Blog Full

İctimai iaşə xidməti göstərən şəxsə 3-cü şəxs məhsulunun satışına görə komissiya haqqı ödəyir. Həmin ödəniş ictimai iaşə fəaliyyəti ilə məşğul olan sadələşmiş vergi ödəyicisinin sair gəliri kimi tanına bilərmi? Komissiya haqqından gələn gəlir 8 faiz dərəcə ilə sadələşmiş vergiyə cəlb edilən dövriyyə hesab edilirmi?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, ictimai iaşə fəaliyyəti ilə yanaşı, digər fəaliyyət növü ilə məşğul olan və vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) 200.000 manatdan artıq olan şəxslərin 8 faiz dərəcə ilə sadələşdirilmiş vergi tutuma metodunu tətbiq etmək hüququ Vergi Məcəlləsində nəzərdə tutulmamışdır.

Bununla yanaşı, həmin şəxslər vergi tutulan əməliyyatlarının həcmi ardıcıl 12 aylıq dövrün istənilən ayında (aylarında) 200.000 manatdan artıq olduğu halda gəlir (mənfəət) vergisinin ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərir. Bu zaman göstərdikləri xidmətlərə görə əldə olunan gəlirdən bu gəlirin əldə olunması ilə bağlı çəkilmiş xərclər çıxıldıqdan sonra qalan fərqdən gəlir (mənfəət) vergisi hesablanıb ödənilir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 104.1-ci, 218.1.2-ci maddələri.

Mənbə: vergiler.az

Yol vergisi üzrə yığımların büdcə gəlirlərində rolu

Əmək müqaviləsinə xitam verilməsi mütləq əmr (sərəncam, qərar) formasında rəsmiləşdirilməlidir. Mövzu ilə bağlı yaranan sualları iqtisadçı ekspert Anar Bayramov aydınlaşdırıb.

Əmək Məcəlləsinin 83-cü maddəsinə əsasən, əgər işçi ilə bağlanmış əmək müqaviləsində onun ləğv edilməsinin sənədləşdirilməsi barədə Məcəllənin 12-ci fəslində müəyyən edilmiş qaydalardan fərqli olan başqa qaydalar nəzərdə tutulmayıbsa, onda istər işçi, istərsə işəgötürən tərəfindən və istərsə də tərəflərin iradəsindən asılı olmayan hallarda 68, 69, 70, 73, 74 və 75-ci maddələrdə nəzərdə tutulan əsaslara və qaydalara müvafiq olaraq əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi işəgötürənin əsaslandırılmış əmri (sərəncamı, qərarı) ilə rəsmiləşdirilməlidir. Həmin maddənin ikinci hissəsində qeyd edilir ki, əmək müqaviləsinə xitam verilməsi barədə işəgötürənin əmri (sərəncamı, qərarı) onun tərəfindən imzalanmalı və müəssisənin möhürü ilə təsdiqlənməlidir. Bu əmrin surəti, işçinin əmək kitabçası və işəgötürənin son haqq-hesabı (istifadə edilməmiş əmək məzuniyyətinə görə pul əvəzi, işçiyə ödənilməli əməkhaqqı və digər ödəmələr) ilə birlikdə sonuncu iş günü işçiyə verilməlidir.

Maddədən göründüyü kimi, işəgötürən işçinin əmək müqaviləsinə xitam verdikdə onu əsaslandırmalı və əmrin sürətini işçiyə təqdim etməlidir.

Elektron əmək müqaviləsində olduğu kimi əmrin hazırlanması zamanı da ƏMAS altsistemindəki hazır formadan istifadə məcburiyyəti yoxdur. İşəgötürən ya kağız formada hazırladığı, ya da ƏMAS altsistemində yaradılan elektron əmr formasını işçiyə imzalatdıra bilər.

Əmək Məcəlləsinin 84-cü maddəsində xitamla bağlı əmrdə aşağıdakı məlumatların əks olunması göstərilib:

• müəssisənin adı, hüquqi ünvanı, əmrin (sərəncamın, qərarın) sıra nömrəsi, tarixi və onu imzalayan işəgötürənin vəzifəsi, adı, atasının adı və soyadı;
• işçinin adı, atasının adı və soyadı;
• əmək müqaviləsi üzrə işçinin vəzifəsinin (peşəsinin) adı;
• əmək müqaviləsinin ləğv edilməsinin əsası;
• həmin əsasla əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi qaydası nəzərdə tutulmuş bu Məcəllənin müvafiq maddəsi, hissəsi və bəndi;
• əmək müqaviləsi ləğv edilən gün, ay və il;
• əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi barədə əmrin (sərəncamın, qərarın) verilməsi üçün əsas hesab olunan rəsmi sənədlər.

Yol vergisi üzrə yığımların büdcə gəlirlərində rolu

Maddənin ikinci hissəsində qeyd edilir ki, nəzərdə tutulmuş məlumatlardan hər hansı biri və ya bir neçəsi göstərilməyən əmr (sərəncam, qərar) əmək mübahisəsini həll edən məhkəmə tərəfindən etibarsız hesab edilə bilər.

Müqavilənin tərtibinə gəlincə, Əmək Məcəlləsinin 84-cü maddəsinin 3-cü hissəsində qeyd edilir ki, əmək müqaviləsinin ləğv edilməsi barədə işəgötürənin əmri (sərəncamı, qərarı) yalnız bu maddənin 1-ci hissəsində göstərilən məlumatlar olan sadə formada, həmçinin normativ hüquqi aktlara uyğun formada — təsviri (giriş) hissəsindən və həmin məlumatlar göstərilən qərar hissəsindən ibarət formada tərtib edilə bilər.

