Blog Full

Məlum olduğu kimi hər bir işçinin bir iş ili üzrə ödənişli və ödənişsiz olmaqla məzuniyyət hüququ əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilmişdir.

Buna müvafiq olaraq, ilk dəfə işə başlayan işçilər üçün bu hüquq 6 ay sonra, digər hallarda isə əvvəlcədən işəgötürənlə razılaşdırmaqla müəyyən edilmiş vaxtda yaranır. Ödənişsiz məzuniyyətlərin müddəti müəyyən hallar üzrə 7-14 gün olaraq dəyişməsinə baxmayaraq, ümumilikdə isə 6 aydan çox olmayaraq işəgötürənlə razılaşdırmaqla ödənişsiz məzuniyyət verilə bilər.

Bu yazımızda işçinin ödənişli məzuniyyətinin hansı halda ödənişsiz məzuniyyətə çevrilməsini xüsusi qeyd edəcəyik.

Lizinq müqaviləsi barədə araşdırma

Belə ki, işçi müstəsna hallarda ödənişli məzuniyyətə çıxdıqdan sonra işəgötürənin əmri və özünün razılığı ilə işə geri çağırıla bilər. Geri çağırılan işçi bu zaman 2 variantlı seçim hüququ qazanmış olur.

1) Müvafiq olaraq işə başladığı gündən əməkhaqqı hesablanarsa, bu zaman onun əməkhaqqısından istifadəsiz qalan məzuniyyət günlərinin pulu çıxılır. İşçi qalan ödənişli məzuniyyət günlərini növbəti müddətə götürmək hüququnu saxlayır.

2) İşə başladığı gündən əməkhaqqı hesablanır və ona ödəniləcək aylıq əməkhaqqıdan məzuniyyət günlərinin pulu tutulmur. Bu halda işçinin əlavə olaraq istifadə etmədiyi, lakin məzuniyyət haqqını aldığı məzuniyyət günləri qalır. Bu da öz növbəsində ödənişsiz məzuniyyət günləri hesab edilir. Bu növ ödənişsiz məzuniyyət hüququ digər ödənişsiz məzuniyyət günlərindən əlavə kimi müəyyən edilmişdir.

Malların alış dəyərini hesablamaq üçün hansı məqamlar nəzərə alınmalıdır?

Gəlirlərinin beş milyon rubldan çox hissəsinə görə fərdi gəlir vergisi (FGV) dərəcəsi 13 faiz deyil, 15 faiz təşkil edən varlı rusiyalılar, 2021-ci ilin yekunlarına görə büdcəyə 636,4 milyard rubl ödəyiblər. Bunu Federal Vergi Xidmətinin (FVX) məlumatları təsdiq edir.

Beləliklə, mütərəqqi şkalanın tətbiqi ilə əlaqədar real əlavə ödənişlər 82,7 milyard rubl təşkil edib. Belə bir nəticə hakimiyyət üçün gözlənilməz olub. Maliyyə Nazirliyi yeni qaydaların tətbiqinin ilk ilində 60 milyard rubl toplamağı planlaşdırırdı. Belə ki, real ödənişlər gözləntiləri dərhal 38 faiz üstələyib.

2022-2024-cü illərdə idarə büdcə haqqında qanuna 79-90 milyard rubl məbləğində yığım vəsaitləri qoyub. İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin yenilənmiş makroproqnozundan sonra yazda hesablamalara düzəlişlər edəcəyi istisna olunmur. 2021-ci ilin sonunda maliyyə naziri Anton Siluanov ödənişlərin səviyyəsini izah edərkən qeyd etmişdi ki, iqtisadiyyat sürətlə bərpa olunur, zəngin insanların gəlirləri artır.

MDB-də “Deloyt” vergilər və hüquq departamentinin direktoru Leonid Peçernikov əmindir ki, 2021-ci ildə əlavə gəlirlərin yekun məbləği daha yüksək olacaq. FVX vətəndaşların dividedendlər, faizlər, qiymətli kağızlarla əməliyyatlardan daxil olan bütün gəlirlərini birləşdirdikdən sonra onları yenidən hesablaya bilər. Ümumilikdə, gəlirlər beş milyon rublu keçə bilər və vergi xidmətinin ayrıca bildirişinə əsasən payızda onlar əlavə vergi ödəməli olacaqlar.

Hazırda Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 38-ci fəsli ilə əsas tənzimlənməsi mövcud olan lizinq münasibətləri hazırda ölkə iqtisadiyyatında, xüsusilə nəqliyyat və kənd təsərrüfatı sferasında öz təşəkkülünü tapmışdır. Qeyd etmək lazımdır ki, lizinq münasibətlərinin başlıca tənzimləməsi lizinq verənin (lizinq şirkəti) müəyyən əşyanı lizinq alana (istehlakçı) müəyyən dövriliklə istifadə üçün təqdim etməsi ilə mümkündür. Lizinq şirkətləri hazırda kənd təsərrüfatı texnikalarını, nəqliyyat vasitələrini və digər avadanlıqları öz mülkiyyətində saxlamaqla istənilən satıcıdan aldıqdan sonra istehlakçılarla bağladığı lizinq müqaviləsinə əsasən müəyyən dövr ərzində onların istifadəsinə verir. Lizinq müqaviləsinə əsasən lizinq şirkəti mülkiyyətində olan əşyaları istehlakçının mülkiyyətinə keçirmək şərtilə də lizinq müqaviləsini bağlaya bilir.

