Blog Full

Mənbə: vergiler.az

Mənfəət vergisi üzrə kameral yoxlama nədir?

Kameral vergi yoxlaması səyyar vergi yoxlamasından fərqli olaraq yerlərə getmədən aparılır. Bu zaman məlumatlar vergi ödəyicisinin təqdim etdiyi bəyannamələr, arayışlar və digər  hesabatlardan götürülür. Yoxlamanı aparan vergi orqanı özündə olan əlaqədar sənədlərdən də istifadə edir. Mənfəət vergisi üzrə kameral yoxlama zamanı təqdim edilmiş məlumatlarda uyğunsuzluq aşkar edilərsə vergi ödəyicisinə kameral vergi məktubu yazılır və dəqiqləşdirilmiş məlumatlar tələb edilir. Tam formada “Kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin (məlumatların) tələb edilməsi haqqında məktub” adlanan bu sənəd çatışmamazlıqların aşkar edildiyi gündən sonrakı iş günündə yazılır və İnternet Vergi İdarəsindəki elektron qutusuna göndərilir. Bəzən bu məktubu sadəcə “kameral” yaxud uyğunsuzluq məktubu da adlandırılar.

Yuxarıda qeyd edilənlər digər vergi növləri üzrə kameral yoxlamalara da aiddir və Azərbaycan Respublikası Vergi Məcəlləsinin 37-ci maddəsi əsasında tətbiq edilir.

Kameral yoxlama məktubuna cavab verilməsi

Mənfəət (gəlir) vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması uyğun bəyannamənin təqdim edildiyi vaxtdan 90 iş günü ərzində aparılır (digər vergilər üçün 30 iş günüdür). Vergi ödəyicisi uyğunsuzluq məktubunda qeyd edilən müddət ərzində onu cavablandırmalı, lazımı sənədləri təqdim etməlidir. Əks təqdirdə vergi orqanının onun öhdəliklərini yenidən hesablamaq hüququ var.

Bütün vergi növləri üçün kameral yoxlama məktubunun strukturu eynidir. Təbi ki, hər bir hal üçün uyğunsuzluqların məzmunu fərqli olacaq. Odur ki, aşağıdakı nümunələrdə məktubun yalnız uyğunsuzluq hissəsi əks etdirilib.

Vergi ödəyicisi tələb olunan hesabatları, məlumatları, habelə dəqiqləşdirilmiş vergi bəyannaməsini qanunvericiliyə uyğun formada təqdim etməlidir. Kameral vergi yoxlamasına cavab məktubunun standart forması yoxdur, amma bu zaman Vergi Məcəlləsinin müvafiq maddələrinə istinad edilməli, cavablar aydın və əsaslandırılmış olmalıdır.

Xərclərin tərkibi haqqında kameral yoxlama nümunəsi

“ABC” MMC-yə daxil olan mənfəət vergisi üzrə kameral vergi məktubunda qeyd olunan uyğunsuzluq aşağıda verilib.

Məktub mənfəət vergisi bəyannaməsi ilə pul vəsaitlərinin çıxarılmasına görə sadələşdirilmiş vergi bəyannaməsinin məlumatları arasında yaranmış fərqlə bağlıdır. Kameral yoxlamanın başa çatdırılması üçün gəlirlərin əldə edilməsi ilə bağlı xərclərin dəqiqləşdirilməsi tələb olunur.

Uyğunsuzluq məktubunu alan vergi ödəyicisi hər iki bəyannamədə göstərilmiş məlumatları bir daha yoxlamalıdr. Fərq müxtəlif səbələrdən ola bilər, məsələn:

• gəlirlərin əldə edilməsi ilə bağlı xərclərin düzgün təsnif edilməməsi;
• hesablamalar zamanı buraxılmış texniki səhv;
• qeyd edilən məbləğlərin düzgün müəyyən edilməməsi və sair.

“ABC” MMC-nin  araşdırmadan sonra hazırlayacağı kameral vergi yoxlamasına cavab məktubunun mümkün variantı aşağıda verilib.

