Blog Full

Fiziki şəxs VÖEN-ni müvəqqəti olaraq 3 il müddətinə dayandırıb. O, 01.03.2024-cü il tarixdə fəaliyyətinin aktivləşəcəyi ilə bağlı SMS alıb. Lakin şəxsi kabinetə daxil olmaq üçün kod, parol və şifrəni unudub. Bu səbəbdən də VÖEN-i ləğv etmək üçün elektron müraciət edə bilməyib. Başqa yolla VÖEN-i necə ləğv edə bilər?

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətindən (DVX) bildirilib ki, DVX ilə elektron sənəd mübadiləsinin aparılması üçün istifadəçi kodu, parol və şifrənin verilməsi vergi ödəyicisi tərəfindən müvafiq qaydada təqdim olunmuş “Elektron sənəd mübadiləsi haqqında Ərizə” və “Vergi orqanı ilə vergi ödəyicisi arasında qarşılıqlı məlumat mübadiləsinə dair müqavilə” (2 nüsxədə) əsasında vergi ödəyicisinin qeydiyyatda olduğu vergi orqanı tərəfindən əlbəəl formada təqdim edilir.

Əsas: DVX-nin 30 noyabr 2020-ci il tarixli 2017040101070300 saylı əmri ilə təsdiq olunmuş “Vergi ödəyicilərinə göstərilən xidmətlərin vahid standartları”

Mənbə: vergiler.az

Əmək müqaviləsinə xitamın rəsmiləşdirilməsi

Müəssisə və təşkilatlarda işçi və işçi arasında bağlanmış əmək müqaviləsinə xitam verilməsi işəgötürənin əmri ilə rəsmiləşdirilir. Əmrdə müqavilənin ləğv edilməsinin hüquqi əsasları, xitamın tarixi, işçiyə ödənişlər mütləq öz əksini tapmalıdır. İşəgötürən əmrin surətini işçiyə təqdim etməlidir. Əmək müqaviləsinə xitam verildiyi gün işçinin son iş günü hesab olunur və əmək qanunvericiliyinə uyğun olaraq ona aşağıdakı sənədlər təqdim edilir (AR Əmək Məcəlləsi 83):

• işdən çıxma barədə əmrin surəti;
• əmək kitabçası;
• hesablanmış son haqq-hesab.

İşdən çıxarılma ilə əlaqədar işçiyə ödənilməli olan bütün məbləğlər işdən çıxarıldığı gün ödənilir. “Bütün ödənişlər” dedikdə aşağıdakılar nəzərdə tutulur:

• xitam tarixinə qədər faktiki işlənmiş günlər üçün əməkhaqqı;
• istifadə edilməmiş məzuniyyətə görə pul kompensasiyası;
• qanunda və yerli normativ hüquqi aktlarda nəzərdə tutulmuş işdənçıxarma müavinəti ödənilir.

Əmək müqaviləsinə xitam verildiyi tarixədək faktiki işlənmiş günlər üçün əməkhaqqı müqavilənin ləğv edilmə əsaslarından asılı olmayaraq ödənilir.

Faktiki işlənmiş günlər üçün əməkhaqqı

Faktiki işlədiyi günlərə görə əməkhaqqının hesablanması qaydasına aşağıdakı nümunədə baxaq:

İstifadə edilməmiş məzuniyyət üçün kompensasiya

Əmək müqaviləsinə xitam verilmə səbəbindən asılı olmayaraq işçiyə müvafiq iş ilində  istifadə olunmayan məzuniyyətə görə pul əvəzi, yəni kompensasiya verilməlidir. Kompensasiya yalnız istifadə olunmayan əsas məzuniyyətlər üçün ödənilir. Qanunvericiliyə uyğun olaraq:

• əlavə məzuniyyətlər;
• təhsil, yaradıcılıq;
• habelə, sosial məzuniyyətlər üçün kompensasiya ödənilmir.

İşçilərə təyin edilən kompensasiyaların hesablanması məzuniyyət vaxtından əvvəlki 12 ayın gəlirinə əsasən aparılır (AR ƏM, maddə 140).

Məzuniyyətə buraxılan işçinin işlədiyi müddət 12 aydan az olduqda, əməkhaqqının hesablanması üçün onun faktiki işdə olduğu aylar əsas götürülür.

