Blog Full

Müxtəlif dünya ölkələrinin pensiya sistemləri

ABŞ-da pensiya yaşı 67 ildir. Orta pensiya məbləği ayda 1500 dollardır.

Bu ölkədə üç pensiya növü var və onların müxtəlif qeydiyyat üsulları var:

• Sosial pensiya. Bu pensiyanı almaq üçün son on il ərzində müntəzəm olaraq əməkhaqqının 15 faizi həcmində üzvlük haqqı ödəməlisən.
• Korporativ pensiya. Belə bir pensiya növündən yararlanmaq üçün hər hansı bir şirkətdə beş-altı il ərzində işləməlisən və müntəzəm olaraq fiksasiya olunmuş məbləğdə (il ərzində maksimal olaraq 18 000 dollar) ödəniş etməlisən.
• Ən geniş yayılmış, qayğısız qocalığı təmin edən pensiya növü də var ki, burada fiksasiya olunmuş məbləğ olmur və məbləğ insanların özləri tərəfindən təyin edilir.

Pensiya sisteminin unikallığı. ABŞ-ın pensiya sistemini xarakterizə edərkən, qeyd etmək lazımdır ki, pensiya aktivlərinin ümumi həcmi 2015-ci il üçün 24 trilyon dollar təşkil edib. Çox böyük məbləğdir deyilmi?! Bu sistemin xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, bu yığımlar pensiyaçılar üçün ödənişlərə deyil, maliyyə alətlərinə, investisiyalara, o cümlədən istiqrazlara yatırılır. Bu cür yatırımlar həm ölkə iqtisadiyyatında yüksəlişi təmin edir və eyni zamanda indiki ödəyicilərin qürurlu bir qocalıq yaşamasını təmin edir. ABŞ-da pensiya sahəsində siyasətin idarə olunması ilə təkcə dövlət orqanları deyil, həm də fərdi fondlar və Sosial Müdafiə İdarəsi də məşğul olur.

İsraildə pensiya yaşı 60-62 ildir. Orta pensiya məbləği 1500 dollardır (o şərtlə ki, 30 il ərzində fiksasiya olunmuş məbləğdə ödənişlər edilmiş olsun).

Öz qocalığına yatırımlar arzu etdiyin pensiya məbləğinin həcmindən asılıdır: ayda 370 dollar pensiya almaq istəyən şəxs öz əməkhaqqısının 6,65%-dən 18,5%-dək məbləğini Milli Sığorta İdarəsinə ödəməlidir; ayda 700 dollar pensiya üçün isə siz minimum on il ərzində pensiya fonduna ödənişlər etməlisiniz.

Sistemin unikallığı. 2016-cı il məlumatlarına görə pensiya yığımları 170 milyard dollar təşkil edir. Pensiya sisteminin başlıca xüsusiyyəti ölkədə bir neçə növdə pensiya fondlarının olmasıdır. Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində əmanətçilərin sayı sürətlə artmağa başladı ki, bu da defisitin yaranmasına gətirib çıxardı. Yaranmış vəziyyəti yoluna qoymaq üçün hökumət fondların sağlamlaşdırılması ilə məşğul oldu, əmanətçilər üçün pensiya yaşı 64-67 yaşa kimi artırıldı. Amma problemi tam şəkildə yalnız 2000-ci ildə, yeni kommersiya pensiya fondlarının yaranması ilə yoluna qoymaq oldu. Bura həm işçilər, həm də şirkətlər əmanətlər qoya bilidilər. Orta aylıq əmanətlər əməkhaqqının 11%-ni təşkil edirdi.

Böyük Britaniyada pensiya yaşı 60-65 ildir. Pensiyanın orta həcmi ayda 1590 funt sterlinq (2000 dollara yaxın) təşkil edir.

Britaniyada iki pensiya növü mövcuddur və onların əldə olunması üsulu da ikidir:

• Dövlət pensiyası. Bu növ pensiyanı sənədləşdirmək üçün on il ərzində hər ay fiksasiya olunmuş məbləğ Pensiya fonduna köçürülməlidir.
• Qeyri-dövlət pensiyası. Bu tip pensiyanın alınması üçün siz öz pensiya hesabınıza sərbəst şəkildə pullar yatırmalısınız. Bu növün xüsusiyyəti ondan ibarətdir ki, gələcək pensiya məbləğini siz özünüz sərbəst şəkildə seçirsiniz.

