Blog Full

“Cəzaçəkmə müəssisələrində olan şəxslər də icbari tibbi sığortadan yararlana biləcək”.

Bunu İcbari Tibbi Sığorta üzrə Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Zaur Əliyev 2025-ci ilin yekunları və hədəflərə həsr olunmuş mətbuat konfransında bildirib.

Onun sözlərinə görə, “Tibbi sığorta haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa edilən dəyişikliklər nəticəsində sığortaolunan şəxslərin əhatə dairəsi genişlənib: “Belə ki, artıq həbs edilmiş, müəyyən müddətə və ya ömürlük azadlıqdan məhrum etmə cəzası çəkən şəxslərə (məntəqə tipli cəzaçəkmə müəssisələrində cəza çəkənlər istisna olmaqla) də icbari tibbi sığorta hesabına tibbi xidmətlərin göstərilməsi təmin edilir.

Ədliyyə Nazirliyinin zəruri avadanlıq və mütəxəssisi olmadığı hallarda, xidmətlər icbari tibbi sığorta hesabına təmin olunacaq. Bu mexanizm çərçivəsində ildə təxminən 1500 nəfərə qədər şəxsin tibbi xidmətlərlə əhatə olunması planlaşdırılır. Bunun üçün 200 min manatadək maliyyə vəsaiti ayrılıb.

Sədr həmçinin vurğulayıb ki, Agentlik Azərbaycan vətəndaşlarının, qaçqın statusu almış və BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının Azərbaycan Respublikasındakı nümayəndəliyi tərəfindən himayəyə götürülmüş şəxslərin icbari tibbi sığortadan yararlanmasını təmin edir.

Mənbə: banker.az

2026-cı ildən qüvvəyə minən Vergi Məcəlləsinə edilmiş əlavə və dəyisikliklərdən biri də üfüqi monitorinqin tətbiqi ilə bağlıdır. Yeniliyə əsasən, üfüqi monitorinqə qəbul edilən vergi ödəyiciləri əsas vəsaitləri üzrə amortizasiya ayırmasını düz xətt metodu ilə həyata keçirə biləcəklər. Bəs düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyicisi əsas vəsaitlərinə əsaslı təmir xərci və cari təmir xərci çəkərsə, hesablamalar necə olacaq?

Yeniliyi Bakı Karyera Mərkəzinin direktoru, vergi eksperti Təhməz Qaçayev şərh edib.

Düz xətt metodu ilə amortizasiya ayırması hesablanarkən əsas vəsaitin ilkin dəyəri onların müəyyən edilmiş istifadə müddətlərinə bölünməklə hesablanır. Vergi Məcəlləsinin 114.3-1-ci maddəsinə əsasən, amortizasiya olunan aktivlər üzrə düz xətt metodu ilə illik amortizasiya normaları aşağıdakı kimi müəyyən edilir:

– torpaqların yaxşılaşdırılması üzrə kapitallaşdırılmış xərclər, binalar, tikililər və qurğular – 44 il;
– maşın və avadanlıqlar – 14 il;
– yüksək texnologiyalar məhsulu olan hesablama texnikası – 11 il;
– hava, dəmiryol və su nəqliyyatı vasitələri – 29 il;
– istehsalat, idman maşınları, idman motosikletləri, idman velosipedləri və bu kimi başqa idman nəqliyyat vasitələri – 9 il;
– xidməti nəqliyyat vasitələri – 19 il;
– avtonəqliyyat vasitələri – 14 il;
– iş heyvanları – 14 il;
– geoloji-kəşfiyyat işlərinə və təbii ehtiyatların hasilatına hazırlıq işlərinə çəkilən xərclər – 11 il;
– qeyri-maddi aktivlər – istifadə müddəti məlum olmayanlar üçün 10 il, istifadə müddəti məlum olanlar üçün isə istifadə illərinə uyğun olaraq;
– digər əsas vəsaitlər – 14 il.

Misal 1

Düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyicisi ilkin dəyəri 70.000 manat olan avadanlıq alıb. Avadanlıqlar üzrə istifadə müddəti 14 il müəyyən edilib. Birinci il üçün amortizasiya ayırması 5.000 manat hesablanacaq:

70.000 : 14 = 5.000 manat.

Düz xətt metodu ilə amortizasiya hesablayan vergi ödəyiciləri əsas vəsaitlərinə əsaslı və ya cari təmir xərcləri çəkərkən çox diqqətli olmalıdırlar.

