Blog Full

Sağlam həyat tərzi yaşayıb idmanı və formada qalmağı sevənlər bol keşbek qazanmağa davam edirlər.  Belə ki, illik “Push30” ödənişlərini Birbank kartı ilə birdəfəlik edən abunəçilər nə az, nə çox 10% keşbek qazanırlar. Fit qalmaq Birbank kartları ilə daha sərfəlidir. Kampaniyanın müddəti 30 sentyabr 2024-cü il tarixinədək keçərlidir.

Bundan başqa 13 sentyabr tarixinədək “Push30”da illik “Standard” və “Plus” abunəliklərə 40% endirim edilir.

Ətraflı məlumat üçün: https://kbl.az/pkpr

Birbank kartı haqqında ətraflı məlumat üçün https://birbank.az saytına, 196 Sorğu Mərkəzinə və ya kartın Facebook və Instagram səhifəsinə müraciət edə bilərsiniz. Birbank kartını sifariş vermək üçün Birbank tətbiqini yükləyin, “1” yazıb 8196 qısa nömrəsinə SMS göndərin, WhatsApp vasitəsilə (+994 50) 999 81 96 nömrəsinə yazın və ya Birbank mərkəzlərinə müraciət edin.

Vergi Məcəlləsinin 13-cü maddəsinə əsasən, dividend – hüquqi şəxsin öz təsisçilərinin (payçılarının) və yaxud səhmdarlarının xeyrinə xalis mənfəətinin (sadələşdirilmiş vergi ödəyiciləri tərəfindən vergi və xərclər çıxıldıqdan sonra gəlirin) bölüşdürülməsi, o cümlədən hüquqi şəxs ləğv edilərkən xalis mənfəəti hesabına formalaşan əmlakın (aktivlərin) bölüşdürülməsi, habelə səhmlərin (payların) xalis mənfəət hesabına artırılan nominal dəyəri hüdudlarında geri alınması ilə bağlı pul və ya digər ödəmələr şəklində etdiyi ödənişdir. Dividendlərin ödənilməsi ilə bağlı qanunvericiliyin tələbini “Business Service Centre” şirkətinin maliyyə-mühasibatlıq işləri üzrə baş mütəxəssisi Rafiq Nəcəfli şərh edir. 

Hüquqi şəxsin ləğvi ilə bağlı əmlakın bölüşdürülməsi nəticəsində əldə edilən gəlir (bölüşdürülməmiş mənfəət hesabına formalaşan əmlak istisna olmaqla), həmçinin səhmdarların səhmlərinin faiz nisbətini dəyişdirməyən səhmlərin bölüşdürülməsi, səhmlərin (hissələrin, payların) nominal dəyəri (bölüşdürülməmiş mənfəət hesabına səhmlərin (payların) artan nominal dəyəri istisna olmaqla) hüdudlarında geri alınması ilə bağlı edilən ödənişlər dividend sayılmır.

Vergi Məcəlləsində edilmiş son dəyişikliyə əsasən, kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan (o cümlədən sənaye üsulu ilə) rezident hüquqi şəxslərin iştirakçıları olan fiziki şəxslərin dividend gəlirləri 2023-cü il yanvarın 1-dən daha 3 il uzadılaraq 4 il müddətinə gəlir vergisindən azaddır.

Misal 1

Kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olan “AA” MMC-nin 2024-cü ilin əvvəlinə 25.000 manat bölüşdürülməmiş mənfəəti olub. Bu mənfəətin 20.000 manatlıq hissəsinin müəssisənin təsisçisinə dividend verilməsi qərara alınıb. Bu zaman həmin məbləğdən vergi necə hesablanmalıdır?

Vergi Məcəlləsinin 102.1.11-1 maddəsinə görə, rezident müəssisə kənd təsərrüfatı məhsullarının istehsalı ilə məşğul olduğu üçün onun təsisçisinin dividend gəlirləri vergidən azaddır. Bu səbəbdən ödəniləcək dividend məbləğindən heç bir vergi hesablanmayacaq.