Pensiya sisteminin unikallığı. Böyük Britaniyanın pensiya sisteminin xüsusiyyətlərindən danışsaq, pensiyaların yığım qaydalarının dəyişməsi faktını qeyd etməliyik. Bu dəyişikliklər yeni pensiya alanlara şamil olunur. İndi onlar həftədə maksimum 155,65 funt həcmində dövlət pensiyası ala biləcəklər. Dövlət pensiyasının həftəlik orta həddi 130 funt təşkil edir. Çoxdan pensiya alanlar üçün isə dövlətdən alınan baza pensiya məbləği həftədə maksimum 119,3 funt təşkil edir. Əlavə olaraq, əgər, onlar “State Earnings Related Pension Scheme” sistemi üzrə əlavə ödəniş ediblərsə, onda əlavə məbləğ də (həftədə maksimum 160 funt) ala biləcəklər.

Fransada pensiya yaşı 60-62 ildir. Orta pensiya məbləği ayda 1000 avrodur.

Pensiya alınması qaydaları: Pensiya fondundakı hesaba aylıq gəlirlərin 16,35%-i həcmində ödəniş etməlisən. Əgər, siz pensiyanızın baza hissəsinə əlavə artım istəyirsinizsə, onda xüsusi bonus balları əldə etmək üçün “Arrco” və “Agirc” sığorta kassalarına hər ay fiksasiya olunmuş məbləğdə pul köçürməlisiniz.

Pensiya sisteminin unikallığı. Fransada pensiya yaşına çatmış bütün ölkə vətəndaşları pensiya almaq hüququna malikdirlər, lakin pensiya məbləğinin yüksəlməsindən ötrü 40 ildən çox iş stajı lazımdır. Əgər, staj 40 ildən azdırsa, onda fransızlar həmrəylik pensiyası alırlar. Adətən isə pensiyalar pensiya fonduna və xüsusi sığorta kassalarına ödənişlərdən və bonuslardan asılı olur.

Güclü mühasibin 10 prinsipi

Çində pensiya yaşı 50-60 ildir. Orta aylıq pensiya 1000 yuandır (150 ABŞ dolları).

Çin pensiya sistemi pensiyaların təyin olunması üçün iki üsul təklif təklif edir: dövlət qulluğunda 15 ildən az olmayan iş stajı; hər ay pensiya fonduna əməkhaqqının 11% həcmində ödəniş etməli.

Pensiya sisteminin unikallığı. Çinin pensiya sistemindən söz açdıqda, xatırlatmaq lazımdır ki, bundan əvvəl yalnız stajı olan dövlət qulluqçuları pensiya ala bilirdilər. Lakin bu mənfi tendensiya Çin hökumətinə pensiya sistemini yenidən nəzərdən keçirməyə və bu sistemin həm də fəhlələrə şamil olunması ilə bağlı qərar qəbul etməyə məcbur etdi. Müasir dövrdə Çində pensiyaçıların yarıdan çoxu pensiya alır. Pensiya məbləğinin həcmi əməkhaqqıdan və yaşayış yerindən asılıdır: şəhərlilər kəndlilərə nisbətən daha çox pensiya alırlar.

Ukraynada pensiya yaşı 60 ildir. Pensiyaların orta məbləği – 1670 qrivnadır (67 dollar).

Ukraynada iki pensiya növü mövcuddur və sənədləşdirilməsi ilə bağlı da müvafiq olaraq iki üsul var:

• Əmək pensiyası. Əgər, belə bir pensiya almaq istəyirsinizsə, onda faydalı əməklə məşğul olmalı və müəyyən staja malik olmalısınız.
• Sosial pensiya. Bu pensiya növünü bütün vətəndaşlar, o cümlədən əmək qabiliyyəti olmayanlar da sənədləşdirə bilərlər.

