Blog Full

Məlum olduğu kimi, Milli Məclis Vergi Məcəlləsinə dəyişiklikləri qəbul edib. Qanunvericiliyə edilmiş dəyişikliklər sahibkarlıq fəaliyyətinin təşviqi, vergitutma bazasının genişləndirilməsi, sosial xarakterli güzəştlər vasitəsilə əhalinin maliyyə-vergi yükünün azaldılması, uçot, vergitutma və nəzarət mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, vergi təşviqləri və s. istiqamətləri əhatə edir. İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidməti Vergi Məcəlləsinə edilmiş bəzi dəyişikliklər və onların əsaslandırmasını ictimaiyyətin diqqətinə təqdim edir.

Vergi Məcəlləsində dəyişikliklərdən biri ƏDV-nin məqsədləri üçün qeydiyyata alınmış vergi ödəyiciləri tərəfindən mənfəət (gəlir) bəyannaməsi ilə eyni gündə vergi ili üzrə kreditor və debitor borcları barədə məlumatların, habelə vergi orqanının tələbi ilə orta və iri sahibkarlıq subyektləri tərəfindən maliyyə hesabatlarının vergi orqanına təqdim edilməsi ilə bağlıdır. Məlumatlar İqtisadiyyat Nazirliyi tərəfindən təsdiq olunan forma əsasında təqdim ediləcək.

Dəyişiklik vergi ödəyicisi mənfəət (gəlir) vergisinin bəyannaməsini təqdim etdikdən sonra həmin bəyannamə üzrə kameral vergi yoxlamasının daha effektiv həyata keçirilməsi və vergi nəzarətinin təkmilləşdirilməsi, ödəyicinin fəaliyyəti ilə bağlı məlumat bazasının genişləndirilməsi və vergi orqanının vergilərin hesablanmasında istifadə olunan məlumatları daha çevik əldə etməsi məqsədi daşıyır. Belə ki, vergi ödəyicisinin debitor və kreditor borcları onun digər şəxslərlə həyata keçirdiyi ticarət əməliyyatları üzrə aparılan hesablaşmaların qalıqlarını müəyyən edir. Vergi orqanı tərəfindən debitor borclar barədə adlı siyahı üzrə məlumatların əldə edilməsi vergi ödəyicisi tərəfindən aparılan əməliyyatlar üzrə gələcək dövrdə əldə ediləcək pul vəsaitlərinin, habelə vergi ödəyicisinin gəlirlərinin, o cümlədən ƏDV ödəyiciləri üzrə ƏDV öhdəliyinin müəyyənləşdirilməsində mühüm inzibatçılıq aləti kimi çıxış edəcək. Bununla da vergi orqanı ilə vergi ödəyiciləri arasında ortaya çıxan mübahisəli halların qarşısının alınmasında mühüm əhəmiyyət daşıyacaq.

Bir sıra hallarda vergi ödəyiciləri “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununun tələblərini pozmaqla alınmış mal, iş və xidmətlərin dəyərini nağd qaydada ödəyir, lakin uçotda həmin məbləği kreditor borc kimi əks etdirirlər. Bununla əlaqədar, vergi ödəyicisinin kreditor borcları barədə adlı siyahı üzrə məlumatların alınması həm “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunun tələblərinin pozulmasının, həm də vergidən yayınma hallarının qarşısının alınmasına hədəflənib. Ödəyicilərin kreditor borcları barədə məlumat nəzarəti tədbirləri zamanı həmin borcların məbləği ilə vergi ödəyicisinin gəlirdən çıxdığı xərcləri, mal qalığı və digər məlumatları arasında vergi orqanı tərəfindən üzləşdirmə aparılmasına imkan verir.

Eyni zamanda, vergi ödəyicisi tərəfindən tələb olunan məlumatların təqdim edilməməsinə görə müvafiq məsuliyyət tədbirlərinin görülməsi nəzərdə tutulur.

Mənbə: taxes.gov.az

Növbəli iş rejimində çalışan işçi bayram günlərində işləyərsə, onun əməkhaqqısının necə ödənilməsi mütəxəssislər arasında müzakirə olunan məsələlərdəndir. Sərbəst auditor Altay Cəfərovun məsələni şərh edir.