Vergi Məcəlləsinin 114.11.3-ci maddəsinə əsasən, düz xətt metodu ilə illik amortizasiya məbləğləri həmin əsas vəsaitlərin ilkin dəyəri onların bu Məcəllənin 114.3-1-ci maddəsi ilə müəyyən olunmuş istifadə müddətlərinə bölünməsi yolu ilə hesablanır. Bu metodun tətbiqi zamanı əsas vəsaitlər üzrə bu Məcəllənin 115.9-cu maddəsi ilə müəyyən edilmiş əsaslı təmir xərcləri və cari təmir xərclərinin məhdudlaşdırmadan artıq olan hissəsi onların ilkin dəyərinə əlavə edilir və bu qaydada formalaşan ilkin dəyər əsas vəsaitin bu Məcəllənin 114.3-1-ci maddəsi ilə müəyyən edilmiş istifadə müddətinə bölünməklə əldə olunan məbləğ əsas vəsaitin təmir olunduğu ildən etibarən hər il üzrə bərabər hissələrlə gəlirdən çıxılır.

Yəni, bu maddəyə əsasən, əsaslı təmir xərcləri və ya cari təmir xərclərinin məhdudlaşdırılmadan artıq olan hissəsi əsas vəsaitin ilin sonuna qalıq dəyərinə yox, ilkin dəyərinə əlavə edilməlidir.

Misal 2

İlkin dəyəri 70.000 manat olan avadanlıq əvvəlki ildə bir il üzrə amortizasiya edilib. Yəni:

70.000 : 14 = 5.000 manat.

Cari il üçün həmin avadanlığın qalıq dəyəri 65.000 manat (70.000 – 5.000), istifadə müddəti isə 13 il qalacaq. Vergi ödəyicisi cari ildə həmin avadanlığa 9.000 manat əsaslı təmir xərci çəkib. Cari ildə çəkilmiş 9.000 manat əsaslı təmir xərci birbaşa gəlirdən çıxılmır və əsas vəsaitin ilkin dəyərinin üzərinə gəlinir:

70.000 + 9.000 = 79.000 manat.

Daha sonra formalaşan dəyər aktivin müəyyən edilmiş son istifadə müddətinə bölünməlidir. Yəni:

79.000 : 14 = 5.642,8 manat.

Alınan məbləğ avadanlığın təmir olunduğu ildən etibarən qalan son istifadə müddətinə bölünməklə bərabər məbləğlərdə gəlirdən çıxılır:

5.642,8 : 13 = 434,06 manat.

Eyni zamanda, cari il üçün əsas vəsaitin amortizasiya xərci belə hesablanmalıdır:

65.000 : 13 = 5.000 manat.

Gəlirdən çıxılan cəmi amortizasiya xərci isə 5.434,06 manat olacaq:

5.000 + 434,06 = 5.434,06 manat.

Növbəti illərdə də bu tendensiya davam edir və düz xətt metodu pozulmur.

Əgər əsaslı təmir xərcini cari il üçün qalıq dəyərin üzərinə gəlib amortizasiya hesablasaq, bu halda düz xətt metodunu pozmaqla Vergi Məcəlləsinin müvafiq maddəsinə zidd hesablama aparmış olardıq.

Mənbə: vergiler.az

Vergi ödəyicisi ikili fəaliyyətlə məşğuldur, həm bir şirkətin işçilərini öz avtobusu ilə daşıma həyata keçirir (fərqlənmə nişanı alır), həm də digər şəxslərə xidmət göstərir. Göstərdiyi xidmətə görə mənfəət vergisi bəyannaməsi təqdim edib. Belə olan halda, “Fərqlənmə nişanı” alındığı dövriyyə yenidən mənfəət dövründə qeyd olunmalıdır, yoxsa uçot ayrıca aparıldıqda sərnişindaşımaya görə “Fərqlənmə nişanı” nəzərə alınaraq, həmin qaimə təkrar mənfəət dövriyyəsinə aid edilmir?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, Vergi Məcəlləsinin 218.4.1-ci maddəsinə əsasən, mülkiyyətində və ya istifadəsində olan nəqliyyat vasitələri ilə (beynəlxalq yük və sərnişin daşımaları istisna olmaqla) Azərbaycan Respublikasının ərazisində sərnişin daşımalarını, o cümlədən taksi xidmətlərini həyata keçirən şəxslər sadələşdirilmiş verginin ödəyiciləridir. Bu fəaliyyətlə bağlı vergi öhdəlikləri Vergi Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş qaydada “Fərqlənmə nişanı” almaqla yerinə yetirilir. “Fərqlənmə nişanı” hər bir avtomobil nəqliyyatı vasitəsi üçün təqvim ayının sonunadək, öz istəklərinə uyğun olaraq, növbəti ay, rüb, yarımil və ya il üçün Azərbaycan Respublikası Rəqəmsal İnkişaf və Nəqliyyat Nazirliyinin AYNA informasiya sistemi vasitəsilə elektron qaydada alınmalıdır.