Pensiya sisteminin xüsusiyyətləri. Ukrayna pensiya sistemindən söz açsaq, qeyd etmək lazımdır ki, hazırda yığım sisteminə keçid nəzərdə tutulur. Mahiyyətcə bu üç səviyyəli pensiya sistemi olacaq:

• 1-ci səviyyə – həmrəylik pensiyası, hansı ki, onun həmrəylik və subsidiyalaşdırma əsasında, Ukrayna pensiya fondunun vəsaitləri hesabına ödənilməsi nəzərdə tutulur.
• 2-ci səviyyə – yığım sisteminə əsaslanan pensiya sığortasıdır. Bu səviyyə zamanı üzvlük haqlarının bir hissəsi toplanılacaq və gələcəkdə fərdi qaydada nəzərə alınacaq.
• 3-cü səviyyə – qeyri-dövlət pensiya sistemidir və vətəndaşların könüllülük əsasında gələcək pensiyaları üçün öz hesablarına pul köçürmələrindən ibarət olacaq.

Böyük Piter Drukerin müdrikliyi

Bu gün biz sizdən ötrü ən yaxşı və ən güclü mühasib ilə bağlı on qaydanı toplamışıq. Onlara riayət etməklə siz təkcə əmək bazarında deyil, həm də gündəlik həyatda yüksək qiymətləndirilən özünütəşkil səviyyəsinə nail ola bilərsiniz.

1-ci qayda: “Bütün həyatın boyu öyrən”

Biz əbəs yerə bu qaydadan başlamamışıq, zira qalan hər şey ona əsaslanır. İnsan nəyə isə can atırsa, daha doğrusu, yeni bilik və bacarıqları əldə etməkdən çəkinmirsə, bir yerdə dayanıb-durmur. Nahaq yerə deməyiblər ki, “əgər siz əla ola bilmirsinizsə – deməli, yerində sayırsınız”. Geriyə yol yoxdur, bir yerdə dayanıb-durmaq olmaz. Yol yalnız irəliyə doğrudur. Lakin eyni zamanda sizin hansı keyfyyətdə irəliləməyiniz də çox mühümdür. Siz istər sırf mənəvi inkişaf yolu ilə gedirsiniz və ya qarşınıza iddialı bir məqsəd qoyursunuz – bu o qədər də mühüm deyil. Öz üzərinizdə işləmək daha ciddi məsələdir, burada tədris həm prosesdir, həm sizin vəziyyətiniz, həm də ruhunuzun tələbatıdır. Öz işlərinin ən yaxşı peşəkarları heç vaxt “hər şeyi bildiklərini” söyləməzlər, əksinə, onlar ən azından nəsə bir yeniliklə tanış olmağa həmişə hazır olurlar. Bir çox hallarda elə bu, uğurun rəhnidir.

2-ci qayda: “İstirahət etməyi və yaxşı işləməyi bacar”

Bu, kimisə təəccübləndirə bilər, ancaq, istirahət etməyi bacarmaq lazımdır və hətta bunu öyrənmək də çox zəruridir. Biz çox vaxt həmkarlarımızdan çalışdıqları yerdə ev işləri barədə düşünməli olduqları, evdə olduqları zaman isə iş yerində yerinə yetirilməmiş tapşırıqlar barədə düşüncələrini qovmağa çalışmaları ilə bağlı hekayələrini eşidirik. Oriyentirlərin bu cür yerdəyişməsi heç bir yerdə özünü tam şəkildə göstərməyə imkan vermir. Öz sahəsinin əsl peşəkarları, demək olar ki, “fədakarcasına” işləyirlər və vəzifələrini yerinə yetirən kimi “ürək dolusu” istirahət edirlər. Məhz, belə bir nisbətə nail ola bilsəniz, həyatınız daha gözəl, daha maraqlı və daha zəngin olacaqdır. “Boşuna keçən” adi günlər bu istiqamətlərdəki səhvlərin olduğunu göstərən bir əlamətdir.

