Bank hesablaşma hesabı nədir?
Bank hesablaşma hesabları hüquqi yaxud sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslər tərəfindən bankda açılır və nağdsız əməliyyatların aparılması üçün istifadə olunur. Bank hesabları üzrə aşağıdakı əməliyyatlar aparıla bilər:
- vergilərin, sosial sığorta haqlarının, cərimə və maliyyə sanksiyalarının ödənilməsi;
- icarə haqqı ödənişləri, ofis avadanlıqlarının ödənilməsi;
- işçilərə əməkhaqqının verilməsi;
- kontragentlərlə hesablaşmalar və sair.
Mühasibat uçotu subyektlərinin bütün biznes maliyyə axınları bank hesablaşma hesabından keçir. Ona müxtəlif bank xidmətlərini qoşmaq olar, məsələn;
- əməkhaqqı layihəsi – işçilərin əməkhaqqının bank kartları vasitəsi ilə ödənişi, yaxud;
- hesabın biznes-kart qusulması – sahibkar istənilən vaxt və istənilən yerdə hesabdakı pulla ödəniş edə bilir.
Bank hesablaşma hesabları üzrə uçotun əsasları
Mühasibat uçotu subyektlərində bank hesabları üzrə əməliyyatların uçotu 223 saylı “Bank hesablaşma hesabları” adlı aktiv hesabda aparılır. Hesab hüquqi və sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslərin kredit təşkilatlarında açılmış hesablaşma hesablarında pul vəsaitlərinin mövcudluğu və hərəkəti haqqında məlumatları ümumiləşdirmək üçün nəzərdə tutulub. Pul vəsaitlərinin daxil olması hesabın debeti, məxarici isə krediti üzrə aparılır.
Pul vəsaitləri üzrə uçot hesablarının açılması, həmin hesablarda mühasibat yazılışları 7 saylı “Pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat” adlı MUBS-un (IAS7) tələblərinə cavab verməlidir. Pul vəsaitlərinə kassada olan nağd pul və tələbli bank hesablarında olan vəsaitlər daxildir.
Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə görə mühasibat uçotu subyektlərində hesabların açılması, müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” əsasında tənzimlənir. Bu hesab mühasibat uçotunun hesablar planının 22 saylı “Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri maddəsi üzrə açılan hesabdan biridir. Hesablar Planının 22-ci maddəsi üzrə açılan hesablar, habelə 223 saylı “Bank hesablaşma hesabları” üzrə tənzimləmələr, hesaba daxilolmaların mühasibat yazılışları barədə buradan oxumaq olar.
Aşağıda pul vəsaitlərinin bank hesablaşma hesabından məxarici zamanı müxabirləşmə nümunələri verilib.
223 saylı “Bank hesablaşma hesabı” üzrə məxariclə bağlı nümunələr
Nümunə 1: Bank hesablaşma hesabından kassaya mədaxili
“A” MMC kassa hesabının möhkəmləndirilməsi məqsədilə bankdakı hesablaşma hesabından 30000 manatlıq vəsaiti müəssisənin kassasına köçürmüşdür.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Bank hesablaşma hesabından kassaya pul mədaxil olunduqda | 221 – Kassa | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 30000.00 |
Nümunə 2: Kreditor borcların bank hesabı vasitəsi ilə ödənişi
“A” MMC iyun ayında “B” MMC-dən 10500 manatlıq mal almışdır. Borcun 40%-i ödənildi. Qalan hissəsi növbəti aylarda ödəniləcək.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Malların alışı həyata keçirildikdə | 205 – Mallar | 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları | 10500.00 |
| 2 | ƏDV hesablandıqda | 241 – Əvəzləşdirilən ƏDV | 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları | 1890.00 |
| 3 | Borcun 40%-i ödənildildə | 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 4200.00 |
| 4 | Satılmış malların əsas məbləği bank hesabına daxil olduqda | 531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları | 226 – ƏDV-nin Depozit hesabı | 756.00 |
Nümunə 3: Bank kreditinin ödənişi
“A” MMC istehsal prosesini fasiləsiz şəkildə davam etdirmək üçün pul vəsaitlərinin yetərsiz olduğu qənaətinə gəlmişdir. Bankdan 80000 manatlıq kredit götürməklə pul problem həll olunmuşdur. İllik faiz dərəcəsi 17%. Kredit borcu 12 ay ərzində ödənilmişdir.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Bankdan kredit götürüldükdə | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 501 – Qısamüddətli bank kreditləri | 80000.00 |
| 2 | İllik faiz xərcləri hesablandıqda | 242 – Gələcək hesabat dövrünün xərcləri | 537 – Faizlər üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 13600.00 |
| 3 | İllik faiz xərcləri ödənildikdə | 537 – Faizlər üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 13600.00 |
Hesabat dövrünün sonunda gələcək hesabat dövrünün xərcləri maliyyə xərclərinə bağlanır.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Faiz xərcləri maliyyə xərclərinə bağlandıqda | 751 – Maliyyə xərcləri | 242 – Gələcək hesabat dövrünün xərcləri | 13600.00 |
| 2 | Bank kreditinin əsas məbləği ödənildikdə | 501 – Qısamüddətli bank kreditləri | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 80000.00 |
Nümunə 4: Bank hesablaşma hesabına avans məbləğlərin köçürülməsi
“A” MMC istehsal prosesini fasiləsiz şəkildə davam etdirmək üçün pul vəsaitlərinin yetərsiz olduğu qənaətinə gəlmişdir. Məsələni həll etmək üçün daimi müştərisi olan “B” MMC-dən malları təqdim edənədək həmin malların ödənişinin bir qismini avans formasında almışdır. Avans məbləği 20000 manatdır. Avansı ödəyən “B” MMC-nin uçotuna baxaq.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Verilmiş avans məbləği bank hesablaşma hesabından xaric olduqda | 243 – Verilmiş qısamüddətli avanslar | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 20000.00 |
Nümunə 5: Mənfi məzənnə fərqi yarandıqda
“A” MMC 25 may tarixində 2500 dollar alaraq bankdakı hesablaşma hesabına mədaxil etmişdir. Mədaxil olunan pul bankdakı dollar hesabında saxlanılır. 14 iyun tarixində dolların 900 manatlıq hissəsi satılır.
