Blog Full

Xəbər verdiyimiz kimi, “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunda dəyişiklik edilməsi barədə yeni Qanun 1 yanvar 2025-ci ildən qüvvəyə minib. Yeniliyi vergi məsələləri üzrə mütəxəssis Xəyal Feyzullayev şərh edir. 

“Nağdsız hesablaşmalar haqqında” Qanunun 3.3-cü bəndində edilmiş dəyişikliyə əsasən, ƏDV ödəyicisi olan vergi ödəyiciləri və əvvəlki 12 aylıq dövriyyəsi 200 min manatdan artıq olan ictimai iaşə sahəsində fəaliyyət göstərən vergi ödəyicilərinin aylıq nağd ödənişlərinin həcmi öncəki aydakı ƏDV-daxil ümumi dövriyyənin 2% həddində ola bilər. Lakin bu hədd 50.000 manatdan artıq ola bilməz.

Dəyişiklikdən sonra “Nağdsız hesablaşmalar haqqında” qanunun 3.3-cü maddəsi bu redaksiyada verilir: “Bu Qanunun 3.5-ci maddəsinin müddəaları nəzərə alınmaqla, ƏDV məqsədləri üçün qeydiyyata alınmış vergi ödəyiciləri və vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) iki yüz min manatdan artıq olan ticarət və (və ya) ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyiciləri tərəfindən təqvim ayı ərzində ümumi məbləği əvvəlki təqvim ayında təqdim edilən mal, iş və xidmətlər üzrə dövriyyənin (ƏDV daxil olmaqla) 2 faizindən, digər vergi ödəyiciləri tərəfindən isə təqvim ayı ərzində ümumi məbləği on beş min manatdan artıq olan hesablaşmalar üzrə ödənişlər yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir”.

Bu maddənin birinci cümləsində nəzərdə tutulan halda əvvəlki təqvim ayında təqdim edilən mal, iş və xidmətlər üzrə dövriyyənin (ƏDV daxil olmaqla) 2 faizi otuz min manatdan az olduqda, təqvim ayı ərzində ümumi məbləği otuz min manatdan artıq olan hesablaşmalar üzrə, əvvəlki təqvim ayında təqdim edilən mal, iş və xidmətlər üzrə dövriyyənin (ƏDV daxil olmaqla) 2 faizi əlli min manatdan çox olduqda isə təqvim ayı ərzində ümumi məbləği əlli min manatdan artıq olan hesablaşmalar üzrə ödənişlər yalnız nağdsız qaydada həyata keçirilməlidir.

Misal 1

ƏDV ödəyicisi olan vergi ödəyicisinin noyabr ayında ƏDV-daxil dövriyyəsi 1.800.000 manatdır. Bu zaman həmin ödəyicinin dekabr ayında apara biləcəyi nağd ödənişlərinin həcmi 36.000 manatadək ola bilər:

1.800.000 x 2% = 36.000 manat.

Qeyd etdiyimiz kimi, belə vergi ödəyicilərində aylıq nağd ödənişlərin həddi maksimum 50.000 manatadək yüksələ bilər.

Misal 2

Tutaq ki, qeyd edilən vergi ödəyicilərində əvvəlki aydakı əməliyyatın həcmi ƏDV daxil 2.600.000 manat olub. Bu dövriyyənin 2%-i 52.000 manat edir:

2.600.000 x 2% = 52000 manat.

Buna baxmayaraq, həmin vergi ödəyiciləri cari ayda yalnız 50.000 manat həddində nağd ödəniş apara bilərlər.

Əgər vergi ödəyicilərinin əvvəlki aydakı ƏDV-daxil dövriyyəsinin 2%-i 30.000 manatdan az olsa, bu zaman həmin ödəyicilərin apara biləcəyi aylıq nağd ödənişlərin həcmi yenə də 30.000 manat həddində qalır.

Misal 3

Vergi ödəyicisinin əvvəlki ayda ƏDV-daxil ümumi dövriyyəsi 140.000 manat olub. Bu məbləğin 2%-i 30.000 manatdan azdır:

140.000 x 2% = 2.800 manat.