Tutaq ki, “AA” MMC-nin fəaliyyətində növbəli iş rejimi tətbiq olunur. MMC-nin noyabr ayında normal iş rejimi üzrə hər bir işçi 160 saat işləməlidir. Hər növbə üzrə 160 saat iş həcmi əmək müqavilələrində təsbit olunmuşdur.

İşçilərin bir qisminin iş növbəsi 8 və 9 noyabr bayram günlərinə düşmüşdür. Burada ilkin olaraq belə təsəvvür yaranır ki, bayram günlərində çalışmış işçilərə əməkhaqqı ən azı 2 misli məbləğində ödənilməlidir. Bəs qanunvericilikdə bu məsələ necə tənzimlənir?

Əmək Məcəlləsinin 164-cü maddəsinə əsasən, istirahət, səsvermə, iş günü hesab edilməyən bayram günləri və ümumxalq hüzn günü görülən işə görə əməkhaqqı aşağıdakı kimi ödənilir:

• əməyin vaxtamuzd ödənilmə sistemində gündəlik tarif maaşının iki mislindən aşağı olmamaqla;

• əməyin işəmuzd ödənilmə sistemində ikiqat işəmuzd qiymətlərindən aşağı olmamaqla;

• aylıq maaş alan işçilərə iş aylıq iş vaxtı norması çərçivəsində görülmüşsə, maaşdan əlavə gündəlik vəzifə maaşı məbləğindən aşağı olmamaqla, əgər iş aylıq iş vaxtı normasından artıq vaxtda görülmüşsə, maaşdan əlavə gündəlik vəzifə maaşının ikiqat məbləğindən aşağı olmamaqla.

Həmçinin, maddənin 2-ci hissəsinə görə, istirahət, səsvermə, iş günü hesab edilməyən bayram günləri və ümumxalq hüzn günü işləmiş işçinin arzusu ilə ona əməkhaqqı əvəzinə başqa istirahət günü verilə bilər.

Burada məsələyə iki cür yanaşmaq olar:

– birincisi, işəgötürən növbəli iş rejimi olmasına baxmayaraq çalışmalıdır ki, istirahət və bayram günlərində işçiləri işə cəlb etməsin;

– ikincisi, əgər bu mümkün olmasa, o zaman növbəli iş rejimini tədbiq edəndə çalışılmalıdır ki, işçilər aylıq iş normasında işləsinlər.

Yuxarıdakı misalda, işçi bayram günlərində çalışmış olsa da, iş rejiminə görə noyabr ayındakı 160 saat normasını aşmamışdır.

Bundan əlavə, məsələyə məntiq və mahiyyətə görə baxsaq, işçi bayram günlərində işləsə də, qalan günlərdə günəvəzi kimi istirahət etmiş sayılır. Yuxarıdakı misalda işçi əmək müqaviləsinə görə MMC ilə növbəli iş rejimində çalışmağa və normal iş saatları normasını işləməyə razılaşmışdır. Ona görə də bayram günlərində işlədiyinə baxmayaraq, ona ikiqat əməkhaqqı ödənilməyəcəkdir. Çünki o, 160 saatlıq iş normasını yerinə yetirmişdir. Bununla belə, 8-9 noyabr tarixlərindəki iş 160 saatlıq iş normasından artıq olduğu halda, işçiyə əlavə olaraq gündəlik və ya saatlıq əməkhaqqının iki misli miqdarında əməkhaqqı ödənilməlidir.

Mənbə: vergiler.az

Mühasib peşəsi səriştələrin daim artırılmasını, qanunvericilikdəki yenilikləri izləməyi, bilik və bacarıqları yüksəltməyi zəruri edən intellektual və məsuliyyətli bir ixtisasdır. Təşkilati-hüquqi formasından və ölçüsündən asılı olmayaraq heç bir müəssisə mühasibat uçotu aparılmadan keçinə bilməz. Buna görə də, xüsusi diplomu və təcrübəsi olan insanlara tələbat həmişə var. Bu ixtisas üzrə illərlə işlədikdən sonra cəsarətlə deyə bilərik ki, bu peşə heç vaxt sıradan çıxmayacaq. Bunu sübüt etməyə çalışacağıq.

Mühasib – keçmişdə qalacaq bir peşədirmi?