Alış tarixinə 1 $ = 1.70 ₼
Satış tarixinə 1 $ = 1.68 ₼
Alış tarixinə 2500 dolları manatla ifadə edərək uçota almaq lazımdır.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Alış tarixində dollar manatla uçota alındıqda | 223-2 – Bank hesablaşma hesabları | 223-1 – Bank hesablaşma hesabları | 4250.00 |
Görürük ki, dolların məzənnəsi aşağı düşüb. Bu o deməkdir ki, alış tarixinə olan məbləğlə satış tarixinə olan məbləğ arasındakı fərq qədər zərər əldə edib.
1 $ = 1.70 ₼ → 900 × 1.70 = 1530
1 $ = 1.72 ₼ → 900 × 1.68 = 1512
Mənfi məzənnə fərqi → 1530 – 1512 = 18
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Dollar satış tarixinə olan məzənnə ilə uçota alındıqda | 223-1 – Bank hesablaşma hesabları | 223-2 – Bank hesablaşma hesabları | 1512.00 |
| 2 | Satış tarixinə məzənnə fərqindən gəlir nəzərə alındıqda | 731 – Sair əməliyyat xərcləri | 223-2 – Bank hesablaşma hesabları | 18.00 |
Nümunə 6: Təhtəlhesab şəxslərə bank hesablaşma hesabları vasitəsi ilə ödənişlər
“A” MMC öz işçisini xidməti tapşırığı yerinə yetirməsi üçün ezamiyyətə göndərməyi qərara almışdır. Hesablanmış 250 manat məbləğ işçinin kart hesabına köçürülmüşdür.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Təhtəlhesab şəxsə ezamiyyə ödənişi edildikdə | 244 – Təhtəlhesab məbləğlər | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 250.00 |
Nümunə 7: Dividendlərin bank hesabından ödənişi
“A” MMC-nin təsisçiləri hesabat ilinin sonunda Dividend götürülməsi ilə bağlı qərar qəbul etmişdir. Qərara əsasən təsisçilərə 26000 manat Dividend ödənilib.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | Dividend elan edildikdə | 341 – Hesabat dövründə xalis mənfəət (zərər) | 344 – Elan edilmiş dividendlər | 26000.00 |
| 2 | Elan edilmiş dividend üzrə təsisçilər qarşısında kreditor borcu yarandıqda | 344 – Elan edilmiş dividendlər | 534 – Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcları | 26000.00 |
| 3 | Dividend ödənildikdə | 534 – Dividendlərin ödənilməsi üzrə təsisçilərə kreditor borcları | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 26000.00 |
Nümunə 8: İcarə haqlarının ödənişi
“A” MMC malları saxlamaq məqsədilə fiziki şəxsdən anbar icarəyə götürmüşdür. Aylıq icarə haqqı 500 manat olaraq razılaşdırılmışdır.
| Sıra №-si | Əməliyyatın adı | Debet | Kredit | Məbləğ (AZN) |
| 1 | İcarə məbləği hesablandıqda və xərcə aid edildikdə | 721 – İnzibati xərclər | 535 – İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 500.00 |
| 2 | Ödəmə mənbəyində vergi hesablandıqda (14%) | 535 – İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 521 – Vergi öhdəlikləri | 70.00 |
| 3 | İcarə məbləği ödənildikdə | 535 – İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 430.00 |
| 4 | Bankdan vergi öhdəliyi ödənildikdə | 521 – Vergi öhdəlikləri | 223 – Bank hesablaşma hesabları | 70.00 |
Bank hesablaşma hesabı ilə bağlı daha ətraflı məlumat almaq üçün buraya keçid ala bilərsiniz.