Buna baxmayaraq, yenə də həmin ödəyici cari ay ərzində 30.000 manat həddində ödənişləri nağd qaydada apara bilər.

Digər vergi ödəyiciləri üçün isə qaydalar əvvəlki vəziyyətdə qalır. Yəni, onlar yalnız 15.000 manatadək olan ödənişlərini nağd qaydada həyata keçirə bilərlər.

Mənbə: vergiler.az

Bu ilin oktyabr ayından Azərbaycanda bazarda icarəçilərin faktiki olaraq fəaliyyət göstərməsi vergi orqanında uçota alındıqdan sonra mümkün olacaq.

Məlumata görə, “Kölgə iqtisadiyyatı” ilə sistemli mübarizə aparılması, vergi nəzarəti mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi, vergitutma bazasının genişləndirilməsi istiqamətində mühüm yeniliklərdən biri bazarlara nəzarət üzrə vergi qanunvericiliyində dəyişikliklərin edilməsi ilə bağlıdır.

Dəyişikliklərə əsasən, bazarlarda icarəçilərin faktiki olaraq fəaliyyət göstərməsi yalnız onların icarəyə götürdüyü obyektlərin vergi orqanında uçota alınması təmin edildikdən sonra mümkün olacaq. Bu öhdəliyin təmin edilməsi bazar mülkiyyətçiləri tərəfindən həyata keçirilməlidir. Bununla yanaşı, bazarlarda daşınmaz əmlaklar sahibkarlıq fəaliyyəti məqsədləri üçün istifadə edildikdə təsərrüfat obyektinin girişində onun vergi orqanında uçota alınması ilə bağlı informasiyanın, yəni vergi ödəyicisinin adı və VÖEN-i göstərilən məlumatın yerləşdirilməsi nəzərdə tutulur.

Qanunvericiliyin yeni tələblərinə əsasən, bazarların mülkiyyətçiləri tərəfindən icarə müqaviləsinə xitam verilmiş, fəaliyyətini dayandıran, eləcə də fəaliyyətini davam etdirən vergi ödəyiciləri barədə məlumat formasının rübdə 1 dəfə vergi orqanlarına təqdim edilməsi ilə bağlı vəzifə də müəyyən edilib. Dəyişikliklər kənd təsərrüfatı məhsulları bazarları və kənd təsərrüfatı kooperativi bazarlarına aid deyil.

Qeyd edək ki, bazarlara vergi nəzarətinin təmin edilməsi ilə bağlı Vergi Məcəlləsinə edilmiş bu dəyişikliklər Qanun qəbul edildikdən 9 ay sonra qüvvəyə minəcək. Bundan başqa, bazarların mülkiyyətçiləri tərəfindən növbəti 6 ay ərzində vergi orqanında uçota alınmamış təsərrüfat obyektinin və həmin obyekti icarəyə götürənlərin vergi orqanında uçota alınması təmin edilməlidir.

“Dəyişikliklər qanunsuz sahibkarlıq fəaliyyətinin qarşısının alınması və uçot intizamının gücləndirilməsinə, dövlət büdcəsinə ödənişlərin tam və vaxtında həyata keçirilməsinə, eləcə də istehlakçı hüquqlarının təmin olunmasına öz töhfəsini verəcək. Belə ki, dəyişikliklər nəticəsində bazarlarda uçotsuz fəaliyyət göstərən şəxslərin qarşısının alınması mümkün olacaq. Bu, öz növbəsində, icarə haqlarının rəsmiləşdirilməsinə gətirib çıxaracaq, bazar mülkiyyətçisi bazarın qanunauyğun şəkildə fəaliyyət göstərməsində maraqlı olacaq və şəffaflaşma prosesinə təkan veriləcək”, – DVX hesab edir.