Son zamanlar sosial şəbəkələr və televiziya ekranlarında mühasib peşəsinin daha çox sıradan çıxacaq məşğuliyyət növlərinə aid olmasına dair çoxlu məlumatlar peyda olur. Bu, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı səbəbindən baş verir. Standart əməliyyatların öhdəsindən ixtisaslaşdırılmış proqram təminatı gəlir.

Kompüter avadanlığı üçün proqram onlarla insanın işini əvəz edir. Bəli, ilkin sənədlərin daxil edilməsi ilə bağlı olan gündəlik əməliyyatlar barədə danışsaq, məlumatların emalı üçün müasir skanerlərdən və proqramlardan istifadə, ilkin mühasibatlıqda (bookkeeping) çalışan insanları qazancdan məhrum edəcəkdir. Adətən, bu cür vəzifələrdə mühasib kimi xüsusi orta təhsili olan və ya başqa bir istiqamətli diplomu olan insanlar işləyirlər.

Yaxın gələcəkdə mühasibləri hansı dəyişikliklər gözləyir?

Vergi və mühasibat hesabatlarının, investorlar, rəhbərlik, kredit təşkilatları üçün sənədlərin hazırlanması ilə məşğul olan mütəxəssisləri, hələ heç bir kompüter əvəz edə bilməz. Axı, burada bütövlükdə biznesə təsir edən mühüm və strateji qərarlar qəbul etmək tələb olunur. Hətta ən intellektual proqramlar belə, bu tapşırıqların öhdəsindən gələ bilməz. O səbəbdən bu işləri yerinə yetirə bilən mühasiblərə həmişə tələbat olacaq. Həmin işlər isə bunlardır:

• müəssisənin maliyyə-təsərrüfat fəaliyyətini təhlil edənlər;
• nüfuzlu professional qərarlar işləyib hazırlayanlar;
• qanunvericilik, proqnozlaşdırma, marketinq, metodologiya sahəsində biliklərə malik olanlar;
• vergi optimallaşdırılması, planlaşdırma aparanlar.

II hissəyə nəzər yetirin

Tender satınalmanın ən geniş yayılmış və ən tanınan üsullarından biri olduğu üçün yazılarımızda bu barədə məlumat verməyə çalışacağıq. Əvvəla qeyd edək ki, tender satınalmanı həyata keçirmək üçün təşkil edilən bir müsabiqədir. Bu müsabiqənin nəticəsində tender təşkil edən tərəf – alıcı arzuladığı malı (iş və ya xidməti) sərfəli şərtlərlə əldə edir, tender iştirakçısı isə öz məhsulunu (iş və ya xidməti) sata bilir.

Azərbaycan Respublikası Qanunvericiliyinə görə Azərbaycan Respublikasında dövlət müəssisə və təşkilatları (idarələri), nizamnamə fondunda dövlətin payı 30 faiz və daha çox olan müəssisə və təşkilatlar tərəfindən malların (işlərin və xidmətlərin) dövlət vəsaitləri hesabına alınması “Dövlət satınalınmaları haqqında” Qanunla tənzimlənir. Qanundan irəli gələrək bu müəssisələr üçün vahid satınalma prosesini tənzimləyən etender.gov.az internet portalı qurulub. Müəssisələr növbəti il üçün planlaşdırılan satınalmaları cari ilin 15 oktyabrınadək həmin portalda yerləşdirildikdə planlaşdırılmış hesab edilir. Əgər yuxarıda qeyd edilən müəssisələrin tender və ya digər satınalma prosesində iştirak etmək istəyirsinizsə, qanunda göstərilən malgöndərənlərə aid tələblərə cavab verməlisiniz. Əks halda tenderi yaxud digər üsulda satınalmaya qoşulmağı yaddan çıxarmaq olar.

