Blog Full

(Məqalə rus dilli internetin məlumatları əsasında hazırlanıb) 

Əvvəlki məqalədə gələcəyin mühasibatlığı haqqında fikirləri bölüşərkən, kollasiyanı adekvat məlumatların aşkarlanması, hesabların yoxlanması üsulu kimi qeyd etmişdik. Həmin məqalə ilə buradan tanış ola bilərsiniz.  İndi isə vahid uçotun mühasiblərin taleyinə necə təsir etməsinə baxaq.

Kollasiya – vahid kompüter uçotudur

Kollasiya – bir qədər də geniş anlamda götürsək, bu, ümumi və vahid kompüter uçotudur – o, qaçaqmalçılığı kökündən məhv edir.

Bəli, bilirəm ki, qaçaqmalçılıq məhsulunu əldən-ələ ötürmək olar, pulları isə belə deyək, konsultasiya və ya vasitəçilik xidmətinə görə almaq olar. Bu imkanın qarşısını almaq üçün mülki qanunvericiliyi təkmilləşdirmək lazımdır ki, bu da heç bir “maddi” əsaslandırma olmadan istənilən məbləğdə pul ödəməyə imkan verir. Amma xatırladıram: tapşırığın şərtləri odur ki, mal alıcısı sadəcə maddi örtük deyil, qeydiyyatdan keçmiş leqal məhsul almağı arzu edir.

Gələcəyin mühasibatlığında kollasiyanın nəzarət imkanları bununla bitmir: uçot düzgün qurulduqda təmin olunmamış sövdələşmələr, sadəcə, qeydiyyata alınmır!

Təminatsız olaraq heç bir şeyə əsaslanmayan öhdəlikləri başa düşürəm. Məsələn, bir həftə sonra bir milyon rubl verməyi vəd edirsiniz, amma, pulunuz yoxdur və yaxın gələcəkdə gözlənilmir. Hazırda pulun mövcud olmadığını necə yoxlamaq olar, aydındır – bank hesabındakı qalığa görə – amma, yaxın vaxtlarda pulun gözlənilmədiyini necə yoxlamaq olar? Digər öhdəliklər üzrə. “Bir həftə ərzində gözlənilir” nə deməkdir? Yalnız onu bildirir ki, siz bir şəxsin və ya müəssisənin kreditoru olduğunuzu, həftənin sonuna qədər sizə müəyyən bir məbləğ verməyi öhdələrinə götürmüşlər.

Əgər göstərilən məbləğ bir milyon rubl təşkil edirsə, yəni, həftənin sonuna qədər sizə bir milyon rubl verməlidirlər. Lakin bir həftə sonra, bundan əvvəl deyil – sizin bu bir milyonu birinə vəd etmək hüququnuz var, əks halda əməliyyat qeydiyyatdan keçməyəcəkdir. Öhdəliklərin əmələ gəlməsini nəzərdə tutan əqdlər borclunun ehtimal edilən ödəniş zamanı lazımi məbləğə malik olub-olmamasından asılı olaraq qeydə alınır.

Başa düşürəm ki, İT menecerlər üçün mənim gələcəyin mühasibatlığı haqqında mülahizələrim yaddır və inandırıcı səslənmir. Amma əmin edirəm ki, söhbət – nə çox, nə də az – müflisliyin avtomatik xəbərdar edilməsindən gedir. Əgər öhdəliyin icrasının ehtimal olunan anında zəruri məbləğə və ya zəruri əşyalara malik deyilsə (malik olmamalıdır), bunu heç kəs öhdəsinə götürə bilməz. Lakin sistem dəyərlərin itirilməsi ilə nəticələnən fövqəladə hadisələr və təbii fəlakətləri nəzərdə tutmağı təmin edə bilməz.

Müəssisə maddi bir şeyə malik idi və onlara öhdəlik verirdi, lakin zəlzələ nəticəsində dəyərlər məhv edildi və bunun nəticəsində borc ödənilmədi. Lakin öhdəliklərin qərəzli olması bilərəkdən yerinə yetirilməyəcək bir şey vəd etmək imkanı tamamilə istisna olunacaq.