Vergi Məcəlləsində edilən dəyişikliklərdən biri də 01.01.2024-cü il tarixindən etibarən rezident müəssisə tərəfindən ödənilən dividenddən ödəmə mənbəyində vergi faizinin 10 faizdən 5 faizə azaldılmasından ibarətdir. Vergi Məcəlləsində edilmiş daha bir dəyişikliyə əsasən isə dövlət hakimiyyəti orqanlarının, büdcə təşkilatlarının, yerli özünüidarəetmə orqanlarının və dövlətin adından yaradılmış publik hüquqi şəxslərin dividend gəlirləri 5 faiz dərəcə ilə vergiyə cəlb olunur.

Xatırladaq ki, dəyişiklikdən əvvəl qeyd edilən vergi ödənişlərinə münasibətdə dividend gəlirlərinə görə vergi azadolması tətbiq edilirdi.

Həmçinin 01.01.2019-cu il tarixdən ƏDV ödəyicisi olmayan mikro sahibkarlıq subyekti olan rezident müəssisənin təsisçisi (payçısı) və yaxud səhmdarları olan fiziki şəxslərin dividend gəlirləri gəlir vergisindən azaddır. 2023-cü il fevralın 1-dən etibarən 5 il müddətində kütləvi təklif edilmiş və tənzimlənən bazarda ticarətə buraxılmış səhmlər və istiqrazlar üzrə ödənilən dividend, diskont (istiqrazların nominalından aşağı yerləşdirilməsi nəticəsində yaranmış fərq) və faiz gəlirləri də gəlir vergisindən azad edilib.

Misal 2

Dövlət adından yaradılan publik hüquqi şəxsin hesabat ilində 100.000 manat bölüşdürülməmiş mənfəəti qalıb. Müəssisə bu məbləği 2024-cü ildə dividend şəklində təsisçilər arasında bölüşdürmək qərarına gəlib. Hesablanmalı olan ödəmə mənbəyində vergini tapaq.

2023-cü ilədək, Vergi Məcəlləsinə əsasən, dövlət adından yaradılan publik hüquqi şəxslərin dividend ödənişləri vergidən azad hesab olunurdu. 2024-cü ildə Vergi Məcəlləsinin 106.1.4-cü maddəsinə edilən dəyişikliyi nəzərə alaraq, dövlət adından yaradılan publik hüquqi şəxsin dividend ödənişi 5 faiz dərəcə ilə ödəniş zamanı ödəmə mənbəyində vergi öhdəliyi yaradacaq.

100.000 x 5% = 5.000 manat.

Misal 3

ƏDV ödəyicisi olmayan mikrosahibkarlıq subyektinin hesabat ilinin nəticəsinə uyğun olaraq 15.000 manat bölüşdürməmiş mənfəəti olub. Müəssisə bu mənfəəti dividend şəklində öz təsisçiləri arasında bölüşdürmək qərarına gəlir. Bu zaman dividend ödənişinə görə hansı vergi öhdəliyi yaranacaq?
Müəssisə ƏDV ödəyicisi olmayan mikrosahibkarlıq subyekti olduğu üçün dividend ödənişləri ödəmə mənbəyində vergiyə cəlb olunmayacaq və heç bir vergi öhdəliyi yaratmayacaq.

Misal 4

Hesabat ilinin nəticələrinə görə 40.000 manat xalis mənfəət əldə edən və 01.01.2024-cü il tarixinə kimi 90.000 manat bölüşdürülməmiş mənfəəti olan orta sahibkarlıq subyekti ümumi 130.000 manat bölüşdürülməmiş mənfəətinin 110.000 manatını təsisçilərə dividend elan edərək onlar arasında bölüşdürür. Ödənişlərin 2024-cü ildə olacağını nəzərə alaraq, ödəmə mənbəyində vergini müəyyən edək.

