Blog Full

Xan Kəpək (1318-1326-cı illər) öz paytaxtını Nesef yaxınlığında Mavərənnəhrə köçürən ilk cağatay xanı oldu. O, həmin ərazidə saray (monqolca karşi) tikdirdi, hansı ki, ətrafında Karşi şəhəri yüksəldi. (hazırda Özbəkistanın Kaşkadərya vilayəti adlanır). Kəpək xan 1320-ci ildə pul islahatını həyata keçirdi, versiyalardan birinə görə bundan sonra sikkələr “qəpik” adlandırılmağa başlanıldı. Tarixdə bunu ilk pul islahatı da adlandırırlar.

1534-cü ildə İvan Qroznının anası Yelena Qlinskyanın həyata keçirdiyi pul islahatı ilə bağlı bütün Rusiya dövləti ərazisində fəliyyətdə olan ilk gümüş sikkə “kopeyka” zərb olundu.

Həmin dövrdə 3 qəpiyə bir kəndli daxması almaq olurdu.

1654-cü ildə çar Aleksey Mixayloviç pul islahatı keçirməyə cəhd edərkən, mis qəpiklər və digər sikkələr zərb etdirdi. Amma tələskənlik səbəbindən və hakimiyyətin düşünülməmiş addımları ucbatından əhali yeni pulları qəbul etməkdən imtina etdi və bütün bunlar Mis Qiyamı ilə nəticələndi.

Pul dövriyyəsinin tənzimlənməsini həyata keçirəcək daha bir islahat isə 1698-ci ildə I Pyotrun əmri ilə baş tutdu və bu Pyotr tərəfindən nəzərdə tutulan ilk geniş miqyaslı dəyişikliklərdən biri oldu.

1839-1843-cü illərdə Rusiyada onun təşkilinin yeni prinsiplərinin tətbiq edilməsi və dəyərsizləşmiş dövlət vəsaitinin dövriyyədən çıxarılması məqsədi daşıyan pul islahatı həyata keçirilmişdir. Həmin islahat 1839-cu il iyulun 1-də I Nikolayın “Pul sisteminin quruluşu haqqında” Manifestin qəbulu ilə başladıldı.

II Aleksandr hökuməti təhkimçilik hüququnu ləğv etdikdən sonra gümüş monometalizmi bərpa etmək məqsədi ilə maliyyə islahatı həyata keçirməyə çalışırdı. Bundan ötrü hökumət pul sisteminin köhnə prinsiplərini bərpa etmək ümidi ilə kredit biletlərinin qızıl və gümüş pula sərbəst mübadiləsini açdı. Lakin, işgüzar aktivliyin aşağı düşməsi, dövlət büdcəsinin defisiti, passiv xarici ticarət balansı, qızılın xaricə axınına yol açdı. Metal pul ehtiyatlarının böyük hissəsini sərf etsə də, hökumət rublun kursunu yüksəldə bilmədi.  1862-ci ilin avqust ayında kredit biletlərinin qızıl və gümüş sikkələrə mübadiləsi dayandırıldı. Beləliklə, pul islahatı iflasa uğradı.

1895-1897-ci illərdə Rusiyada yeni pul islahatı keçirildi və onun müəllifi maliyyə naziri S. Vitte idi. Kağız assiqnasiyaları möhkəm valyuta əvəz etdi. Qızıl dövriyyəsi və 1914-cü ilə qədər qızıl kredit rublunun sərbəst mübadiləsi Rusiya valyutasını (onun bazar kursu qızıl ilə üçdə bir hissəsi qədər – 66,6 qəpiyə kimi) dünyanın ən sabit valyutalarından birinə çevirmişdir.

Sovet hökumətinin ilk pul islahatı 1922-1924 – cü illərdə həyata keçirilmişdi , eyni zamanda büdcə kəsrini ödəmək üçün maliyyə xalq komissarlığı tərəfindən buraxılan kağız pul nişanının nominalını iriləşdirən iki denominasiya aparılmışdır. İslahat uzanmış xarakter daşıyırdı. Bu zaman Rusiya dövlət bankının qızıl və aktivləri ilə təmin edilmiş məşhur rus çervonu – bank bileti ortaya çıxdı.  O, on rublluq çar sikkəsinin dəyərinə bərabər idi. Xarici ticarətdə istifadə edilən qızıl çervonların zərb olunmasına başlanıldı.1922-ci ildə çevon yeganə dönərli rus valyutası idi. 1924-cü ilin mart ayında pul islahatı başa çatdırıldı, yeni nümunəli rubl 1/10 çervona bərabər idi və 1923-ci il nümunəli pul nişanının 50 min rubluna və ya daha erkən bütün pul nüunələrinin 50 milyonuna dəyişdirilirdi.

1947-ci ildəki denominsiya İkinci dünya müharibəsi zamanındakı emissiya nəticəsində yaranan artıq pul kütləsi səbəbindən həyata keçirilmişdi. 1947-ci ildə hökumət kartoçka sistemini ləğv etdi, on rubl bir rubla dəyişdirildi. Rublun qızılla dəyəri 0,222161 qrama müvafiq gəlirdi.

1961-da Xruşşov pul islahatı baş verdi. 1 yanvar 1961-dan yeni nümunənin əskinasları təqdim edildi, hansı ki, eyni 10 köhnə rubl, 1 yeni rubla dəyişdirilidi.