Blog Full

Kollektiv müqavilənin tərəfləri kimlərdir?

Kollektiv müqavilə və saziş müəssisə və təşkilatlarda əmək münasibətlərini tənzimləyən hüquqi aktlardır. Həmin sənədlərin hazırlanma, bağlanma, yerinə yetirilmə  prinsipləri haqqında ətraflı məlumatı buradan almaq olar.

Kollektiv müqavilə – işəgötürənlə, həmkarlar ittifaqı təşkilatı yaxud əmək kollektivi arasında bağlanan sənəddir. Onun tərəflərin razılığına əsaslanan məzmunu aşağıdakı məsələləri tənzimləyir:

• əmək münasibətləri;
• sosial-iqtisadi münasibətlər;
• məişət münasibətləri;
• digər münasibətlər.

ƏM-nin 29-cu maddəsi üzrə müqavilədə tərəflər Həmkarlar ittifaqı təşkilatı (HİT) və işəgötürəndir. HİT olmadığı halda, ikinci tərəf kimi əmək kollektivi çıxış edir. Müqavilələr yazılı formada, 1-3 il müddəə bağlanılır. Sənədin işlənib hazırlanması, təsdiqi, tətbiqi prosedurunun düzgünlüyünə əməl edilməsi zəruridir. Müqavilədə müəyyən edilmiş şərtlər mövcud qanunvericiliklə müqayisədə işçilərin vəziyyətini pisləşdirməməli, onunla ziddiyyət təşkil etməməlidir. Əksinə, həmin şərtlər müəssisədaxili əmək münasibətlərinin tənzimlənməsi, işçilərin sosial vəziyyətinin yaxşılaşdırılmasını təmin etməlidir.

Kollektiv sazişin məqsədi

Kollektiv saziş işəgötürənlər, HİT təşkilatı, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı arasında bağlanan razılaşmadır. Həmin sənəd üzrə tərəflərin bir sıra  öhdəlikləri müəyyənləşdirilir:

• əlverişli iş şəraiti;
• əməyin mühafizəsi;
• məşğulluğun təmini;
• digər sosial müdafiə tədbirləri.

1-3 il müddətinə bağlanan sazişin də məzmunu tərəflər arasındakı razılığa əsasən müəyyən olunur. Onun kollektiv müqavilə ilə oxşar cəhəti odur ki, onların hər ikisi eyni məqsədə xidmət etməklə tərəflərin qarşılıqlı öhdəliklərinin, hüquqlarının tənzimlənməsində bir vasitəçi kimi çıxış edir. Bundan əlavə, hazırlıq dövründə həm sazişlər, həm də müqavilələr onların məzmunu ilə bağlı ilkin danışıqların aparılmasını tələb edir.

Fərqli cəhəti isə müqavilələrin əmək münasibətlərini yalnız müəssisə daxilində, sazişlər isə bu münasibətləri müəssisədən kənar, daha geniş şəkildə tənzimləyir.

Kollektiv müqavilə və sazişlər üzrə aparılan əməliyyatlara müdaxilənin yolverilməzliyi

AR ƏM-nin  II bölməsi  kollektiv müqavilə, saziş, onların  bağlanması, məzmunu, icrası, digər müddəaları əhatə edir. Müqavilənin tərəfləri öz tələb,  təkliflərini  irəli sürərək müqavilə şərtlərinin hazırlanmasında sərbəstdirlər və bərabər hüquqlara malikdirlər. Onların hüquqlarının məhdudlaşdırılmasına qanunvericilik yol vermir. Bəzən müqavilənin, sazişin bağlanması, icrası, dəyişikliklər və əlavələr olunması zamanı tərəflərin fəaliyyətinə kənardan təzyiqlər olur. ƏM-nin 23-cü maddəsinə əsasən  hakimiyyət orqanları, ictimai birliklər, digər işəgötürənlər tərəfindən onların işlərinə hər hansı bir müdaxilə yolverilməzdir.  Müəssisə, təşkilatlarda işçilərin adından müqavilənin bağlanması üçün danışıqlarin aparılması qadağandır. Belə halların qarşısını almaq üçün lazımi tədbirlər görülməli, qanunvericiliyə zidd hərəkətlərə imkan verilməməlidir.