Vergi Məcəlləsinin 221.6-ci maddəsinə əsasən, 218.4-cü maddədə göstərilən şəxslər digər fəaliyyət növü üzrə əldə etdikləri gəlirlərin və xərclərin uçotunu hər bir fəaliyyət növü üzrə ayrılıqda aparırlar. Həmin şəxslərin bu fəaliyyət növləri üzrə mənfəəti (zərəri) digər fəaliyyət növündən əldə olunmuş mənfəətə (zərərə) aid edilmir.

Əsas: Vergi Məcəlləsinin 218.4-cü və 221.6-cı maddələri

Mənbə: vergiler.az

Geri alınmış səhmlər

Geri alınmış kapital (səhmlər) səhmdar cəmiyyət tərəfindən buraxılmış və sonradan geri alınmış, lakin yenidən satılmayan və dövriyyədən çıxarılmayan adi və ya imtiyazlı səhmlərdir. Belə səhmlərin uçotu hesablar planının 3-cü (“Kapital”) bölməsinin 32-ci maddəsinin 321 saylı “Geri alınmış kapital (səhmlər)” hesabı üzrə aparılır.

Şirkət tərəfindən öz səhmlərinin geri alınması bir qayda olaraq bazarda həyata keçirilir. Şirkətin emissiya etdiyi səhmlərin geri almasının bir neçə səbəbi ola bilər:

• səhmlərin alınmasına opsion planları çərçivəsində əməkdaşlarına təklif etmək üçün səhm seçimi planları vasitəsilə işçilərinə təklif etmək üçün səhmlərin sərəncamında olmasını istəyir;
• öz səhmləri üçün daha əlverişli bazar şəraiti təmin etməyə çalışır;
• səhm üzrə gəlirlərin həcmini artırmaq istəyir;
• sonradan öz fəaliyyətində, məsələn, başqa şirkətləri alarkən, istifadə etmək üçün sərəncamında əlavə səhmlərin olmasını istəyir;
• şirkətin rəqiblər tərəfindən ələ keçirmə cəhdinin qarşısını almağa çalışır.

Səhmlərin geri alınması zamanı şirkətin səhmdarlarının aktivləri və kapitalları azalır. Digər şirkətlərin səhmlərinin alınmasından fərqli olaraq, belə bir əməliyyat aktivin alınması hesab edilmir.

Geri alınmış kapital (səhmlər) haqqında saytımızda eyni adlı məqalədən əlavə məlumatlar tapmaq olar.

“Geri alınmış kapital (səhmlər)” hesabı üzrə uçotun əsasları

321 saylı “Geri alınmış kapital (səhmlər)” hesabı üzrə AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” 30.2-ci maddəsinə əsasən aşağıdakı subhesablar açıla bilər:

• 321-1 №li “Geri alınmış kapital – adi səhmlər”;
• 321-2 №li “Geri alınmış kapital – imtiyazlı səhmlər”.

“Maliyyə Alətləri: Təqdimat” adlı 32 №-li MUBS (IAS 32) –a uyğun olaraq, müəssisə tərəfindən geri alınmış öz kapital alətləri kapitaldan çıxılır. Şirkətin öz kapital alətlərini alarkən, satarkən, buraxarkən və ya ləğv edərkən, belə əməliyyatlar üzrə gəlir yaxud zərər mənfəət və ya zərərdə tanınmır. Bunu belə izah etmək olar: geri alınmış səhmlər aktiv deyil və müvafiq olaraq onlar üzrə yuxarıda sadalanan əməliyyatlardan gəlir və ya zərər yarana bilməz.

321 saylı hesab üzrə uçotun tənzimlənməsi

“Geri alınmış kapital (səhmlər)” hesabında mühasibat uçotu subyektinin nizamnamə (nominal) kapitalının geri alınmış hissəsi barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir. Bu zaman mühasibat uçotu subyektinin geri alınmış səhmlərinin nominal dəyəri üzrə məbləğlər 321 №li hesabın müvafiq subhesablarının debetində və 221, 223, 225 №li hesabların müvafiq subhesablarının kreditində uçota alınır.

