deyildir.
Ancaq səhmdar cəmiyyəti kimi qeydiyyata alınmış şəxs emitent sayılmır və adi halda 102.1.22.-ci maddə ona tətbiq edilmir.

Səhmdar cəmiyyəti emitent kimi Mərkəzi Bankda qeydiyyata alınandan və müvafiq qaydada milli depozit mərkəzində reyestrə düşəndən sonra ona Vergi Məcəlləsinin 102.1.22.-ci maddəsi tətbiq edilə bilər.

Vergi, icbari sığorta haqqı və digər ödənişlərə görə məsuliyyətdən azadolma

Misal: “AA” QSC qeydiyyata alınmış 100 səhmə malik hüquqi şəxsdir və iki səhmdarı vardır. Səhmdarların hərəsinin payı 50%-dir. QSC emitent kimi 1 aprel 2022-ci ildə qeydiyyata düşüb və depozit mərkəzindən çıxarış alıb. QSC 2020-ci ilin yekunlarına görə 100.000 manat, 2021-ci ilin yekunlarına görə 200.000 manat xalis mənfəət əldə edib.

Səhmdarlar 1 mart 2022-ci ildə qərara alıblar ki, 2020 və 2021-ci ilin xalis mənfəətindən 80.000 manat, 30 aprel 2022-ci ildə isə qərara alıblar ki, 120.000 manat dividend ödəsinlər. Bu zaman vergilər necə hesablanacaq?

QSC emitent kimi 1 aprel 2022-ci ildə qeydiyyata alındığına görə bu tarixə kimi ödənilən bütün dividendlərdən 10% vergi tutulacaq.

80.000×10% = 8.000 manat (vergi məbləği)
80.000-8.000 = 72.000 manat
72.000:2 = 36.000 manat.

Deməli, QSC 1 aprel 2022-ci ilə qədər hər səhmdara 36.000 manat dividend ödəyəcək.

30 aprel 2022-ci ildə ödənilən 120.000 manat dividenddən isə 10% vergi tutulmayacaq və hər bir səhmdara 60.000 manat dividend ödəniləcək:

120.000:2 = 60.000 manat.

Mənbə: vergiler.az

Sahibkarlıq fəaliyyətinin gedişində istər sahibkar fiziki şəxslər, istərsə də hüquqi şəxslər arasında müqavilə və ya deliktdən əmələ gələn hüquqi mübahisələr yarana bilir. Bu tip mülki xarakterli mübahisələrə mövcud qanunvericiliyə əsasən mülki prosessual qaydada baxılır.

2021-ci il iyulun 1-dən başlayaraq ölkə ərazisində geniş tətbiqinə başlanan “Mediasiya haqqında” qanunun müvafiq müddəaları (maddə 3.2, 28 və 29) kommersiya mübahisələrinin məhkəməyəqədər mərhələ olaraq mediasiya prosesinin məcburiliyini nəzərdə tutur. Mediasiya prosesi üzrə tərəflər arasında barışıq sazişi əldə edilə bilmədikdə isə məhkəməyə müraciət edilməsi nəticəsində mübahisələrin həlli mümkündür.

Azərbaycan Respublikası Mülki Prosessual Məcəlləsinin (maddə 25-26) mövqeyi baxımından sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar olan mübahisələrə (kommersiya mübahisələrinə) dair işlərə mülki məhkəmə icraatı qaydasında kommersiya məhkəmələri baxır. Kommersiya məhkəmələri aşağıdakı işlər üzrə sahibkarlar arasında yaranmış mübahisələrə baxır:

• Bankın öhdəliklərinin könüllü restrukturizasiyası haqqında işlər üzrə icraat;

Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə əlaqədar olduqda

• Vergi ödəyicisi və ya sığortaedən olan fiziki şəxslərin və ya hüquqi şəxslərin icra orqanının rəhbərinin ölkədən getmək hüququnun müvəqqəti məhdudlaşdırılması haqqında işlər üzrə icraat
• İtirilmiş sənədlər üzrə onları təqdim edən şəxsin hüquqlarının bərpa edilməsi (çağırış icraatı)

Mövzu çərçivəsində onu da qeyd edək ki, tərəflərdən biri fərdi sahibkar olmayan vətəndaş olduqda, bu halda ümumi (rayon-şəhər) məhkəmələr mübahisələrə baxır. Həmçinin sahibkarlıq fəaliyyəti ilə əlaqədar olaraq tərəflər müqavilədə işin arbitraj məhkəməsində baxılacağını yaxud fərqli bir tənzimləmə olacağını qeyd edərsə, bu halda həmin tənzimləmədən sonra müvafiq məhkəməyə müraciət etmək mümkündür.

Vergi, icbari sığorta haqqı və digər ödənişlərə görə məsuliyyətdən azadolma