Müqavilənin hazırlanması zaman aparılan danışıqlar tərəflərin nümayəndələrindən təşkil olunan  komissiya  tərəfindən icra olunmalı, bütün təklif, tələblər komissiya üzvləri ilə müzakirə edilməlidir. Komissiyanın tərkibi, onun fəaliyyət rejimi tərəflərin qərarına müvafiq təyin olunur. Hər iki sənədin həyata keçirilməsinə nəzarəti tərəflər, müvafiq icra hakimiyyəti orqanı yerinə yetirir. Bu zaman tələb olunan bütün zəruri məlumatların nəzarəti icra edən şəxslərə verilməsi təmin olunmalıdır. Müqaviləyə hər hansı əlavələr, dəyişikliklərin edilməsi tərəflər arasındakı  razılığa əsasən, qanunvericiliyə uyğun  həyata keçirilir. Həmin sənədlərin bağlanması məqsədilə danışıqlardan imtina edən, nəzərdə tutulan şərtləri yerinə yetirməyən şəxslər qanunvericilikdə nəzərdə tutulan məsuliyyəti daşıyırlar.

Hüquqi məsuliyyətin növləri

Müqavilə şərtlərinin pozulmasına görə hüquqi məsuliyyətin 2 növü vardır:

• intizam məsuliyyəti;
• inzibati məsuliyyət.

Tərəflərin hər biri tələb olunan öhdəlikəri icra etməli, işcilərin əmək, sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılmasını təmin etməlidir, əks halda mailliyə cəriməsi ilə üzləşmək mümkündür.

Məsələn, AR İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 198-ci maddəsinə görə əməyin mühafizəsi qaydalarının kollektiv müqaviləyə daxil edilməməsi 500 -1000 manat cərimə ilə nəticələnə bilər. 199-cu maddədə isə əməyin mühafizəsi üzrə kollektiv müqavilənin tələblərinin pozulması 700-1500 manat cərimə ilə yekunlaşa bilər.

Digər cərimə kollektiv müqavilədən yaxud sazişdən əsasız olaraq imtina halı üçün nəzərdə tutulub. Bu cərimənin məbləği 1500 manatdır (maddə 201). Müqavilə (saziş) bağlanarsa, amma onun şərtləri yerinə yetirilməzsə, işəgötürən 1000-1500 manat arası cərimə edilir (maddə 202).

Kollektiv müqavilənin/sazişin bağlanması və icrasına nəzarət zamanı müvafiq məlumatlar əqdim edilməzsə, 750 manat məbləğində cərimə tətbiq edilə  bilər.

Təlimin adı: “ƏDV bəyannaməsi və əlavələrinin hazırlanması”

26 Sentyabr tarixində təşkil edilən vebinarı izləmək üçün keçid edin: https://youtu.be/lbaLRPzDw_w

Təlim proqramı:

• ƏDV və ƏDV ödəyiciləri barədə ümumi məlumat;
• ƏDV qeydiyyatına dair ərizənin verilməsi (könüllü və məcburi qeydiyyat);
• ƏDV üzrə vergitutma obyektinin müəyyənləşdirilməsi çətin olan məqamlar;
• ƏDV-yə cəlb edilən, 0 faiz dərəcə ilə cəlb edilən və ƏDV-dən azad dövriyyənin ƏDV-nin hesablanmasında rolu;
• Vergiyə cəlb edilən dövriyyənin vaxtının müəyyənləşdirilməsində diqqət yetirilməli olan məqamlar;
• Qeyri-rezidentin vergiyə cəlb edilməsi və və ƏDV-nin əvəşdirilməsində xüsusi məqamlar;
• Qeyri-rezidentin büdcəyə ödənilən vergisinin əvəzləşdirilməsi (Əlavə 7-nin tərtibi);
• İdxal məlumatlarının (idxala görə ödənilən ƏDV) bəyannamədə əks etdirilməsi;
• ƏDV əvəzləşdirilən e-qaimə məlumatlarının əks etdirilməsi;
• Əvəzləşdirilməsinə yol verilməyən məlumatların bəyannamədə əks etdirilməsi. (Vergi Məcəlləsinin 175.2, 175.3, 175.4-cü maddələrinə əsasən);
• Debitor borclar barədə məlumat;
• ƏDV-yə cəlb edilən dövriyyə məlumatlarının ƏDV bəyannaməsinin Əlavə 3, 4, 5, 8,9,10 nömrəli əlavələrinin doldurulma qaydaları;
• Kameral uyğunsuzluqların aradan qaldırılması üçün tövsiyələr.