Mənbə: report.az

Əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin səbəbindən və əsasından asılı olmayaraq, işçiyə işdən çıxan günədək hər hansı şərt və ya məhdudiyyət qoyulmadan istifadə etmədiyi bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzi ödənilməlidir. Bəs Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin b) bəndinə əsasən (işçilərin sayı və ya ştatları ixtisar edildikdə) əmək müqaviləsinə xitam verilərkən əlavə təminatlar necə tənzimlənir?

İnsan resursları və əməkhaqqı üzrə mütəxəssis Firəngiz Səmədova sualı cavablandırır:

İşçilərin sayı və ya ştatları ixtisar edilərkən istifadə edilməmiş bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzindən başqa, Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinin tələbinə əsasən, rəsmi xəbərdarlıq edilməli və işdən çıxarma müavinəti ödənilməlidir. Qeyd olunan maddənin 1-ci bəndinə əsasən, əmək müqaviləsi ləğv edilməzdən əvvəl işçi işəgötürən tərəfindən həmin işəgötürənlə bağlanmış əmək müqaviləsinə (əmək müqavilələrinə) uyğun olaraq, müəyyən edilmiş əmək stajından asılı olaraq, aşağıdakı müddətlərdə rəsmi xəbərdar edilməlidir:

• bir ilədək əmək stajı olduqda – azı iki təqvim həftəsi;
• bir ildən beş ilədək əmək stajı olduqda – azı dörd təqvim həftəsi;
• beş ildən on ilədək əmək stajı olduqda – azı altı təqvim həftəsi;
• on ildən çox əmək stajı olduqda – azı doqquz təqvim həftəsi.

Misal 1

İşçi “ABC” MMC-də cari ildə mütəxəssis vəzifəsində 6 aydır ki, çalışır. Lakin ümumi stajı 8 ildir və 2013 -2014-cü illər ərzində (2 il) bu müəssisədə işləyib, daha sonrakı illərdə başqa müəssisələrdə fəaliyyət göstərib. Son 6 ayda isə yenidən “ABC” MMC-də əmək fəaliyyətinə davam edib. Bu halda işçiyə xəbərdalıq müddəti nə qədər olmalıdır?

Qeyd olunan nümunədəki halda işçinin əmək müqaviləsinə ştatın ixtisarı ilə əlaqədar xitam verilərkən azı dörd təqvim həftəsi öncədən rəsmi xəbərdarlıq edilməlidir. Burada xəbərdarlıq müddəti üçün diqqət olunmalı məqam işçinin yalnız davam edən müqaviləsi üzrə stajı yox, həmin müəssisədəki ümumi stajının nəzərə alınmasıdır (2 il 6 ay).

Əmək Məcəlləsinin 77-ci maddəsinin 3-cü bəndinə əsasən, əmək müqaviləsi bu Məcəllənin 70-ci maddəsinin “a” və “b” bəndləri ilə ləğv edilərkən işçiyə işəgötürən tərəfindən həmin işəgötürənlə bağlanmış əmək müqaviləsinə (əmək müqavilələrinə) uyğun olaraq müəyyən edilmiş əmək stajından asılı olaraq, aşağıdakı məbləğlərdə işdənçıxarma müavinəti ödənilir:

• 1 ilədək əmək stajı olduqda – orta aylıq əməkhaqqı miqdarında;
• 1 ildən 5 ilədək əmək stajı olduqda – orta aylıq əməkhaqqının azı 1,4 misli miqdarında;
• 5 ildən 10 ilədək əmək stajı olduqda – orta aylıq əməkhaqqının azı 1,7 misli miqdarında;
• 10 ildən çox əmək stajı olduqda – orta aylıq əməkhaqqının azı 2 misli miqdarında.