Vergi Məcəlləsində edilmiş son dəyişiklikdən sonra dividend ödənişlərinə münasibətdə ödəmə mənbəyində vergi 10 faiz deyil, 5 faiz təşkil edir. Bu səbəbdən, bölüşdürülməmiş mənfəətin hansı tarixdə formalaşmasından asılı olmayaraq, 2024-cü ildə ödənilən dividend üçün ödəmə mənbəyində 5 faiz vergi öhdəliyi yaranacaq:

110.000 x 5% = 5.500 manat.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycan Respublikasının rezidenti olan hüquqi şəxs Azərbaycan Respublikasında nümayəndəliyi (filialı və s.) olmayan qeyri-rezident hüquqi şəxsə işçi qüvvəsi təqdim edir. Xidmət Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerinə yetirilir. Belə olan halda ƏDV-nin 18 faiz və ya 0 faiz olması barədə izahat verməyinizi xahiş edirəm.

Suala cavab olaraq İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 168.1.5-ci maddəsinin müddəalarına əsasən, bu maddədə göstərilən xidmətlər üzrə işlərin və ya xidmətlərin alıcısının yerləşdiyi və ya qeydiyyatda olduğu, təsis edildiyi, işlər və ya xidmətlər alıcının daimi nümayəndəliyi ilə bilavasitə bağlı olduğu halda həmin daimi nümayəndəliyin olduğu yer ƏDV məqsədləri üçün işlərin görüldüyü və ya xidmətlərin göstərildiyi yer sayılır.

Bu xidmətlərə işçi qüvvəsinin təchiz edilməsi üzrə xidmətlərin göstərilməsi (işçilər bu xidmətlərin alıcısının fəaliyyət göstərdiyi yerdə işlədikləri halda) aid edilir.

Sorğuya əsasən, göstərilən xidmətin alıcısı qeyri-rezident olduğundan ƏDV məqsədləri üçün xidmətlərin göstərildiyi yer sayılmır. Bu xidmət ixrac sayılır. Buna görə də ƏDV-yə sıfır (0) dərəcə ilə cəlb olunacaq.

Mənbə: vergiler.az

Son zamanlar təsərrüfat subyektlərini, o cümlədən məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlərin (MMC) sahiblərini maraqlandıran məsələlərdən biri də xalis aktivlərin nizamnamə kapitalı ilə bağlı olan azaldılmasıdır. Mövzu ilə bağlı ortaya çıxan suallara sərbəst auditor Altay Cəfərov aydınlıq gətirir.

Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin 90.4-cü maddəsinə əsasən, əgər ikinci və ya hər bir növbəti maliyyə ili başa çatarkən məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin xalis aktivlərinin dəyəri nizamnamə kapitalından az olarsa, cəmiyyət öz nizamnamə kapitalının azaldığını elan etməyə və müəyyənləşdirilmiş qaydada qeydə aldırmağa borcludur. Əgər cəmiyyətin göstərilən aktivlərinin dəyəri nizamnamə kapitalının minimum miqdarından az olarsa, cəmiyyət ləğv edilməlidir.

Bəs xalis aktivlər nədir? Nizamnamə kapitalı və onun minimum məbləği nədir? Bu azaldılma hansı qaydada həyata keçirilməlidir?

MMC-lər üçün nizamnamə kapitalı anlayışı Mülki Məcəllənin 90.1-ci maddəsi ilə tənzimlənir. Məcəllənin 90.1-ci maddəsində göstərilib ki, məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin nizamnamə kapitalı onun iştirakçılarının mayalarının dəyərindən təşkil olunur. Cəmiyyətin nizamnamə kapitalı onun kreditorlarının mənafelərinə təminat verən əmlakının minimum miqdarını müəyyənləşdirir. Nizamnamə kapitalının minimum məbləği cəmiyyət tərəfindən ilkin qeydiyyatda nəzərə alınmış və sonradan artırılmış məbləğlərin cəmidir.