Əsas məzuniyyətə görə hesablanan kompensasiyadan bütün icbari ödəmələrin (gəlir vergisi, məcburi dövlət sosial ayırması, icbari tibbi sığorta) tutulması təmin edilməlidir.

İşçilərə təyin edilən kompensasiyalar qanunvericiliyə uyğun olaraq əmsallaşdırılıb ödənilməlidir.

Xitam prosesində ödənilən müavinətlər

İşdən çıxarılma müavinətinin ödənilməsi həm qanunla, həm də tərəflərin razılığı ilə və ya təşkilatın yerli normativ hüquqi aktı ilə təmin edilə bilər. Xüsusilə, say və ya ştatın ixtisarına, hərbi xidmətə çağırışa, əmək qabiliyyətinin itirilməsi ilə əlaqədar əmək müqaviləsinə xitam verilməsi zamanı müavinətin verilməsi məcburidir. Qanunvericilikdə işçilərin, ştatların ixtisar edildiyi hallarda işçiyə  işdənçıxarma müavinəti aşağıdakı məbləğdə ödənilir:

• bir ilədək iş stajı – orta aylıq qazanc məbləğində;
• bir ildən 5 ilədək iş stajı – orta aylıq əməkhaqqının 1,4 mislindən az olmayaraq;
• iş stajı 5 ildən 10 ilədək – orta aylıq əməkhaqqının 1,7 mislindən az olmayaraq;
• 10 ildən artıq iş stajı – orta aylıq əməkhaqqının azı iki misli.

Orta əməkhaqqının azı 2 misli qədər müavinətlər aşağıdakı hallarda ödənilir:

• əmək şəraitinin şərtləri dəyişdikdə;
• işçi hərbi xidmətə çağırıldıqda;
• əmək qabiliyyətinin itirilməsi halında.

Müavinətin orta əməkhaqqının azı 3 misli qədər ödənilmə halları:

• işçinin vəfat etməsi;
• mülkiyyətçinin dəyişilməsi.

Əmək müqaviləsinə xitam verilərkən ödənilən müavinətlər gəlir vergisindən azaddır (AR Vergi Məcəlləsi, maddə 102.1.4 ).

İşçilərin sayının azaldılması, ştatların ixtisarı, habelə işçinin vəfatı zamanı verilən dəfn üçün müavinətlər sosial sığorta haqqından azaddır (AR “Sosial sığorta haqqında qanun”, maddə 15).

Müddətsiz və müddətli əmək müqaviləsi

İşçi və işəgötürən arasında əmək münasibətlərini tənzimləyən əmək müqaviləsi müddətli yaxud müddətsiz kimi bağlana bilər. Əmək müqaviləsinin müddətinə tələblər Əmək Məcəlləsinin 45-ci maddəsində təsbit olunub. Həmin maddənin 1-ci hissəsinə görə müddətli əmək müqaviləsi tərəflərin razılaşdığı müddətə bağlanır. Əgər müqavilədə onun hansı müddətə bağlandığı göstərilməsə belə müqavilə müddətsiz hesab edilir (ƏM, maddə 45.2). Əmək müqaviləsinin ləğvi qaydası müqavilənin müddətli yaxud müddətsiz olmasına görə fərqlənir.

Müddətsiz əmək müqaviləsinin müddətli müqavilə ilə əvəz edilməsi yalnız hər iki tərəfin razılığı ilə mümkündür. Birtərəfli qaydada belə əvəzləməyə yol verilmir.

Müəssisə və təşkilatlarda, sahibkarlıq subyektlərində, bəzən işəgötürən və işçi arasında yaranmış əmək münasibətlərinin ləğvi zərurəti yaranır. Belə hallarda əmək müqaviləsinə xitam verilməsi yalnız Məcəllənin 68-ci maddəsində sadalanan əsaslarla aparıla bilər.

Xitam zamanı sənədləşmə

İşəgötürən bütün hallarda əmək müqaviləsinin ləğvini əsaslandırmalı, xitam prosesini əmək qanunvericiliyinə uyğun aparmalıdır. İşçinin son iş günü əmək müqaviləsinə xitam verildiyi gün sayılır və ona əmək qanunvericiliyinə uyğun olaraq sənədlər təqdim edilir. Bunlar aşağıdakılardır:

• işdən çıxma barədə əmrin surəti;
• əmək kitabçası;
• hesablanmış son haqq-hesab.

