Malların alış sənədi olmadıqda tətbiq edilən sanksiyalar
Mövzunu vergi eksperti Cavid Vəlizadə şərh edir.
Qanunvericiliyin tələbinə görə, vergi ödəyicisi vergi tutulan gəlirin (mənfəətin) dəqiq əks etdirilməsi üçün sənədləşdirilmiş məlumat əsasında gəlirlərinin və xərclərinin vaxtlı-vaxtında dəqiq uçotunu aparmağa, tətbiq edilən uçot metodundan asılı olaraq Vergi Məcəlləsinə uyğun qaydada gəlirlərini və xərclərini onların əldə edildiyi və ya çəkildiyi müvafiq hesabat dövrlərinə aid etməyə borcludur.
Vergi qanunvericiliyinə əsasən, həm malları sənədsiz qaydada təqdim edən vergi ödəyicilərinə, həm də malları sənədsiz qaydada alan vergi ödəyicilərinə münasibətdə maliyyə sanksiyaları tətbiq edilir. Burada sənəd dedikdə, mallar vətəndaşdan alındıqda elektron alış aktı, vergi ödəyicisindən alındıqda isə elektron qaimə-faktura, əvvəlcədən sifariş edilmədən təqdim edilən mallar üzrə malların təhvil-qəbul aktı elektron qaimə-faktura təqdim edilənədək komissiyaya, emala və saxlamaya (məsuliyyətli mühafizəyə) götürülmüş mallara görə təhvil-qəbul aktı və qaytarılmış mallara dair malların qaytarılması aktı və idxal edildikdə isə yük gömrük bəyannaməsi nəzərdə tutulur.
Belə ki, səyyar vergi yoxlaması və operativ vergi nəzarəti zamanı vergi ödəyicisinin sahibliyində olan malların alışını təsdiq edən müvafiq təsdiqedici sənəd olmadıqda həmin qanun pozuntusuna yol vermiş şəxsə münasibətdə Vergi Məcəlləsinin 58.8.2-ci maddəsində göstərilən maliyyə sanksiyası tətbiq olunmalıdır. Bu zaman malların alışını və ya mədaxilini təsdiq edən müvafiq sənədlərdən ən azı biri olmadıqda – alıcıya təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yol verdikdə alınmış malların 10 faizi, ikinci dəfə yol verdikdə 20 faizi, üç və daha çox dəfə yol verdikdə 40 faizi miqdarında tətbiq edilir.
Misal 1
Vergi orqanının həyata keçirdiyi vergi nəzarəti tədbirləri zamanı vergi ödəyicisinin sahibliyində malların alışını və ya mədaxilini təsdiq edən 80.000 manat məbləğində sənədi olmayan mallar aşkar edilib. Vergi orqanı həmin mallara görə təqvim ili ərzində belə hala birinci dəfə yol verildikdə 10 faiz dəyərində, yəni 8.000 manat maliyyə sanksiyası tətbiq edəcək:
80.000 x 10% = 8.000 manat.
Bəs bu maiyyə sanskiyası tətbiq edildikdən sonra həmin mallar satılan zaman malın maya dəyəri xərc kimi tanınacaqmı?
Vergi Məcəlləsinin 108.1-1 maddəsinə əsasən, alışı və ya mədaxili bu Məcəllədə nəzərdə tutulmuş qaydada rəsmiləşdirilməyən mallara görə vergi ödəyicisinə bu Məcəllənin 58.8.2-ci maddəsinə əsasən maliyyə sanksiyası tətbiq edilmişdirsə, həmin malların bu Məcəllənin 58.16-cı maddəsinə uyğun olaraq müəyyən edilən dəyəri gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilir.
Vergi Məcəlləsinin 58.16-cı maddəsində bildirilir ki, bu Məcəllənin 58.8.2-ci maddəsinin məqsədləri üçün malların dəyəri dedikdə, həmin malların alış qiyməti, malların alış qiymətini müəyyən etmək mümkün olmadığı halda isə topdansatış bazar qiyməti nəzərdə tutulur.
Yəni vergi orqanı sənədsiz mallar aşkar etdikdə malların alış qiymətinə görə maliyyə sanksiyası tətbiq edəcək. Alış qiymətini müəyyən edə bilmədikdə isə bazar qiyməti ilə maliyyə sanksiyası tətbiq edilərək mallar vergi ödəyicisinin balansına yerləşdiriləcək.
Misal 2
Vergi orqanı 15.03.2025-ci ildə operativ vergi nəzarəti zamanı vergi ödəyicisinin anbarında 92.000 manatlıq sənədsiz əsaslarla alınmış mallar aşkar edib. Həmin ildə vergi ödəyicisinə 9.200 manat (92.000 x 10%) maliyyə sanksiyası tətbiq edilib. Vergi ödəyicisi həmin ildə malları 110.000 manata satış edir. Bu halda vergi ödəyicisi ilin mənfəət vergi bəyannaməsini təqdim edən zaman malların satışından gəliri 110.000 manat, gəlirdən çıxılan xərcləri isə 92.000 manat olaraq yazıb göstərəcək. Lakin ona tətbiq edilən 9.200 manat məbləğində maliyyə sanksiyası gəlirdən çıxılan xərclərə aid edilməyəcək.
Mənbə: vergiler.az
