Mühasibat uçotunun inkişaf mərhələləri (20-ci hissə)
Mühasibat uçotu – inkişaf mərhələləri (20-ci hissə)
Fransız məktəbi italyan formasında ideyalarla, onun üç kitabı ilə başlayıb: Yaddaş və jurnal və Əsas kitab, lakin bir qədər sonra Yaddaş kitabından imtina ediblər. Mühasiblər arasında hansı kitab daha mühümdür sualı ətrafında mübahisələr baş alıb gedirdi.
De la Porte tərəfindən izah edilən fransız hesabdarlıq forması, kassa aparatına və Memoriala əlavə olaraq hər bir əsas əməliyyat növü üçün hazırlanan digər jurnallardan istifadə edirdi. Mühasibat uçotunun bu formasında eyni hesablarda olan yazılara bir neçə dəfə rast gəlmək olardı və hər hansı bir özəl jurnalın bazasında edilən qeydlər, başqa bir şəxsi jurnalda yoxlamalar tərtib edilərkən, artıq nəzərə alınmırdı.
M. Battayl tərəfindən təsvir edilən Belçikanın hesablama forması jurnalın dörd müstəqil registrə bölünməsini nəzərdə tuturdu:
1) alışlar;
2) satışlar;
3) kassa;
4) həm alış, həm də satış zamanı maliyyə nəticələri.
Onların dövriyyələri ayın sonunda Əsas kitaba qeyd olunurdu.
E. Deqranj tərəfindən yazılmış amerikan hesabdarlıq forması mühasibat uçotunu tam şəkildə əhatə edən nəzəriyyəni qəbul etmişdi. E. Deqranj həm xronoloji, həm də sistematik qeydlərin mühasibat uçotu üçün eyni dərəcədə vacib olduğuna və onları bir reyestrdə – Jurnal-Əsas kitab-da birləşdirilə biləcəyinə inanırdı. Bu kitabdakı qeydlər mühasibat uçotunun iki mühüm məqsədinə nail olmağa imkan verirdi: hər hansı bir zamanda hesablamaların vəziyyətini və mülkiyyətçinin kapitalının məbləğini müəyyənləşdirmək. Bundan ötrü o, beş hesabdan istifadə etməyi təklif edirdi:
1) kassa;
2) mallar;
3) alış üçün sənədlər;
4) ödəniş üçün sənədlər;
5) itkilər və gəlirlər.
Kassanın, malların, zərərin və mənfəətlərin hesabları ümumi idi və müəssisənin daxili dövriyyələrini, sənədlərin alınması üçün hesablarını və ödəniş üçün sənədləri xüsusi hesab kimi qiymətləndirirdi və xarici dövriyyələrin qeydə alınması üçün nəzərdə tutulmuşdu. Həmçinin üç əlavə hesabların aparılması nəzərdə tutulurdu: kapital, daxil olmaq üçün balans və yekun balans. Bütün adı çəkilən hesablar yalnız cari əməliyyatları qeydə almaqdan ötrü nəzərdə tutulmuşdu. İstehsalın, ehtiyatların və əsas vəsaitlərin uçotu nəzərdə tutulmamışdı.
Beləliklə, amerikan formasının üstünlüyü bunlar idi: mühasibat qeydlərinin sayının 3/1 qədər ixtisarı; bir baxışla təsərrüfat vəziyyətinin tam nəzərdən keçirilməsi təmin edilmişdir; əlavə iş olmadan gündəlik balansın tərtib edilməsinə nail olunmuşdur; səhvlərin axtarışı və aşkarlanması asanlaşdırıldı; səhifələrin nömrələnməsi sadələşdirildi. Bu üstünlüklər hesabdarlığın bu formasının günümüzə qədər yaşamasına imkan verib, lakin o, yalnız kiçik müəssisələrdə tətbiq olunub.
Beləliklə, XVIII əsrdə Fransada iqtisadi istiqamətli fransız milli uçot məktəbi formalaşmağa başladı. Ondan ötrü uçot işlərinin rasionallaşdırılmasına kəskin maraq xarakterik idi: uçot registrlərinin yeni növ kartoçkaları təklif edilmişdi. Barrem bəzi vəsaitlərin alış dəyərinin digərlərinə ötürülməsini asanlaşdırmaq üçün cədvəllərdən istifadə etməyi təklif etdi. Fransız mühasibat uçotu forması böyük müəssisələrin inkişafı ilə əlaqələndirildi.
Savari, Ordonansın (1673), iqtisadiyyatın tənzimlənməsi üçün qanunların hazırlanmasında iştirak etdi və sonradan bu, Savari məcəlləsi adlandırıldı.
ABŞ-ın ən böyük bankı JPMorgan, irqi bərabərsizliyə qarşı mübarizə aparmaq üçün onlarla milyard dollar sərf etməyi vəd edib, Bloomberg agentliyi belə yazır.
İqtisadiyyat Nazirliyi sahibkarlıq subyektlərində (ictimai iaşə və turizm obyektləri istisna olmaqla) pandemiya şəraitinin zəruri qayda və tələblərinə əməl olunmasına nəzarət tədbirlərini davam etdirir.
Sosial Sığorta Haqqında Qanuna pandemiya dövrü ilə əlaqədar edilmiş dəyişiklikləri nəzərə almaqla fərdi sahibkarın sahibkarlıq fəaliyyəti üzrə ödəməli olduğu məcburi dövlət sosial sığorta haqqının hesablanması qaydalarını iqtisadçı ekspert İsmayıl Bağırov şərh edir.