Nəticə

Mühasibat uçotunun əsl kompüterləşdirilməsinin nəticələrini hesablamaq asandır. Bunlardan ən başlıcası, gələcəyin mühasibatlığında aşağıdakı uçot funksiyalarının itməsi səbəbindən mühasiblərə bugünkü anlamda ehtiyacın aradan qalxmasıdır:

• kağız sənədlər yazmaq və kompüterin məlumat bazasına sənədlərin daxil edilməsi;
• mühasibat hesabatlarının tərtibi. Mühasibatlıq vahid məlumat bazasında aparılırsa, hansı hesabatlardan söhbət gedə bilər?! Bazaya daxil ol (əgər giriş hüququn varsa), sorğunu generasiya et. Kimdənsə mühasibat hesabatını tərtib etməyi xahiş etmək, kompüterdəki düymələri basmaq üçün xüsusi adam tutmaq kimi məntiqsizdir. Axı, kimin ağlına belə bir fikir gələ bilərdi ki, mühasibat hesabatının tərtib edilməsi üçün düyməyə basmaq və bir saniyə gözləmək lazım gələcək – bundan ötrü isə məlumat bazasında standart qeydlərin və müvafiq olaraq, mühasibat hesabatının tərtib edilməsi üçün gərək olan alqoritm standartlarının olması yetərlidir;
• mühasibat normativlərindən baş çıxarmaq. Əslində, heç bir normativ və ya belə desək, tənzimləyici qalmayacaq: gələcəyin mühasibatlığında, ümumkompüter uçotunda o kimə lazımdır – standart mühasibat proqramının azsaylı hazırlayıcıları və terminalların sazlanması üzrə mütəxəssislərə?

Məhz belədir: avtomat turniketlər biletləri inkar etdiyi kimi, kompüter uçotu da mühasibləri inkar edir. Tam kompüterləşdirilmiş cəmiyyətdə heç bir mühasib, eləcə də onların mövcudluğu ilə bağlı auditorlar və vergi işçiləri olmayacaq. Mühasiblərin yox olması nəticəsində, auditorların da audit aparmasına ehtiyac qalmayacaq. Eləcə də pul tranzaksiyalarının keçirilməsi zamanı vergilər avtomatik hesablanacaq və avtomatik olaraq alınacaq. Bu səbəbdən vergi orqanına da lüzum qalmayacaq.

Qeydiyyat qeydlərinin avtomatik daxil edilməsi zamanı yeganə düzgün və mümkün həll belədir: tərəflər sövdələşmə haqqında razılığa gəlirlər, vergilər də müvafiq olaraq dövlətin xeyrinə avtomatik olaraq, proqrama daxil edilmiş alqoritmlər əsasında tutulur!

Verginin hesablanmasında yanılmaq və ya ödənilməli olan məbləğin köçürülməməsi vergi ödəyicisi tərəfindən texniki cəhətdən mümkün deyildir.

Bax, gələcəyin mühasibatlığı belədir – adamsız və təhlükəsiz.

Müasir mühasibatlıq hələ də belə deyilsə, bu texniki imkanların olmaması səbəbindən deyil, bu köhnəlmiş metodlardan istifadə etməkdə maraqlı olan çox sayda insanın olması ilə əlaqəlidir. Mühasiblər, auditorlar, vergi müfəttişləri – onların hamısı əsl kompüter uçotundan sonra işsiz qalacaqlar.