Cavab nümunəsi:

xx/xx/xxxx tarixli xxxxxxxx saylı kameral uyğunsuzluq məktubuna cavab olaraq qeyd etmək istərdik ki, mənfəət vergisi bəyannaməsinin 233.5-ci sətrində əks etdirilən 58.65 manat ilə sadələşdirilmiş vergi bəyannamələrinin bank hesabından nağd çıxarılmış pul vəsaitinin məbləğlərinin cəmi üzrə hesablanmış 0 manat məbləğ arasındakı 58.65 manat fərq müəssisənin USD hesabından nağd çıxarılan vəsaitlərə görə vergi komissiyası xərcidir. Təsdiqedici sənəd olaraq USD bank hesabından çıxarış qoşma fayl şəklində əlavə edilir. Xahiş edirik ki, nəzərə alasınız.

Bəyannamələrin məlumatları arasındakı fərqlə bağlı məktub nümunəsi

Mənfəət vergisi ödəyicisi kameral yoxlama məktubu alıb. Aşağıda məktubdan uyğunsuzluq olan hissə verilib.

Yuxarıdakı uyğunsuzluq məktubu AVİS sistemində bəyannamələrin yoxlanması prinsipinin mahiyyətindən yaranıb. Kameral yoxlama zamanı sistem mənfəət vergisi bəyannaməsi və ödəmə mənbəyində tutulan vergi bəyannaməsinin müvafiq sərtlərini sadəcə müqayisə etmiş, hesablama və kassa metodunun tətbiqinin mahiyyətinə varmamışdı. Aşağıda kameral vergi məktubuna cavabın mümkün variantı verilib.

Cavab nümunəsi:

Sizin xx/xx/xxxx tarixli xxxxxxxxxxxxx saylı kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin tələb edilməsi barədə məktuba cavab olaraq aşağıdakıları bildiririk.

Vergi Məcəlləsinin 136-cı maddəsinə görə vergi ödəyicisi vergi uçotunun aparılması üçün hesablama metodundan istifadə etdikdə, əqdlə bağlı olan xərcin çəkilməsi vaxtını birmənalı olaraq maliyyə öhdəliklərini qəbul etdiyi vaxt hesab edir. “XYZ” MMC 2022-ci il üzrə mənfəət vergisi bəyannaməsi hesablama metodu ilə təqdim etmişdir, müvafiq olaraq hesablanılan 27934.88 manat məbləği fiziki şəxslər üzrə icarə üzrə kimi bəyannamədə nəzərə almışdır.

Həmçinin, Vergi Məcəlləsinin 124.1-ci maddəsinə əsasən daşınan və daşınmaz əmlak üçün icarə haqqından, həmçinin rezidentin və ya qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinin ödədiyi və ya onun adından ödənilən royaltidə gəlir bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, ödəmə mənbəyində 14 faiz dərəcə ilə vergi tutulur. Müvafiq maddəni nəzərə alaraq bildirmək istərdik ki, 2022-ci il üzrə 23639.53 manat fiziki şəxslər üzrə icarə haqqı ödənildiyindən ödəmə mənbəyindən vergi ödənilmiş icarə haqqına müvafiq hesablanmış və büdcəyə ödənilmişdir. Xahiş edirik ki, nəzərə alasınız.

Kameral vergi yoxlaması, mənfəət vergisi üzrə kameral vergi məktubuna cavablara nümunələrin sayını artırmaq olar. Təəssüf ki, məqalənin həcmi buna imkan vermir. Amma saytımızın “Vergi” bölməsində uyğun vergi növlərini seçməklə müxtəlif uyğunsuzluqlara cavab nümunələri tapmaq olar.

30 dekabr 2023-cü ildən peşəkar mühasib olmalı şəxslər kimlərdir?

Məlum olduğu kimi mühasibat uçotu haqqında qanunvericiliyə əsasən bəzi qurumların mühasibləri üçün peşəkar mühasib olma tələbi 30.12.2023-cü il və 30.12.2024-cü il tarixlərə kimi uzadılıb. Bəs həmin möhlət hüququ bu il başa çatacaq baş mühasiblərin çalışdığı müəssisələr hansılardır?

