Blog Full

1 may 2026-cı il tarixinə Azərbaycanda aktiv vergi ödəyicilərinin sayı 877.368 nəfər təşkil edib. Bu göstərici ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 7.4% artım deməkdir.

Bu barədə Dövlət Vergi Xidmətinin məlumat yayıb.

Belə ki, 1 may 2025-ci il tarixinə aktiv vergi ödəyicilərinin sayı 816.7 min nəfər olub. Hər iki dövrdə göstərici ilin əvvəli ilə müqayisədə artsa da, 2026-cı ildə artım tempi daha yüksək olub — 2.1%, 2025-ci ildə isə 1.2%.

Aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayı da illik ifadədə artım göstərib. 1 may 2026-cı il tarixinə aktiv ƏDV ödəyicilərinin sayı 60.431 olub ki, bu da ötən ilin eyni dövründəki 54.8 min göstərici ilə müqayisədə təxminən 10.3% çoxdur.

Eyni zamanda, aktiv təsərrüfat subyektlərinin (obyektlərinin) sayı illik müqayisədə 7.8% artaraq 240.528-ə çatıb. 2025-ci ilin eyni dövründə bu göstərici 223.1 min olub.

Mənbə: report.az

İşçilərin istifadə etmədiyi məzuniyyətə görə bir neçə ilin kompensasiyası bir ay içində hesablandıqda ayrıca, yoxsa bütövlükdə hesablanmalıdır? Məsələn, 2022-ci il üzrə 30, 2023-cü il üzrə 30 və 2024-cü il üzrə 30 gün istifadə edilməmiş məzuniyyət var, işçinin əmək müqaviləsinə xitam verildikdə, yaxud da əmək müqaviləsinə xitam verilməməklə, qarşılıqlı razılaşma əsasında həmin illərin istifadə edilməmiş məzuniyyət günlərinə görə kompensasiya verilərkən hər ilə görə hesablama ayrı aparılır, yoxsa bütövlükdə? Bəs əlavə məzuniyyətlərə görə kompensasiya verilməlidirmi?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, işəgötürən tərəfindən işçiyə əvvəlki illərdə istifadə olunmamış əmək məzuniyyətinə görə kompensasiya ödənilərkən tam iş illərinin kompensasiya haqları onun ödənildiyi ayın əməkhaqqına əlavə olunmadan ayrılıqda gəlir vergisinə cəlb edilir və bu zaman gəlir vergisinin məqsədləri üçün hər il üzrə ayrılıqda hesablanmış kompensasiya haqlarından Vergi Məcəlləsinin 102-ci maddəsində nəzərdə tutulan vergi güzəştlərinin məbləğləri ümumi qaydada çıxılır.

Sorğunun ikinci hissəsi ilə bağlı bildirilib ki, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işçiyə bütün iş illərinin istifadə etmədiyi, Əmək Məcəlləsinin 115–117-ci və 118-1-ci maddələrində nəzərdə tutulmuş əlavə məzuniyyətlərinə görə, istifadə olunmamış əsas əmək məzuniyyəti üçün müəyyən edilmiş qaydada və məbləğdə hesablanan kompensasiyanın verilməsi təmin edilir. Qərar dərc edildiyi gündən — 18 fevral 2026-cı il tarixdən qüvvəyə minib və həmin tarixdən etibarən əmək müqaviləsinə xitam verilən bütün hallara şamil olunur.

Sorğuda qeyd olunan məsələlərin bilavasitə əmək qanunvericiliyinin tətbiqindən irəli gəldiyini nəzərə alaraq, ətraflı məlumat əldə etmək üçün aidiyyəti üzrə Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə müraciət edilməsi daha məqsədəuyğundur.

Mənbə: vergiler.az

Məzuniyyətin hesablanması və  Excel proqramı

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsi  işçinin məzuniyyəti hüququnu müəyyən edir, yəni işəgötürən birmənalı şəkildə işçini qanunvericiliklə müəyyən edilmiş müddətdə orta əməkhaqqı saxlanılmaqla əmək mezuniyeti ilə təmin etməlidir (ƏM, XVI fəsillər).  Daha çox “məzuniyyət pulu kimi” tanınan məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının hesablanması ardıcıllığı  əmək stajının müəyyən olunmasından başlayır. Hesablama prosesində məzuniyyətin hesablanması kalkulyatoru, habelə müxtəlif formalı elektron cədvəllərdən istifadə mühasiblərin işini asanlaşdıran vasitələrdir.