3-cü qayda: “Punktual ol”

Punktuallıq (dəqiqlik) hərəkətlərin ardıcıllığını nəzərdə tutur və hərəkətlərin ardıcıllığı müvəffəqiyyətin açarıdır. Öz işinin əsl peşəkarı olan bir şəxs öz zamanını heç vaxt boşuna keçirmir. O, özünü 100 faiz işə həsr etdikdə və başqa nə ilə isə məşğul olduqda belə, onun gündəlik qrafikində hökmən müəyyən bölümlər olur. O, heç vaxt görüşlərə gecikmir, hesabatları vaxtında verir, vədinə xilaf çıxmır və özünə qarşı xeyirxahlıq edən insanları unutmur. Təəssüf ki, bəzi həmkarlarımız öz uyğunsuzluqlarını və “dağınıqlıqlarını” hər cür absurdlarla izah etməyə başlayırlar: “Axı, mən qadınam” və ya “Mən kişiyəm, dəqiqlik mənə görə deyil”… İş yerində nə “oğlanlar”, nə də “qızlar” olur. Öz işlərini görən mütəxəssislər, peşəkarlar var. Peşəkar – bu, “cinsi olmayan” varlıqdır, ondan ötrü “gender” güzəştləri yoxdur.

4-cü qayda: “Karyerist olma”

Təəccüblüdür, hə? Son 10 il ərzində bizə aktiv şəkildə belə bir fikir yeritmək istəyirlər ki, əgər insan “böyük müdir” olmaq istəmirsə, onda avtomatik olaraq uğursuz adama, “ambisiyasız” birinə çevrilir. Öz sahəsinin əsl peşəkarını ilk növbədə bir qədər başqa problemlər maraqlandırır. Ondan ötrü öz işini nə dərəcədə yaxşı yerinə yetirməsi, bunun ona, ailəsinə və kollektivinə hansı faydalar gətirdiyi daha önəmlidir. Peşəkarın öz işini yaxşı yerinə yetirməsi son dərəcə vacibdir, belə ki, onun işi onun şəxsiyyəti ilə eyniləşdirilir. Karyera-karyeralığında, məhz, “horizontal”, peşəkar inkişaf ondan ötrü daha vacibdir.

5-ci qayda: “Özünə və ətrafındakılara qarşı dürüst ol”

Yadımdadır ki, “Dövrümüzün qəhrəmanı” (M. Lermontovun romanı) əsərində Peçorin öz gündəliyində yazırdı ki, bu illər ərzində o, özünə qarşı dürüst olmağı, reallıqda necə görünsə də, hər şeyi öz adları ilə çağırmağı öyrənib. Əsl peşəkar xəyalpərvər ola bilər, amma, onun illüziyalarla yaşamağa haqqı yoxdur. Özünə qarşı dürüst olmadan, həmin şəxs həyatına, hərəkətlərinə və onların motivlərinə həqiqi qiymət verə bilməyəcək, başqalarına qarşı dürüst olmadan heç vaxt insanlar arasında səmimi hörmətə layiq olmayacaq. Əsl peşəkarlara, xarakterindən asılı olmayaraq hörmət edilir.

6-cı qayda: “Ehtiyacı olanlara kömək et”

Güclü mühasib – o, böyük insandır. İnsanlara isə mərhəmət xasdır. Belə adamlar heç vaxt öz problemlərinə və çətinliklərinə qapanmırlar, kimsə onlardan yardım istədikdə, kənarda qalmırlar. Onlar ətraflarında baş verənlərə biganə qala bilmirlər. Onlar, həqiqətən ehtiyacı olana həmişə kömək əlini uzatmağa hazırdırlar. Öz təcrübələrinin zərrəciklərini, peşənin sirlərini və incəliklərini öyrənmək istəyən, yenicə işə başlayan mütəxəssislərə ötürmək, onlardan ötrü çox vacibdir. Başqalarına yardım etmək, onlardan ötrü böyük zövqdür.