• Paylarının (səhmlərinin) nəzarət zərfi dövlətə məxsus olan hüquqi şəxslər
• Qiymətli kağızları fond birjasında dövriyyədə olan hüquqi şəxslər istisna olmaqla, digər ictimai əhəmiyyətli qurumlar

Bu siyahıya daxil olan ictimai əhəmiyyətli qurumlar dedikdə,

• kredit təşkilatları
• sığortaçılar, təkrarsığortaçılar,
• investisiya fondları və bu fondların idarəçiləri,
• qeyri-dövlət (özəl) sosial fondları,
• qiymətli kağızlar bazarında lisenziyalaşdırılan şəxslər,
• maliyyə hesabatlarının tərtibi tarixində müvafiq orqanının müəyyənləşdirdiyi meyar göstəricilərinin (illik gəliri, hesabat ili ərzində işçilərin orta sayı və balansın yekun məbləği) ikisindən yuxarı olan göstəricilərə malik kommersiya təşkilatları başa düşülür.
• İri, orta sahibkarlıq subyektləri

Onu da qeyd edək ki, illik maliyyə hesabatlarını və ya birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını dərc edən publik hüquqi şəxslərin və büdcə təşkilatlarının 01.01.23-cü il tarixədək işə qəbul edilən baş mühasibləri 30.12.2024-cü ildən peşəkar mühasib sertifikatını əldə etməli olacaq. Lakin illik maliyyə hesabatlarını və ya birləşdirilmiş (konsolidə edilmiş) maliyyə hesabatlarını dərc edən publik hüquqi şəxslərin və büdcə təşkilatlarının 2023-cü il yanvarın 1-dən sonra işə qəbul edilən baş mühasibləri artıq müvafiq peşəkar mühasib sertifikatına malik olmalıdırlar.

Müəllif: Praktiki Hüquqşünas / Şəhriyar Həbilov

Kollektiv müqavilənin əhatə dairəsi

Müəssisələrdə, təşkilatlarda əmək münasibətləri forma və məzmunu qanunvericiliklə müəyyən olunan hüquqi aktlarla tənzimlənir. Belə hüquqi aktlara əmək müqaviləsi, kollektiv müqavilə və kollektiv saziş aiddir. Əmək müqaviləsi işçi və işəgötürən arasında münasibətləri tənzimləyir. Kollektiv müqavilənin, sazişin hazırlanma, bağlanma, yerinə yetirilmə  prinsipləri haqqında buradan ətraflı məlumat almaq olar.

Əmək Məcəlləsini  3-cü maddəsində qeyd edildiyi kimi, kollektiv müqavilə – işəgötürən, Həmkarlar İttifaqı (Hİ) təşkilatı yaxud əmək kollektivi arasında münasibətlərini  nizama salmaq üçün bağlanan sənəddir. Bu münasibətlər aşağıdakıları əhatə edir:

• əmək münasibətləri;
• sosial-iqtisadi münasibətlər;
• məişət mübasibətləri;
• digər münasibətlər.

Bu münasibətlərin çərçivəsi tərəflər arasındakı razılığa əsasən müəyyən olunur. Kollektiv müqavilədə tərəflər işəgötürənlə Hİ təşkilatı, o olmadıqda isə əmək kollektividir. ƏM-nin 32-ci maddəyə əsasən  müqavilə 1-3 il müddəti arasında, yazılı formada bağlanaraq bütün işçilərə, həmçinin, sonradan müəssisəyə sonradan qəbul olunmuş işçilər də şamil edilir. Kollektiv müqavilənin üstünlüklərindən düzgün istifadə etmək üçün onun hazırlanmasında bir sıra nüansları nəzərə almaq, onun işlənib hazırlanması, təsdiqi, tətbiqi prosedurunun düzgünlüyünü təmin etmək lazımdır. Həmin sənəddə müəyyən edilmiş şərtlər mövcud qanunvericiliklə ziddiyyət təşkil etməməli, onunla müqayisədə işçilərin vəziyyətini pisləşdirməməlidir.