Svetlana Pozova Ukrayna Mühasibat Klubunun vitse-prezidentidir. Mühasib peşəsi, gələcəyin mühasibi, mühasibat uçotu haqqında kitab və məqalələr müəllifidir. Özü haqqında belə yazır: “Uğurlu biznes qurmaqda öz bilik və təcrübəmi, uğur üçün şəxsi qaydalarımı bölüşməkdən məmnunam. Standart və darıxdırıcı bir mövzuda – mühasibatlıqda parlaq və maraqlı layihələr həyata keçirmişəm. “Etibarlı Mühasib” kitabının müəllifiyəm. Uçot işçilərinin daha məhsuldar, səmərəli, xoşbəxt edən, onların ünsiyyət və səriştə səviyyəsini yüksəldən və başqaları ilə daha yaxşı ünsiyyət qurmalarına kömək edən yazılar hazırlamağı öz missiyam hesab edirəm.”

Aşağıda onun “Mühasib kimdir?”, “Gələcəyin mühasibi necə olmalıdır?” və digər bu istiqamətli suallara fikirlərini diqqətinizə çatdırırq.

Mühasib kimdir?

Mühasib – o, cədvəllər, rəqəmlər arxasında insanların talelərini və hisslərini görən adamdır. Onlar çox vaxt rəylərində özlərini elə də xoşbəxt hiss etmədiklərindən şikayətlənirlər. Mühasib müəssisədə heç də birmənalı fiqur deyil. Bir qayda olaraq, onunla təkcə direktorun deyil, həm də sıravi əməkdaşların ünsiyyət qurması asanlıqla başa gəlmir. İndi mən digər xidmətlərdən mühasibatlığa yönəlik bütün narazılıqları və iddiaları sadalamayacağam, bilən adamlar onsuz da bunu bilirlər. “Mühasib kimdir?” sualı bəzən bu narazılıqlardan da doğur. Bunu mühasiblər də bilirlər və bu əlbəttə ki, onları məyus edir. Axı, əgər tələb etməsələr, bütün bunların nələrə gətirib çıxaracağını yalnız onların özləri bilir.

Bütün bu ziddiyyətlərin əsas səbəbi yalnız yaxşı ünsiyyətin olmamasında deyil, hər bir bölmənin şirkətin ümumi nəticələrinə verdiyi real töhfə ilə bağlı məlumatsızlığında və səhv anlaşılmasındadır. Siz razılaşarsınız ki, şirkətlərin əməkdaşlarından heç biri öz müəssisəsinə qəsdən ziyan vurmaq istəməz. Belə yanaşma gələcəyin mühasibinə də aiddir.

Bundan sonra onlara hamını, hər kəsi, onları başa düşmədiklərinə, hörmət etmədiklərinə və s. görə təqsirləndirmək qalır. Elə mühasiblər barədə stereotiplər buradan qaynaqlanır –  bunlar daim nədənsə narazı olan bezdiricilər, mühafizəkarlardır.

İdealda hər bir şirkətin bütün əməkdaşlarının mühasibatlığın rolunu və funksiyalarını bilmələri, “Mühasib kimdir?” sualını düzgün cavablandırmaları əla olardı. Hamı bilməlidir ki, mühasib – cədvəllər, rəqəmlər arxasında insanların talelərini və hisslərini görən adamdır. Qayğı –  bu, “kitab sahibinin” hər bir əməkdaşa münasibətdə keçirdiyi əsl hissdir. O, bütün işçilərin vaxtında və tam şəkildə maaşlarını almalarına, rahatlıqla ezamiyyətə getmələrinə, böyük müqavilələrin bağlanılmasına və yüksək uğurlar əldə etməsinə nəzarət edir. Hər kəs bilməlidir ki, mühasibin vəzifəsi – hər şeyi mühafizə etmək və artırmaqdır. Bir sözlə, o, şirkətdə “ocağın qoruyucusudur”. Əgər mühasiblərin istedad və bacarıqları olmasaydı, heç bir müəssisə bizim inkişafda olan iqtisadiyyat şəraitində çiçəklənə bilməzdi. İstər bu günün, istər gələcəyin mühasibi olsun, onun rolunun dərk olunması, bizim cəmiyyətdə hamı və hər kəs üçün bir vərdişə çevrilməlidir.

Mühasib menecerə necə kömək edə bilər?