ƏMAS altsistemində isə aşağıdakı məlumatların daxil edilməsi tələbi mövcuddur:

• xitamın səbəbi;
• əmrin nömrəsi;
• əmrin tarixi;
• qalan məzuniyyət günlərinin sayı;
• xitam səbəblərinin ətraflı açıqlaması (bu qrafanın doldurulması mütləq tələb deyil);
• haqq-hesabın həvalə ediləcəyi şöbənin adı (bu qrafanın doldurlması mütləq tələb deyil);
• əlavə qeydlər (daxil edilməsi mütləq tələb deyil).

Mənbə: vergiler.az

Çoxuşaqlı ailələrə hansı vergi güzəşti verilir?

Yol vergisi proqnozu modelləri

Vergi siyasəti büdcə gəlirlərinin formalaşmasında əhəmiyyətli rola malikdir. Büdcə gəlirlərinin tərkib hissəsi olan yol vergisi üzrə ödənişlər Vergi Məcəlləsinin XV fəslində şərh olunub. Ölkəmizdə büdcə gəlirlərinin əsasını vergidən daxilolmalar təşkil edir. Büdcə gəlirlərinə vergilər, rüsumlar, qrantlar, digər ödəniş və daxilolmalar aiddir. Resublikamızda büdcə daxilolmaları “Büdcə sistemi haqqında” qanunla tənzimlənir.

Dövlətin yerinə yetirməli olduğu funksiyaları reallaşdırmaq, dövlət strukturlarını qorumaq, maliyyələşdirmək, qarşısına qoyduğu məqsədlərini həyata keçirməkdən ötrü vəsaitə ehtiyacı vardır. Büdcə-maliyyə sferasını formalaşdıran bütün lazımi vəsaitlərin əsas mənbəyi vergi yığımları, vergi ödəmələridir. Proqnozlaşdırmanın əsas vəzifəsi verilmiş zaman intervalı ərzində büdcəyə cəlb edilməli olan vergilərin iqtisadi cəhətdən əsaslandırılmış həcminin müəyyən edilməsidir.

Qeyd etmək lazımdır ki, daxilolmaların proqnozu perspektiv xarakterli tədqiqatdır, vergi daxilolmalarının həcminə təsir göstərən obyektiv, subyektiv amillərin qabaqcadan nəzərə alınmasına əsaslanır. Proqnozlaşdırma zamanı real iqtisadi şəraitin və proseslərin nəzərə alınmasına baxmayaraq onun nəticələri ehtimallı, ilkin xarakter daşıyır. Vergi proqnozlaşdırmasının əsasında əsas makroiqtisadi göstəricilərin dəyişməsi dinamikasını müəyyənləşdirən ölkənin sosial iqtisadi inkişafının kompleks proqramı durur.

Bunu nəzərə alaraq vergi daxilolmalarının proqnozlaşdırılması yalnız vergi daxilolmalarının həcmini deyil, həmçinin onların vergitutma bazaları, tərkib elementlərini də əhatə etməlidir.

Yol vergisi üzrə proqnozların tərtibi iki istiqamətdə aparılır:

• Respublika ərazisində istehsal edilən və daxili istehlaka yönəldilən (topdan satılan) avtomobil benzininə, dizel yanacağına və maye qaza görə;
• İdxal olunan avtomobil benzininə, dizel yanacağına və maye qaza görə.

Yol vergisinin büdcə gəlirlərinə təsiri

Yol – nəqliyyatı sistemi ölkə iqtisadiyyatının ən mühüm tərkib hissələrindən biri olmaqla, müxtəlif regionlar, sənaye sahələri və sahibkarlıq subyektləri arasında əlaqəni təmin edir. Geniş yol şəbəkəsinin saxlanması və inkişafı əhəmiyyətli resurslar tələb edir. Yol vergisi tələb olunan resursların əsas mənbələrindəndir. O, büdcənin gəlirlərinin formalaşmasında əsas rol oynayan vergi ödəmələrindən biridir. Vergi daxilolmaları cəmi büdcə daxilolmalarının təxmini olaraq 40%-ni təşkil edir.

2020-ci il ərzində dövlət büdcəsinə daxil olmuş 9990747,4 min manat məbləğində vergi gəlirlərinin 48,2%-i əlavə dəyər vergisinin, 23,5% mənfəət, 11,5% gəlir, 9,0% aksizlərin, 3,1% sadələşdirilmiş verginin, 1,9% əmlak, 1,3% mədən, 1,0% yol, 0,5% isə torpaq vergisinin payına düşmüşdür.

Yol vergisindən mədaxil olan məbləğlərin proqnozunu hesablayarkən AR Tarif Şurasının təsdiqlədiyi ölkə ərazisində istehsal edilən benzinin (avtomobil üçün benzin nəzərdə tutulur), dizelin(yanacağın), maye qazın topdansatış qiymətləri nəzərə alındığını qeyd etmişdik. Hesabat ilinin sonunda yol vergisi üzrə proqnozlaşdırılan məbləğlə real məbləğ arasında 13.3% kəsr meydana çıxmışdır, yəni hesabat ilində proqnozlaşdırılandan az məbləğdə yol vergisi daxil olmuşur. Buna səbəb pandemiyaya qarşı mübarizə aparmaq məqsədilə sərhədlərin bağlanması nəticəsində ölkəmizə daxil olan nəqliyyat vasitələrinin sayında baş verən azalma, habelə bir sıra yanacaq növləri üzrə idxalın və ölkədaxili istehsalın azalması olmuşdur.

2021-ci ildə yol vergisindən daxilolmaların həcmi isə pandemiyanın vüsət aldığı 2020-ci ilə münasibətdə 14% artmışdır.