Təqdim etdiyimiz elektron cədvəllər Excel proqramı vasitəsi ilə hazırlanıb. Birinci cədvəl iki tarix arasındakı intervalı hesablayır. Onun vasitəsi ilə işçinin əmək stajını il, ay və günlərlə tapmaq mümkündür. Düzdür, onu sözün hərtərəfli mənasında məzuniyyətin hesablanması kalkulyatoru adlandırmaq olmaz, amma əmək stajının hesablanması işini asanlaşdıra bilər.

İkinci elektron cədvəl də Excel vasitəsi ilə hazırlanıb, mezuniyetin hesablanması kalkulyatoru funksiyasını yerinə yetirə bilər.

Əmək stajının hesablanması cədvəli

Bu elektron cədvəl Excel proqramında DATEDİF funksiyası  vasitəsi ilə hazırlanıb. İşçinin iş stajının hesablanması cədvəli ilə işləmək çox sadədir. Müəyyən edilmiş xanalara işçinin işə qəbul edildiyi tarixi və bizə lazım olan son tarixi daxil etmək kifayətdir ki, işçinin stajı hesablansın. Stajın hesablanması nə üçün lazımdır?

• İlk növbədə bu, məzuniyyətdən istifadə hüququ verən əmək stajını hesablamaq üçün önəmlidir-bildiyiniz kimi mezuniyetdən istifadə hüququ işçi altı ay işlədikdən sonra yaranır;
• işçinin stajdan asılı olaraq əlavə əmək məzuniyyət hüququ var;
• əmək müqaviləsinə xitam verilərkən işçilərin təminatları stajdan asılı olaraq fərqlənir.

Qeyd edək ki, məzuniyyət hüququ verən əmək stajı hesablanarkən nəzərə alınan və alınmayan dövrlər Məcəllənin 132-ci maddəsi əsasında müəyyən edilir. Məsələn, Məcəllənin 127-ci maddəsində nəzərdə tutulan qismən ödənişli sosial məzuniyyət müddəti, məzuniyət hüququ verən əmək stajına daxil edilmir.

Staja görə işçinin məzuniyyətdən istifadə hüququ və məzuniyyət müddəti müəyyən edildikdən sonra əmək mezuniyetinin hesablanması prosesinə başlamaq olar.

Məzuniyyətin hesablanması kalkulyatoru

Məzuniyyət pulu işçinin bir günlük qazancı əsasında tapılır. Məzuniyyət vaxtı üçün orta əməkhaqqının hesablanması ardıcıllığı, habelə məzuniyyət haqqı hesablanması zamanı nəzərə alınan əməkhaqqıları  haqqında bizim eyni adlı yazılarda məlumat verilib.

Əmək məzuniyyətinin hesablanması məqsədi ilə orta gündəlik qazanc hesablaşma dövrü üçün gəlir məbləğinin həmin dövrdəki ayların sayına bölməklə tapılan orta aylıq qazancın ayın təqvim günlərinin orta illik miqdarına  (30,4) nisbəti kimi hesablanır.

Məzuniyyət haqqı orta gündəlik qazancın mezuniyet günlərinin sayına vurulması yolu ilə tapılır. Günlərin sayı təqvim günləri kimi (lakin bayram günləri istisna olmaqla) götürülür. Bunun üçün istehsal təqvimindən istifadə etmək olar.

Hesablamalar Excel cədvəl formasında saytımızda yerləşdirilmiş məzuniyyətin hesablanması kalkulyatorunda istifadə etməklə də aparıla bilər. Bu elektron cədvəl həm eyni aya düşən, həm də fərqli aylara düşən günlər üçün məzuniyyət haqqını hesablamağa imkan verir.

Məzuniyyətin hesablanması kalkulyatoru ilə iş qaydası dörd mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələdə işçi barədə, habelə cari ay, məzuniyyətin başlanma və bitmə tarixləri “gün.ay.il” formatında daxil edilir. Cəmi mezuniyet günü elektron cədvəl tərəfindən avtomatik hesablanır.

İkinci mərhələdə mezuniyet dövrünə düşən bayram günləri daxil edilir və əvvəlki məlumatlar əsasında cari və növbəti aylara düşən (əgər varsa) məzuniyyət günləri avtomatik tapılır.

Üçüncü mərhələdə işçinin son 12 ayda qazancı haqqında məlumatlar daxil edilir və onlar əsasında işçinin orta gündəlik qazancı tapılır.