Səhmlərin geri alınması zamanı emissiya gəliri yarandıqda, həmin gəlir həddində 311 saylı hesabın debeti (müvafiq subhesablar üzrə) və pul vəsaitləri hesabının (221, 223 yaxud 225) krediti üzrə müxabirləşmə aparılır.

Geri alınmış kapital (səhmlər) dövriyyədən çıxarılarsa Debet 301-Kredit 321 kimi (müvafiq subhesablar üzrə) mühasibat yazılışı verilir.

Geri alınmış səhmlər yenidən buraxıldığı zaman onlar mühasibat uçotu subyektinin ödənilmiş nizamnamə kapitalının bir hissəsi kimi bərpa olunur. Bu zaman müxabirləşmə yuxarıda qeyd edilən qaydaların 30.6 maddəsinə uyğun tənzimlənir. Belə səhmlər üzrə emissiya gəlirləri həmin maddəyə uyğun uçota alınır.

Uzunmüddətli və qısamüddətli konvertasiya olunan istiqrazlar geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə həmin qaydaların 30.7, uzunmüddətli və qısamüddətli öhdəliklər geri alınmış səhmlərin yenidən buraxılması hesabına nizamnamə kapitalına çevrildikdə isə 30.8-ci maddəsi tətbiq edilir.

Səhmdarlardan öz səhmlərinin geri alınması üzrə nümunə

Geri alınmış kapital (səhmlər) adətən ilkin dəyərlə uçota alınır. Əməliyyat şirkətin səhmdarlarının həm aktivlərini, həm də kapitalını azaldır.

Fərz edək ki, iyunun 15-də “ABC” şirkəti öz səhmlərinin 1000 ədədini bazar qiyməti hər səhm üçün 50 manat olmaqla geri alır. Bu əməliyyat üzrə aşağıdakı müxabirləşmə verilir:

Səhmdarlardan geri alınmış kapital (səhmlər) bazar dəyəri ilə uçota alınır. Səhmlərin nominal, elan edilmiş və ya ilkin buraxılış qiyməti nəzərə alınmır.

Səhmdarlardan geri alınmış səhmlərin satışına nümunə

Geri alınmış öz səhmlərini şirkət maya dəyərindən yuxarı və ya aşağı qiymətə satıla bilər. Tutaq ki, iyulun 15-də “ABC” şirkəti 1000 geri alınmış kapitalın (səhmlərin) hamısını bir səhm 50 manatdan olmaqla satır. Əməliyyatı əks etdirən müxabirləşmələr:

Geri alınmış səhmlər öz dəyərindən artıq qiymətə satıldıqda, artıq olan məbləğ “Emissiya gəlirləri- səhmdarlardan geri alınmış kapital” subhesabının krediti üzrə uçota alınmalıdır. Uçot standartları qiymət fərqini mənfəət kimi tanımağa yol vermir.

Tutaq ki, iyulun 15-də “ABC” şirkəti 1000 xəzinə səhmini hər bir səhm üçün 60 manatdan satır. Müxabirləşmə aşağıdakı kimi olacaq:

Səhmdarlardan geri alınmış səhmlər öz dəyərindən aşağı qiymətə satılırsa, o zaman fərq uyğun “Emissiya gəlirləri” subhesabındakı məbləğdən çıxılmalıdır.

Belə hesab olmadıqda yaxud bu hesabdakı mövcud qalıq qiymət fərqini ödəmək üçün kifayət etmədikdə, qalan məbləğ “Bölüşdürülməmiş mənfəət” hesabındakı məbləğdən silinir. Geri alınmış kapital (səhmlər) üzrə qiymət fərqlərinin zərər kimi tanınmasına yol verilmir.

Tutaq ki, iyunun 5-də “ABC” şirkəti 1000 öz adi səhmini bazardan bir səhm üçün 50 manat ödəməklə geri alıb. İyulun 15-də şirkət geri alınmış 400 səhmi 60 manata, qalan 600-nü isə dekabrın sentyabrın 15-də 42 manata satır. Əməliyyatları əks etdirən mühasibat yazılışları belı olacaq:

600 ədəd geri alınmış səhm dəyərindən aşağı satıldığı üçün olduğu üçün sentyabrın 15-də bölüşməmiş mənfəət hesabından 800 manat silinmişdi.