Xalis aktivlər isə həm Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları, həm Vergi Məcəlləsi, həm Mülki Məcəllə, həm də digər normativ aktlara əsasən aşağıdakı kimi hesablanır:

Xalis aktivlər = Aktivlər – Öhdəliklər

Deməli, nizamnamə kapitalı da xalis aktivlər daxilindədir.

İndi qeyd etdiklərimi misallarla izah edim.

Misal 1

“AA” MMC-nin nizamnamə kapitalı 10.000 manatdır. Cəmiyyətin aktivləri 90.000 manat, öhdəlikləri isə 60.000 manatdır. Bu halda MMC-nin xalis aktivləri nə qədərdir və cəmiyyət ləğv olunmalıdırmı?

İlkin olaraq cəmiyyyətin xalis aktivlərinin dəyərini müəyyənləşdirək:

90.000 – 60.000 = 30.000 manat.

İndi isə nizamnamə kapitalı ilə xalis aktivləri müqayisə edək.

30.000 manat (xalis aktivlər) > 10.000 (nizamnamə kapitalı).

Odur ki, bu halda cəmiyyətin ləğv edilməsinə və ya nizamnamə kapitalının azaldılmasına ehtiyac qalmır.

Misal 2

“BB” MMC-nin nizamnamə kapitalı 10.000 manatdır. Cəmiyyətin aktivləri 90.000 manat, öhdəlikləri isə 85.000 manatdır. Bu halda MMC-nin xalis aktivləri nə qədərdir və cəmiyyət ləğv olunmalıdırmı?

Birinci misaldakı kimi hesablamalar apardıqda xalis aktivlərin dəyəri 5.000 manat olacaq.

İndi isə xalis aktivlər ilə nizamnamə kapitalının məbləğini müqayisə edək.

Xalis aktivlər (5.000) < nizamnamə kapitalı (10.000)

Göründüyü kimi, MMC-nin xalis aktivlərinin məbləği nizamnamə kapitalından 5.000 manat azdır. Ona görə də cəmiyyətin ləğv edilməsinə ehtiyac yoxdur, amma nizamnamə kapitalının 5.000 manat azaldığını müvafiq qaydada elan etməli və dövlət qeydiyyatına almalıdır.

Misal 3

Burada da yuxarıdakı misallarla şərtlər eynidir, lakin öhdəliklərin dəyəri 105.000 manat olub. Bu halda artıq xalis aktivlərin dəyəri -15.000 manat olur. Yəni öhdəliklər aktivlərdən çoxdur və xalis aktivlər zərər kimi formalaşıb.

Nəticə olaraq görünür ki, xalis aktivlər MMC-nin nizamnamə kapitalı olan 10.000 manatdan 10.000 – (-15.000) = 25.000 manat qədər azdır.

Mahiyyət odur ki, cəmiyyət fəaliyyətində nizamnamə kapitalını da istifadə edib və hətta kreditorlara əlavə olaraq 15.000 manat borclanıb. Odur ki, nizamnamə kapitalı xalis aktivlərdən az olduğuna görə cəmiyyət ləğv edilməlidir.

Bəs MMC-lər bu nüansları hər il nəzarətdə saxlamalıdırmı?

Mülki Məcəllənin 90.4-cü maddəsində əsasən, MMC fəaliyyətinin ikinci ilindən başlayaraq, hesabat ili başa çatdıqdan sonra yuxarıdakı qaydada hesablamalar aparmalıdır.

Bəs ləğvetməni kim həyata keçirməlidir?

Əlbəttə ki, MMC-lərin ləğv edilməsi öhdəliyi və səlahiyyətləri birbaşa cəmiyyətin təsisçilərinin öhdəliyindədir. Qanunvericilikdə belə hallarda ləğv edilməməyə görə hər hansı bir cərimə nəzərdə tutulmayıb. Lakin dövlət qeydiyyatını həyata keçirən orqanlar (MMC-lər üçün vergi orqanları) yuxarıdakı kimi hallarda cəmiyyətin ləğvi tələbini qoya bilərlər.

Mənbə: vergiler.az