Əmək müqaviləsinin ləğvinin səbəbi əmək kitabçasında qeyd edilməlidir. Hər hansı bir səbəbdən əmək kitabçasını vermək mümkün olmadıqda, onu götürməyin zəruriliyi barədə işçiyə məlumat verilməli və ya kitabçanı poçtla göndərmək üçün razılıq alınmalıdır.

Müddətli əmək müqaviləsinin ləğvi zamanı ödənişlər

Əmək müqaviləsinin müddəti başa çatdıqda ona xitam verilir. Əgər müqavilənin başa çatmasına azı 1 həftə qalmış tərəflərdən heç biri müqaviləyə  xitam verilməsini tələb etmirsə və işçi işləməyə davam edərsə, bu halda müqavilə əvvəlcədən müəyyən edilmiş müddətə uzadılmış hesab olunur (ƏM, maddə 73).

Müqavilənin müddəti işçi xəstələndikdə, yaxud da ezamiyyət və məzuniyyət müddətində bitmiş olarsa, aşağıdakı şərtlərə əməl edilməlidir:

• müqaviləyə yalnız işçi işə çıxdığı gün işəgötürən tərəfindən xitam edilə bilər.

Əmək müqaviləsinin ləğvinin səbəbi müddətin bitməsi olduqda işçiyə:

• cari ayda işlədiyi iş günlərinə görə əməkhaqqı;
• istifadə olunmamış məzuniyyət üçün kompensasiya ödənilməlidir.

İşçi artıq bütün məzuniyyət günlərindən istifadə edibsə, heç bir kompensasiya tələb olunmur. Müddət bitdikdə əmək müqaviləsinin ləğvi zamanı ƏM-sinin 71-ci maddəsinin 1-ci hissəsində nəzərdə tutulan əlavə təminatlar və qaydalar tətbiq edilmir.

Müqavilənin ləğvi zamanı ödənilən müavinətlər

Müəyyən səbəblərdən müqavilənin müddəti bitmədən də müddətli əmək müqaviləsinə xitam verilə bilər. Məsələn, əvvəlcədən müəyyən edilmiş müddətə uzadılmış əmək müqavilələri üzrə xitam, yaxud tərəflərin iradəsindən asılı olmayan hallarda müqavilələrin ləğvi. Belə hallarda işəgötürən işçiyə Məcəllənin onuncu fəslində müəyyən edilən qaydada və məbləğdə müavinət ödəməyə borcludur.

İşdənçıxarma müavinəti işçiyə işdən çıxarıldığı gün müqavilənin ləğvi üçün müvafiq əsasları göstərən əmrə uyğun olaraq ödənilir. Müavinətlərin ödənilməsi üçün əsaslar əmək qanunvericiliyi ilə müəyyən edilir, habelə yerli normativ aktlarında, kollektiv və əmək müqavilələrində də nəzərdə tutulur. İşdənçıxma müavinətinin miqdarı ƏM-nin 77.3 maddəsi ilə müəyyən olunur.

Qanun işçinin öz xahişi və ya tərəflərin razılığı ilə əmək müqaviləsinin ləğvi zamanı işəgötürənin işdənçıxarma müavinətini ödəmək öhdəliyini nəzərdə tutmur.

Aşağıdakı hallarda işçiyə orta əməkhaqqının azı 2 misli qədər müavinətlər ödənilir (ƏM, maddə 77.7):

• əmək şəraitinin şərtləri dəyişdikdə;
• işçi hərbi xidmətə çağırıldıqda;
• əmək qabiliyyətini itirdikdə.

Müddətli əmək müqaviləsinə aşağıdakı hallardan biri üzrə xitam verildikdə müavinət orta əməkhaqqının azı 3 misli miqdarında ödənilir:

• işçinin vəfat etməsi;
• mülkiyyətçinin dəyişilməsi.

Əmək müqaviləsinin ləğvi səbəblərindən asılı olmayaraq hər bir işçiyə işlədiyi iş günlərinə görə əməkhaqqı və istifadə etmədiyi bütün məzuniyyət günlərinə görə pul əvəzi verilməlidir. İşçi işdən çıxarkən ödənilən bütün ödənişlər tam məbləğdə son iş günü verilməlidir.