Lizinq müqaviləsi mühüm bir sənəd hesab edildiyi üçün istehlakçı tərəfindən peşəkarların köməkliyi ilə bu müqaviləni imzalamaq məqsədəuyğundur. Belə ki, istər lizinqə götürülən əşyanın mülkiyyətə verilib-verilməməsi məsələsi, istərsə də həmin əşyanın istifadəsi, sığortalanması, zərərlərin tənzimlənməsi, amortizasiyası və digər münasibətlər birbaşa lizinq müqaviləsi ilə müəyyən edildiyi üçün müqaviləni imzalamazdan əvvəl bu şərtlərə diqqət göstərilməsi mütləqdir.

Yaxın qohumlara kimlər aid edilir? (Yaxın qohumlar üzrə qanunverici mövqeyi)

Bu yazıda lizinq verənin – lizinq şirkətinin hüquq və vəzifələri barədə qeyd edəcəyik.

• Əmlakı istehlakçıya lizinq müqaviləsinin şərtlərinə və həmin əmlakın təyinatına uyğun halda (vəziyyətdə) təqdim etməlidir.
• Lizinq şirkəti müvəqqəti sahibliyə və istifadəyə verilən əmlakın lizinq müqaviləsi bağlanarkən şərtləşdirilmiş və ya istehlakçıya əvvəlcədən məlum olan, yaxud istehlakçının əşyanı nəzərdə keçirərkən və ya lizinq müqaviləsinin bağlanması zamanı onun sazlığını yoxlayarkən aşkar oluna bilən çatışmazlıqlar üçün məsuliyyət daşımır.
• İstehlakçı əşyanı qaytarmayıbsa və ya vaxtında qaytarmayıbsa, lizinq verənin gecikmə vaxtı üçün ödəniş tələb etmək hüququ vardır.
• Əgər istehlakçı lizinq şirkətinin yazılı razılığı ilə əşyanı öz vəsaiti hesabına yaxşılaşdırıbsa və bu, lizinq obyektinə zərər vurmadan ayrıla bilmirsə, lizinq müqaviləsinə xitam verildikdən sonra istehlakçı, lizinq müqaviləsi ilə ayrı qayda nəzərdə tutulmayıbsa, bu yaxşılaşdırılmaların dəyərinin ona ödənilməsini tələb etmək hüququna malikdir.
• Lizinq verənin əmlakına yönəldilmiş üçüncü şəxslərin iddiası lizinq verənin yalnız bu mülkiyyət hüququnun obyektinə lizinqə götürülən əşyaya münasibətdə aid edilə bilər.
• Lizinq müqaviləsində müəyyənləşdirilmiş lizinq obyektinə aid şərtlərə istehlakçı tərəfindən əməl edilməsinə lizinq verənin nəzarət etmək hüququ vardır.
• İstehlakçının lizinq müqaviləsi üzrə lizinq obyektinə aid öhdəliklərini yerinə yetirməsi hissəsində onun fəaliyyətinə maliyyə nəzarətini həyata keçirmək hüququna malikdir.
• Maliyyə nəzarətini həyata keçirməyə lazım olan məlumatı almaq üçün istehlakçıya yazılı sorğu göndərmək hüququ vardır, istehlakçı isə bu sorğulara cavab verməyə borcludur.
• Kirayə müqaviləsinin qaydalarına uyğun olaraq lizinq şirkəti əmlakı göndərməyi gecikdirməyə və ya göndərməməyə, habelə qüsurlu əmlak göndərməyə görə istehlakçı qarşısında məsuliyyət daşıyır.

Bu hallarda lizinq müqaviləsinə lizinq şirkəti tərəfindən xitam verilə bilər:

• icazəsi olmadan sublizinq həyata keçirilərsə;
• lizinq obyektindən istifadə şəraiti lizinq müqaviləsinin şərtlərinə və ya lizinq obyektinin təyinatına uyğun deyilsə
• lizinq obyekti işlək halda saxlanmırsa və bu da onun istehlak keyfiyyətləri pisləşdirirsə
• lizinq obyektindən istifadə üçün haqqı müqavilə ilə nəzərdə tutulan ödəniş müddətləri üzrə ardıcıl olaraq iki dəfədən artıq ödəniş edilmirsə.

Göründüyü kimi lizinq şirkətinin hüquqları öhdəliklərindən daha çoxdur. Bu səbəbdən istehlakçılar tərəfindən lizinq münasibətlərində daha ciddi yanaşma zəruridir.

Malların alış dəyərini hesablamaq üçün hansı məqamlar nəzərə alınmalıdır?