Sonuncu mərhələdə məzuniyyətin hesablanması kalkulyatoru (elektron Excel cədvəl)  cari və növbəti aya düşən mezuniyet pulunu tapır. Əgər məzuniyyət bir ayın daxilinə düşürsə, təbii ki, növbəti aya düşən günlər  və məzuniyyət haqqı hesablanmayacaq.

“Fiziki şəxslərin adına olan debet kartlara gün ərzində 50 dəfə köçürmə ediləndə şübhəli hal kimi qeydə alınır. Azərbaycanda “card to card” dövriyyəsi inanılmaz dərəcədə yüksəkdir”.

Bu fikri Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) sədri Taleh Kazımov sahibkarların debet kart hesablarının bloklanması ilə bağlı narazılıqlara münasibət bildirərkən səsləndirib. Onun sözlərinə görə, banklar fiziki şəxslərin fərdi məlumatlarına çıxışı məhdudlaşdırır:

“Bir çox dövlət qurumları fiziki şəxslərlə bağlı daha çox məlumat əldə etmək istəyirlər. Ancaq biz bunu məhdudlaşdırırıq. Çünki bu bizim üçün riskdir. Bu, bank sektoruna inamı azalda biləcəyi üçün mən tənzimləyici qurumun rəhbəri kimi onu dəstəkləmirəm. Amma haqlı olaraq soruşa bilərik ki, VÖEN-ə bağlı olmayan debet kart niyə sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə olunur? Bəzən gün ərzində bir şəxsin hesabına 10, 50, 100, 200 manat olmaqla müxtəlif kartlardan yüzlərlə köçürmə daxil olur. Bank bunu təhlil edəndə bəzən şübhələnir, kart sahibi ilə əlaqə saxlayır. Daha sonra əməliyyatlar barədə məlumatları, qanuna əsasən, Maliyyə Monitorinqi Xidmətinə göndərir. Xidmət özü də təhlil edib burada vergidən yayınma halının olması qənaətinə gəlirsə, bu barədə İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinə məlumat verir. Bu, normal beynəlxalq praktikadır. Bundan şikayət edən sahibkarlara demək lazımdır ki, onlar sahibkarlıqla bağlı əməliyyatlarını yalnız VÖEN-ə bağlı olan kartlar və hesablar üzərindən həyata keçirsinlər. O zaman heç nədən narahat olmayacaqlar”.

Hazırda mövcud olan qanunvericiliyin fərdi məlumatları qoruduğunu vurğulayan T.Kazımov yalnız banklardakı şübhəli əməliyyatların yoxlanıldığını deyib: “Vergidən yayınmadan başqa, burada dələduzluq, “çirkli pullar”ın yuyulması da ola bilər. Nə olsun fərdi məlumatdır? Bir hesaba mənbəyi müəyyən olmayan məbləğlər gəldiyi müşahidə edilirsə, Maliyyə Monitorinqi Xidməti bunu təhlil edir. Əgər nəticədə onu “çirkli pullar”ın yuyulması kimi qiymətləndirərsə, məlumatları hüquq-mühafizə orqanlarına ötürür. Xüsusilə, mərc oyunlarına inanılmaz dərəcədə böyük məbləğlər sərf olunur. Çox xırda ödənişlərdir, ancaq əməliyyatların sayı minlərlədir. Maliyyə sektoru “çirkli pullar”ın axınında vasitəçi olmamalıdır. Onun üçün bütün dünyada maliyyə monitorinqi xidmətləri yaradılıb. Şübhəli əməliyyat aşkarlandıqda, bank həmin xidmətə məlumat verir. Mən də bu prosesi tamamilə dəstəkləyirəm. Bu, bank sirrinin pozulması kimi qiymətləndirilməməlidir”.

T.Kazımov Dövlət Vergi Xidmətinin birbaşa sahibkarlıq hesablarına çıxışının təmin olunmasına tərəfdar olduğunu deyib: “Qanunvericiliyə əsasən, bu gün banklar VÖEN sahiblərinin məlumatlarını ayda bir dəfə Dövlət Vergi Xidmətinə təqdim edir. Mən həm də bunun tərəfdarıyam ki, müəyyən vaxt çərçivəsində Dövlət Vergi Xidmətinin onlayn qaydada vergi ödəyicilərinin sahibkarlıq hesablarındakı məlumatlara çıxışı olsun. Xidmət yerində öz nəzarətini həyata keçirməklə yanaşı, rəqəmsal kanallarla da bunu icra etməlidir. Mən bunu dəstəkləyirəm”.

Mənbə: vergiler.az