Maraqlı xarici HR faktları və rəqəmləri

7-ci qayda: “Başqalarına nəzərən hədəflənmə”

Güclü mühasib – o, özünəməxsus prinsiplər, inanclar və baxışlar dəsti olan unikal şəxsiyyətdir. Kimisə kopyalamağa çalışan, onun ədəb-ərkanını, hərəkətlərini və s. təqlid edən adam uğur qazanmaz. Peşəkar özü-özünü tərbiyələndirir, çətinlikləri və maneələri sərbəst şəkildə aşmaqla özünü möhkəmlədir. O, daim öz üzərində çalışır, nəyi yaxşılaşdırmaq lazım gəlməsi ilə bağlı təsəvvürü olur. Diqqətinizi yalnız, şəxsi qiymətləndirmə zəminində başqalarına da yönəldə bilərsiniz. Kimsə hər hansı bir obrazı yüz faiz kopyalamağa hədəflənirsə, birincisi, o, heç vaxt bu məqsədinə çatmayacaq, ikincisi, yalnız “çin nüsxəsi” ola biləcək. Buna hədəflənənlərə hətta bizim məsləhətlərimiz də kömək etməz. Yəni, buna heç dəyməz də. Ən yaxşısı, onu öz üzərinizdə təcrübədən keçirin və yalnız bundan sonra nəticə çıxarın.

8-ci qayda: “İşi sonadək yerinə yetirin”

Vicdan əzabı çəkmədən deyək ki, bu, son dərəcə vacib bir qaydadır. Başa çatdırılmayan istənilən bir tapşırıq – bir növ yığılıb-qalmış “zir-zibilə” oxşayır. Zir-zibil isə məlum olduğu kimi, həyat məkanını ağırlaşdırır və daraldır. Məcazi mənada bu, yarımçıq qalmış, yarı yolda tərk edilmiş işə də aid edilə bilər. Peşəkar mühasib bundan qaçır və öz imkanlarını ayıq şəkildə qiymətləndirməyə çalışır. Yalnız bundan sonra o, tapşırığın yerinə yetirilməsinə başlayır və ona nail olmaq üçün hər cür səy göstərir.

9-cu qayda: “Başqasının əməyini dəyərləndirin”

Öz işinə, insanın ürəklə, canfəşanlıqla və vicdanla məşğul olmasına, o, hörmətlə yanaşacaqdır. Təəssüflər olsun ki, başqalarına münasibətdə buna heç də həmişə rast gəlinmir. Bizlərdən bəziləri çox asanlıqla siqaret kötüyünü səkiyə atır, sonadək içilməyən pivə bankasını küçəyə qoyur və ya buna bənzər digər əməllərə yol veririk. Güclü mühasib heç vaxt bunu etməz. Bundan əlavə, o, tabeçiliyində olanlar qarşısında öz direktorunu müdafiə edəcək və əgər direktor əməkdaşlara qarşı ədalətsiz davranarsa, onların incidilməsinə də yol verməyəcək. O, ədalət meyarı ilə düşünür və başqasının işinə sayğısız yanaşan istənilən birinə hər zaman öz iradını bildirməyə hazırdır.

10-cu qayda: “Özünütənqidə yer verin”

Hər bir insanın daxilində “kiçik bir hakim” yaşamalıdır, o, həmin insanın fəaliyyəti və hərəkətlərini hər dəqiqə qiymətləndirməlidir. Peşəkar mühasibin həm iş yerində, həm də evində həmin hakim az qala günün 24 saatını çalışmalıdır. Ətrafımızda çoxlu sayda təhlükəli və məkrli cazibələr var – yuxarıda sadalanan qaydalardan birini pozmaq, öz prinsipləri ilə hərəkət etmək, təcili yerinə yetirilməsini tələb edən məsul vəzifədən yan keçmək. Əlbəttə, bizim hər birimiz səhvlərə yol veririk, amma, güclü mühasib olmaq, yuxarıda sadalanan qaydalara müvafiq olmaq deməkdir. Öz fəaliyyətinə tənqidi yanaşması, bu işdə ona kömək edir. Beləliklə, öz işini vicdanla yerinə yetirməli, sadəcə yaxşı və layiqli bir insan olmaq lazımdır. Bu isə bildiyiniz kimi, bizim zəmanədə çox mühüm amildir.

Böyük Piter Drukerin müdrikliyi