Həmin maddənin 4-cü bəndinə əsasən, işəgötürən işçinin razılığı ilə bu maddənin birinci hissəsi ilə müəyyən edilmiş azı 2 təqvim həftəsi xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqının 0,5 misli, azı 4 təqvim həftəsi xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqının 0,9 misli, azı 6 təqvim həftəsi xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqının 1,4 misli, azı 9 təqvim həftəsi xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqının 2 misli və bu Məcəllənin 56-cı maddəsinin ikinci hissəsi ilə müəyyən edilmiş xəbərdarlıq müddəti əvəzinə orta aylıq əməkhaqqından az olmamaqla əməkhaqqını birdəfəyə ödəməklə müvafiq əsasla əmək müqaviləsinə xitam verə bilər. Bu halda, xəbərdarlıq müddəti ərzində əmək müqaviləsinə xitam verilmiş işçilərə bu hissənin birinci cümləsində nəzərdə tutulmuş xəbərdarlıq müddəti əvəzinə verilən ödəniş xəbərdarlıq müddətinin ötmüş hissəsinə mütənasib olaraq azaldılır.

Orta aylıq əməkhaqqının hesablanması qaydası Əmək Məcəlləsinin 177-ci maddəsində öz əksini tapıb. Həmin maddənin 2-ci və 3-cü bəndlərinə əsasən, orta əməkhaqqı ödənişdən əvvəlki iki təqvim ayı ərzində işçinin aldığı əməkhaqqının cəmi həmin aylardakı iş günlərinin sayına bölünməklə bir günlük əməkhaqqı tapılır və alınan məbləğ əməkhaqqı saxlanılan iş günlərinin sayına vurulmaqla müəyyən edilir. 2 aydan az işləmiş işçilər üçün orta aylıq əməkhaqqı aşağıdakı qaydada hesablanır:

– İşçinin faktik işlənmiş günlər ərzində qazandığı əməkhaqqını həmin günlərə bölməklə bir günlük əməkhaqqı müəyyən edilir, alınan məbləğ əməkhaqqı saxlanılan iş günlərin sayına vurulur.

Misal 2

İşçinin əmək müqaviləsinə Əmək Məcəlləsinin 70-ci maddəsinin b) bəndinə əsasən noyabr ayında xitam veriləcək. Müəssisədəki ümumi stajı 2 il 6 aydır. Əməkdaşın oktyabr ayı üzrə əməkhaqqısı 1.200 manat, həmin ay üzrə iş günü sayı 23, sentyabr ayı üzrə əməkhaqqı 1.200 manat, həmin ay üzrə iş günü sayı isə 21-dir. Bu halda, orta aylıq əməkhaqqının hesablanması aşağıdakı qaydada icra ediləcək:

(1.200 + 1.200) : (23 + 21) = 54.55 manat;

54.55 x saxlanılan iş günü sayı x 1.4

İşdənçıxarma müavinəti hesablanan zaman orta aylıq əməkhaqqı müəyyən edilərkən saxlanılan iş günü olmadığı üçün praktikada bir neçə hal üzrə icra edilir. Bu hallara 2-ci misaldakı göstəricilər üzərindən baxaq:

1) Əvvəlki 2 ayın əməkhaqqı cəminin 2-yə bölünməsi yolu ilə:

(1.200 + 1.200) : 2 = 1.200 manat;

1.200 x 1.4 = 1.680 manat.

2) Vəzifə maaşının orta aylıq əməkhaqqı kimi qəbul edilməsi ilə:

1.200 x 1.4 = 1.680 manat.

3) Əvvəlki 2 ayın əməkhaqqı cəminin həmin aydakı iş günlərinin sayına bölünüb əməliyyat icra ediləcək ayın iş günlərinin sayına vurulması yolu ilə:

(1.200 + 1.200) : (21 + 23) = 54.55 manat;

54.55 x 19 = 1.036.45 manat.

Burada 19 gün noyabr ayı, yəni xitam əməliyyatının icra olunduğu ay üzrə iş günlərinin sayıdır.

1.036.45 x 1.4 = 1.451.03 manat.

Əlavə olaraq qeyd edək ki, orta aylıq əməkhaqqı hesablanarkən nəzərə alınan və alınmayan ödənişlərin siyahısı Nazirlər Kabinetinin 126 nömrəli qərarı ilə tənzimlənir.

Mənbə: vergiler.az