Bir çoxlarından “Mühasib kimdir?” soruşduqda, hesab edir ki, mühasibin əsas vəzifəsi tənzimləyici orqanlar üçün düzgün hesabat hazırlamaq və təqdim etməkdir. Amma şirkətin sahibinə və menecerinə də hesabat lazımdır. Axı, etibarlı və vaxtında məlumat əldə etmədən şirkəti effektiv idarə etmək mümkün deyil.

Bacarıqlı mühasib:

• öz işinin əhəmiyyətini və şirkətin gələcəyinə təsirini başa düşür;
• təkcə mühasibat uçotu sahəsində bacarıqlı mütəxəsis deyil, həm də yaxşı menecerdir.

Direktor və mühasib arasında düzgün ünsiyyət şirkətdə maliyyə boşluqlarının yaranmasına imkan vermir və resursların artmasına kömək edir.

Gələcəyin mühasibi necə olmalıdır?

Gələcəyin mühasibi nizam-intizamlı peşəkardır. Bu nizam onun düşüncələrdə, şirkətin maliyyəsində, işlədiyi şöbədə, onun həyatının hər bir sahəsində hiss edilməlidir.

Biznesin əsas düşməni maliyyə savadsızlığıdır. Bu, təkcə mühasibə deyil, ilk növbədə strategiyanı necə quracağını və nəyə diqqət yetirməli olduğunu başa düşməyən sahibkar və menecerlərə aiddir.

Hesab edirəm ki, menecer və menecerin əsas vəzifələrindən biri yaxşı mühasib seçməkdir. Niyə? Bu, maliyyə idarəçiliyinə göstərilməli olan diqqətlə bağlıdır. Mühasib, sahibkara düzgün maliyyə qərarları verməyə kömək edən mütəxəssisdir.

Daha təkmilləşəcək proqram təminatı sayəsində gələcəyin mühasibi öz işini keyfiyyətcə fərqli müstəvidə quracaq. Nəticədə “Mühasib kimdir?” sualının cavabı qismən dəyişəcək: o, tədricən bütün mühasibat əməliyyatlarının kompüter tərəfindən düzgün yerinə yetirilməsinə nəzarət edən analitikə çevriləcəkdir.

Odur ki, bu peşə yeni bacarıqlar tələb edir:

• öyrənmək;
• zamanla ayaqlaşmaq;
• kompüter texnologiyasını anlamaq istəyi.

Bu sahədə bilik və bacarıqlar onu yüksək ixtisaslı maliyyəçi-iqtisadçısına çevirir. Aşağıdakı 5 bacarıqlı mühasibi gələcəyin mühasibinə çevirəcək:

1. Xarici dəyişikliklərə tez uyğunlaşma.
2. İşin məhsuldarlığını artırmaq üçün İT texnologiyalarından istifadə.
3. Öz fikirlərini şirkətin direktoru və ya sahibkara aydın izah etmək bacarığı;
4. Yüksək maliyyə savadlılığı.
5. Aktiv həyat mövqeyi.

Əgər mühasib bir şirkətdə:

• menecerdirsə;
• öz sahəsi ilə maraqlanırsa;
• maliyyə idarəçiliyindən həzz alırsa;
• şirkətin uğur qazanmasına kömək edirsə, deməli bu, hər kəsin arzuladığı mühasibdir!

Mühasib rəqəmlərə baxır, onların nə demək olduğunu və onları necə idarə edəcəyini başa düşməlidir. O, rəqəmlərlə çəkilmiş tablonu görür və beynini yormadan düzgün qərarlar verməkdən məmnunluq duymalıdır.

Beləliklə, “Mühasib kimdir?”, Gələcəyin mühasibi necə olacaq?” sualına qısa da olsa, cavab verməyə çalışdım. Əgər işlərin hər gün necə dəyişdiyini görürsünüzsə və qərarlarınızın düzgünlüyünü izləyə bilirsinizsə, bu, ruhlandırıcıdır!