Təbii inhisarçılığın tənzimlənməsi (I hissə)

posted in: Xəbər | 0

təbii inhisarçılıqTənzimləyici orqanların fəaliyyəti, ilk növbədə, təbii inhisar məhsulunun qiymətinin müəyyən edilməsinə yönəlib. İstehsalçı, məhsulun həcmini Q1-ə bərabər istehsal edərək və P1 qiyməti ilə sataraq MR = LMC (Q1) mənfəətini maksimum dərəcədə artırır. Mənfəət eyni zamanda SR1AB sahəsinə bərabərdir. Lakin, bu buraxılışın həcmi cəmiyyətin bu nemətə olan tələbatının ödənilməsi baxımından kifayət deyil.

Cəmiyyət üçün optimal istehsal həcmi, P3-in yaxşı qiyməti və AR istehsalçısının orta gəlirləri LMC (Q3) uzunmüddətli marjinal xərclərə bərabər olduqda, Q3-ə bərabərdir. Lakin, bu halda istehsalçı zərər çəkir, çünki uzunmüddətli orta xərclər (LAC) orta gəliri üstələyir.

Cəmiyyət bu nemətin istehsalını lazımi buraxılış həcminin təmin edilməsi üçün istehsalçıya onun itkisini kompensasiya etməklə dotasiya edə bilər. Lakin, ayrılan dotasiyalar çox vaxt səmərəsiz olur.

Dotasiyaların verilməsindən yayınmaq üçün tənzimləyici orqanlar tələbatın (və ya orta gəlirin) və orta məsrəflərin bərabərliyinə istiqamətlənə bilər, bu zaman P2 = LAC (Q2) = AR (Q2) məhsullarının qiymətini təyin edərək, bunun nəticəsində inhisarçının iqtisadi mənfəəti sıfıra çevriləcək və dotasiyalara ehtiyac qalmayacaq. Subsidiya çatışmazlığına görə cəmiyyətin ödədiyi, P2> MC (Q2) olduğundan istehsal həcmi qeyri-kafi olacaqdır.

Təbii inhisar probleminin digər həlli müvafiq xidmət növünü təmin etmək üçün dövlət (bələdiyyə) şirkətinin yaradılmasıdır. Bu halda dövlət (bələdiyyə) şirkəti dövlət (yerli) büdcəsindən subsidiyalar ala bilər. Əksər hallarda bu təcrübədən şəhər ictimai nəqliyyatında istifadə olunur.

Subsidiyalaşdırma çox vaxt səmərəsizliyin mənbəyi olur, çünki bu məqsədlər üçün lazım olan vəsait vergitutma vasitəsi ilə əldə edilir ki, bu da öz növbəsində rəqabət qiymətləri sistemini təhrif edir. Bundan başqa, təbii inhisarçılığın idarə olunmasının səmərəsizliyi və ya təkmil olmayan, geridə qalmış texnologiyanın tətbiqi də onun yüksək daimi xərclərinin yaranmasına səbəb ola bilər və bu halda subsidiyaların ödənilməsi səmərəsizliyin konservasiyasına kömək edəcəkdir.


II hissəyə nəzər yetirin


Print Friendly, PDF & Email