Kollektiv sazişin tərəfləri

Kollektiv saziş – müvafiq icra hakimiyyəti orqanı, həmkarlar ittifaqları birlikləri, işəgötürənlərin nümayəndəli orqanları arasında, işçilərin iş şəraitini yaxşılaşdırmaq, məşğulluğun təmini,  digər sosial müdafiə tədbirlərini həyata keçirmək üçün bağlanan sənəddir.

Saziş də müqavilə kimi 1-3 il müddətində bağlana bilər. Onların hər ikisi  tərəflərin qarşılıqlı öhdəliklərinin, hüquqlarının tənzimlənməsi mexanizmləri rolunu oynayır. Bundan əlavə, həm saziş, həm də müqavilənin hazırlıq dövründə onların məzmunu ilə bağlı ilkin danışıqların aparılması tələb edilir. Müqavilədən fərqli olaraq sazişlər tərəflər arasındakı münasibətləri müəssisədənkənar, daha geniş şəkildə tənzimləyir.

Şirkətinizə təcrübəli və ixtisaslaşmış işçi axtarırsınız? Buyurun, seçin!

Kollektiv müqavilənin və sazişin şərtlərinin məcburiliyi

Müqavilə, saziş tərəflər arasındakı münasibətlərin rəsmiləşdirilməsinə xidmət edən, icrası məcburi olan sənəddir. Müqavilənin məzmununu təşkil edən şərtlər əmək münasibətlərinin tənzimlənməsi, işçilərin sosial vəziyyətinin daha da yaxşılaşdırılmasını təmin etməlidir. Əgər müqavilədə qanunvericiliyə zidd olan, işçilərin şəraitini pisləşdirən normalar təyin olunarsa, onda həmin şərtlər ƏM-nin 24-cü maddəsinə əsasən etibarsız hesab edilir. ƏM-də, digər normativ hüquqi aktlarda olan müddəalar  müqavilədə, yaxud sazişdə öz əksini tapmalıdır. Eyni zamanda həmin sənədlərin hazırlanması zamanı müəssisənin özünəməxsus xüsusiyyətləri,  maliyyə vəziyyəti də nəzərə alınmalıdır. Müqavilə şərtlərinin xarakterinə görə aşağıdakı növləri vardır:

• Normativ şərtlər – əməkhaqqı, müəyyən olunmuş güzəşt və imtiyazlar, məzuniyyət, nəzərdə tutulan digər müddəaları əhatə edir.
• Öhdəlik xarakterli şərtlər – tərəflərin üzərinə düşən konkret öhdəliklərdir, həmin  öhdəliklər yerinə yetirilənə qədər qüvvədə olmuş hesab olunur.
• Təşkilati şərtlər – müqavilənin müddəti, icrasi, ona nəzarət, öhdəliklərin yerinə yetirilməməsinə görə məsuliyyəti nəzərdə tutan müddəalardır.

Müqavilə normativ aktdır,  ƏM-nin 24-cü maddəsinə görə  həmin sənədin şərtlərini yerinə yetirmək  tərəflər üçün məcburidir. Bu şərtləri pozanlar qanunvericiliyə uyğun məsuliyyət daşıyırlar. Müqavilə şərtlərinin pozulmasına görə işəgötürən hüquqi müstəvidə intizam və inzibati məsuliyyətə cəlb edilə bilər.

Müəssisənin iqtisadi imkanlarından asılı olaraq  müqaviləyə  əmək, sosial-iqtisadi məsələlərdə daha əlverişli şərtlər, güzəştlər əlavə edilə bilər. Müqavilə, sazişlərdə nəzərdə tutulan öhdəliklər qanunvericilikdə müəyyən olunan qaydalardan daha yüksək olur. Həmin sənədlərin məcburi şərtləri işçilərin  hüquq təminatlarının artması, əməyin mühafizəsi, məşğulluğun təmini, işçilərin sosial məişət şəraitinin daha da yaxşılaşdırılmasına  şərait yaratmalıdır. Kollektiv müqavilənin, sazişin şərtlərində hər hansı bir dəyişiklik, ya da onlara əlavələr edilməsi tərəflərin razılığına əsasən, qanunauyğun şəkildə aparılır.