Malgöndərənlər üçün başlıca tələblərə aiddir:

• Müvafiq sahədə peşəkarlıq, təcrübə, işçi qüvvəsinə malik olma, etibarlılı;
• Satınalma müqaviləsi bağlamağa səlahiyyəti olma – bu səlahiyyət ya nizamnamədə, ya da ayrıca müqavilədə, əmrdə, sərəncamda göstərilməlidir;
• Ödəmə qabiliyyəti, müflis olmama, əmlakındam sərbəst istifadə qabiliyyəti;
• Vergi və digər öhdəlikləri qalmamalı, son 1 il üçün fəaliyyət dayandırılmayıbsa, vergi üzrə vəzifələri yerinə yetirməmə halı olmamalıdır;
• Peşə fəaliyyəti yaxud satınalma üzrə son 5 il üçün cinayət məsuliyyəti olmaması;
• Tələb olunduğu halda müvafiq fəaliyyətə görə icazə və ya lisenziya olmalıdır.

Onu da qeyd edək ki, əksər hallarda satınalma həyata keçirən təşkilat bu tələblərə dair təsdiqedici sənədləri tələb edəcəkdir. Bu tələb ya satınalmadan əvvəl yaxud da sonra üçün irəli sürülür. Hər bir malgöndərən satınalma prosedurunda iddiaçı statusu əldə edir və satınalmaya qoşulur.

Mövcud qanunvericiliyə görə 50.000 (əlli min) manat və ondan yuxarı həcmdə bütün dövlət satınalmaları tender vasitəsi ilə həyata keçirilir. Malların (işlərin və xidmətlərin) ehtimal olunan qiyməti 5.000 (beş min) manatdan 50.000 (əlli min) manatadək olan satınalmalar qanunvericilik tələblərinə riayət etməklə kotirovka sorğusu üsulu ilə həyata keçirilə bilər. Sonuncu üsulun mahiyyətinə görə satınalınan mal (iş və ya xidmət) üzrə bu sahədə iddiaçı olan azı 3 iştirakçıya mal (iş və ya xidmət) üzrə bir qiymət təklifi verilməsi bildirilir. Ən aşağı qiymət verən iddiaçı ilə müqavilə bağlanaraq satınalma həyata keçirilir.

Əvvəldə qeyd edilən müəssisələrin elan etdiyi tenderdə iştirak edən iddiaçılar tender başlanmazdan əvvəl öz sənədlərini təqdim etmək öhdəliyi daşıyır. Tenderə təqdim ediləcək sənədlərə aiddir:

• Tenderdə iştirak üçün ərizə. Bu formanı tenderi təşkil edən müəssisə də verə bilər. Digər halda iddiaçı “biz ___ tenderdə iştirak etmək üçün sənədləri təqdim edirik” formasında da ərizələrini verə bilir. Bu formanı tender təşkilatçısı ilə dəqiqləşdirmək məqsədəuyğundur.
• Tenderdə iştirak haqqını ödədiyini təsdiq edən sənəd. Bu iştirak haqqı iddiaçının fəaliyyət qabiliyyətini, həm də ciddiliyini müəyyən etmək üçün əsas sayılır.
• Tender təklifi. Satınalma aparılan mal (iş və ya xidmət) üzrə iddiaçı öz təklifini bu sənəddə əks etdirməlidir.
• Malgöndərən barədə sənədlər. Malgöndərənlərin tenderə uyğunluğunu təsdiq edən sənədlərlə yanaşı son 1 ildəki maliyyə vəziyyəti barədə arayış və qeydiyyata alınma statusu barədə sənədlər buraya daxildir.

Bu sənədlər tender proseduru başlanmasına 7 bank günü qalmış verilməlidir. Təkcə tender təklifi 1 bank günü qalanadək verilə bilər. Müəyyənləşdirilmiş qaydada hazırlanmış, iddiaçı tərəfindən imzalanmış və möhürlənmiş tender təklifi ikiqat zərfə qoyulur. Hər iki zərfin bağlı tərəfi iddiaçı tərəfindən imzalanıb möhürlənərək satınalan təşkilatla təqdim olunur. Əsasən manatla ifadə edilən təkliflər üzrə 1% tender təklifinin təminatı da tələb edilə bilir ki, bu məbləğ tenderdən sonra qaytarılır.

Onu da qeyd edək ki, tender proseduru və bütün tələblər tender şərtlər toplusunda əks etdirilir və iddiaçılar tender barədə elan verildikdən, həmçinin tenderlə bağlı müraciət qəbul olunduqdan sonra bu şərtlər toplusu ilə tanış ola bilər.

Bax: II yazı – Tenderin təşkili