Mühasibat uçotu və auditdə texnoloji yeniliklərin tətbiqi
Yeni texnologiyalar dünyanın həyat tərzini və işini dəyişir. Uğur qazanmaq üçün istənilən təşkilat texnologiyanın transformasiya gücündən necə istifadə etməyi öyrənməlidirlər.
Fəlsəfə doktoru, mühasibat uçotu və maliyyə üzrə professor Robert Nemer öz tədqiqatlarını mühasibat uçotu və auditdə texnologiya tətbiqetmələri və onların təsirinin öyrənilməsinə həsr edib.
“Mühasibat uçotu və auditdə texnoloji inqilablar bu sahələrdə insanların daha az mexaniki işlər yerinə yetirməsinə və daha çox yaradıcı işləməsinə gətirib çıxarır”, – doktor Nemer söyləyir. “İşlər daha çox biznesin istiqamətinə təsir edən ümumi qərarlara, bu qərarların necə formalaşdırılmasına və bu qərar qəbuletmə modellərini dəstəkləyən məlumatların tapılmasına və işlənməsinə aiddir”.
Doktor Nemer bütün həyatı boyunca texnologiyalarla, xüsusilə də hesablama texnikası ilə maraqlanıb. Böyüdüyü ailədə ona çox vaxt müxtəlif növ mexaniki kalkulyatorlar və çötkələr hədiyyə edilirdi. “Mənim hətta DigiComp, mexaniki kompüterim də var idi”, – o, belə deyir. “Bütün bunlar elektron kalkulyatorlar ortaya çıxana kimi baş vermişdi”. O, bu marağını kollec və aspiranturada inkişaf etdirərək, dissertasiya işini ikili uçot sistemini cəbrə, sonra isə ilk sıranın məntiqinə çevirməyə yönəltmişdi.
İki onillik bundan əvvəl doktor Nemer sahə marağını öz elmi tədqiqatlarına necə daxil etmək üzərində düşünməyə başlamışdı. Bu gün, məsələn, o, proqramların biznes mütəxəssislərini və kiçik biznes sahiblərini mexanikləşdirilmiş işdən necə azad etdiyini araşdırır, bunun əvəzinə inkişaf və yeniliklərə diqqət yetirir.
“Bu tətbiqetmələr mühasibat uçotunu sizin əvəzinizdən aparır, əməliyyatları biznes üçün əlverişli sözlərdən və anlayışlardan istifadə edərək təsnif edir”, – doktor Nemer belə deyib. “Kiçik bir startap mühasibat uçotunu öyrənmək ehtiyacından azad olur. O, bizneslə birbaşa məşğul ola bilər, amma eyni zamanda əməkhaqqı və gəlir vergisinin ödənilməsi kimi bütün qaydalara uyğun ola bilər”.
Auditə gəldikdə, “daxili auditdən başlayaraq, davamlı audit və monitorinq texnologiyalarının istifadəsində bir inqilab görürük”, – o, deyib. “Audit prosesi reinjinirinqə məruz qalır və bunun nəticəsində auditin daha strukturlaşdırılmış hissələri daha az strukturlaşdırılmış hissələrdən ayrılır. Daha sonra strukturlaşdırılmış proseslər avtomatlaşdırılır, auditin gedişi zamanı daha mürəkkəb və əsaslandırılmış qərarları adamlar üçün saxlayır. Orta korporasiyadan ötrü bu nailiyyətlər xərcləri azaltmaq üçün daha yaxşı və daha dəqiq idarəetmə deməkdir”.
Audit prosesində dronların rolu – bu, doktor Nemeri maraqlandıran daha bir sahədir. “Bizim əsas sualımız ondan ibarət idi ki, cari audit standartları dronların istifadəsinə nə dərəcədə mane olacaq”, – o, belə söyləyib.
SEC auditi (SEC- ABŞ qiymətli kağızlar bazarına nəzarət və tənzimləmə üçün cavabdeh olan idarəetmə orqanıdır), məsələn, auditorların inventarlaşdırma zamanı fiziki olaraq iştirak etməsi üçün tələblər də daxil olmaqla ciddi standartlara malikdir. “Cari standartların dronların istifadəsinə necə təsir göstərə biləcəyini görmək bizə maraqlı idi”, – doktor Nemer deyib. “Məsələn, əgər auditor bir şey müşahidə etməlidirsə, bunu dronda quraşdırılmış bir kamera ilə etmək olarmı? Auditor burada fiziki olaraq iştirak etməlidirmi? Dronu o, idarə etməlidirmi?” Doktor Nemer və onun həmkarları istifadə olunan audit standartlarının geniş inventarlaşdırmasını aparıblar ki, bu da “standartları hazırlayanlara bəzi problemləri görməyə kömək edib”.
Həmçinin blokçeyn də doktor Nemerin marağına səbəb olub. Eləcə də paylanılmış reyestr texnologiyaları kimi tanınan blokçeyn bitkoinlərdə istifadə olunur. Bu, məlumatların dəyişməz reyestrlərini saxlamağa imkan verir. Sənaye bu texnologiyaların məlumatlarının mənşəyi və təhlükəsizliyinin təmin edilməsi imkanını tələb edən sahələrdə öz səmərəli tətbiqini tapır. “Mövcud standartların nə olduğunu və standartların belə auditi necə asanlaşdırdığını və ya çətinləşdirdiyini bir daha vurğulamaqla, biz blokçeynlərin auditi üzrə layihə hazırladıq”.
Doktor Nemerin öz tədqiqatlarından əldə etdikləri, onun akademik tədqiqatlarının praktiki tətbiqetmələrə qədər genişləndirməsi, zənginliyi artırır. “Mən nəticələri görürəm və hiss edirəm ki, öz tədqiqat səylərimdən bir neçə əlaqəli biznes sahələrində və sənayelərdə kömək etmək üçün istifadə edə bilərəm”, – o, belə söyləyib.
Yer planetinin qiyməti nə qədərdir? Xırda hiyləgər manipulyasiya və hesablamalar nəticəsində Yerin təxmini qiymətini müəyyən etmək mümkün olub. Yerin dəyəri 5 kvadrilyon dollar təşkil edir. Bu nə qədərdir? Adi insan üçün vərdiş etmədiyi bir rəqəmdir. Gəlin, həmin rəqəmi bir qədər sadələşdirək.
Məlum olduğu kimi ölkə Konstitusiyasına və müvafiq qanunvericilik aktlarına əsasən əmək müqaviləsi bağlamağa icazə verilən yaş həddi 15 yaş olaraq müəyyən edilmişdir. Bu yaşda şəxs valideynlərindən (qəyyum) birinin razılığı əsasında əmək fəaliyyətinə cəlb edilə bilər. 15 yaşına çatmayan şəxsin isə əmək fəaliyyətinə cəlb edilməsi qadağan olmaqla yanaşı, bağladıqları müqavilələr də etibarsız hesab edilir. Bəs əmək fəaliyyətinə davam etməyin son yaş hədləri ilə bağlı hansı tələblər mövcuddur? Bu yazımızda mövcud qanunvericilik əsas tutmaqla məlumat verməyə çalışacağıq.
“AA” MMC-nin 2 təsisçisi vardır. Nizamnamə kapitalında payların 85 faizi 1-ci təsisçiyə, 15 faizi isə 2-ci təsisçiyə məxsusdur. Bu MMC-nin təşkilati-hüquqi formasını dəyişməklə Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinə (QSC) çevrilməsi üçün hər 2 təsisçinin razılığı mütləqdirmi? 15 faiz pay sahibi təsisçi müəssisənin yenidən təşkilinə müəyyən səbəblərə görə razılıq vermədikdə, 85 faiz paya sahib olan təsisçi səs çoxluğundan istifadə etməklə təkbaşına qərar qəbul edə bilərmi?