Təlimçi: Azər Qənbərov

Azər Qənbərov Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetində “Dövlət maliyyəsində vergi siyasəti”, “Vergi inzibatçılığı”, “Vergi müqavilələri”, “Vergi auditi”, “Vergi planlaşdırılması”, “Rəqəmsal iqtisadiyyat və vergiqoyma” fənlərini tədris edir.

Eyni zamanda “Azərbaycan Mühasiblər Məktəbi”ndə vergi üzrə təlimçi, SOCAR Baş ofisində Vergilər Departamentində rəis müavini vəzifələrində çalışır.

Vergi qanunvericiliyinin tətbiqinə dair 50-dən artıq məqalənin müəllifidir. Peşəkar Mühasib Sertifikat imtahanını hər iki sektor üzrə müvəfəqiyyətlə vermişdir. «CİMA və ACCA» üzrə « Diplom Performance Management» və «DİPİFR»  beynəlxalq diplomların sahibidir.

Azərbaycanda ilk dəfə mənfəət vergisinin SAP ERP sistemində avtomatlaşdırılması və vergi uçotu ilə maya dəyərinin, gəlir və xərclərin uçotunun, eləcə də vergi registrlərinin düzgün formalaşması üzrə layihənin rəhbəridir.

Vergi auditi və daxili audit üzrə 15 ildən çox təcrübəyə malikdir.

Əlaqə:

Yeni uşaq doğulmuş və ya övladlığa götürülmüş ailələrə dəstək olmaq üçün müəyyən sosial layihə həyata keçirilir ki, uşağa qulluğa görə müavinət onlardan biridir. O, qismən ödənişli sosial məzuniyyət zamanı anaya yaxud qanunvericiliyə uyğun ailənin digər üzvündən birinə verilir.

Sosial məzuniyyətlər

Məzuniyyət işçinin istirahət vaxtının bir növü, digərləri ilə müqayisədə ən uzun müddətlisidir. İşçilərin istirahət hüququ Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 37-ci maddəsi ilə təmin olunur. Onun həyata keçirilməsi üzrə hüquqi normalar Əmək Məcəlləsinin XIV fəslində əks olunub. İstirahət hüququnun təmin edilmə üsulundan biri olan sosial məzuniyyətlər ƏM-in 125-127-ci maddələrində şərh edilir. Hamiləlik və doğuş zamanı, habelə övladlığa uşaq götürən qadınlara verilən məzuniyyətlə yanaşı, işçilərin uşağa qulluğa görə qismən ödənişli sosial məzuniyyət hüququ da var.

Uşağa qulluğa görə məzuniyyət kimə verilir?

Azərbaycanda uşağa qulluğa görə qismən ödənişli məzuniyyət uşaq üç yaşına çatana qədər verilir. Qanunvericiliyə uyğun olaraq əmək müqaviləsi əsasında işləyən, fəaliyyət göstərən valideynlərdən biri, yaxud ailənin digər üzvü həmin məzuniyyətdən istifadə hüququna malikdir. Təcrübədə ondan daha çox uşağın anası istifadə edir.

Qaydalara əsasən hamiləlik və doğuş üçün məzuniyyətin müddəti bitdikdən sonra işçi öz əmək fəaliyyətini davam etdirməlidir. Lakin o, işə qayıtmayaraq uşağa qulluğa görə məzuniyyət götürə bilər. Bu halda işəgötürənə ərizə ilə müraciət edilir. Qismən ödənişli məzuniyyət işçinin istəyi əsasında , uşağın 3 yaşınadək olan dövrdə, tam yaxud hissələrlə rəsmiləşdirilə bilər.

Müəyyən səbəblərdən (məsələn, stasionarda müalicə) ana uşağa qulluq edə bilmədikdə uşağa faktiki qulluq edən ailənin digər üzvü qismən ödənişli sosial məzuniyyət hüququndan istifadə edərək, uşağa qulluğa görə müavinət ala bilər. Ailənin digər üzvləri dedikdə həmin ailədə yaşayan aşağıdakı şəxslər nəzərdə tutulur:

• uşağın atası;
• nənə yaxud baba;
• xala, dayı, əmi, bibi;
• müqavilə ilə işləyən ailənin digər üzvləri.

Bu hüquqdan onlardan yalnız biri istifadə edə bilər. Müəyyən olunmuş qaydada övladlığa götürülmüş uşağa qulluğa görə müavinət ümumi əsaslarla verilir.

Məzuniyyətin rəsmiləşdirilməsi

Qismən ödənişli məzuniyyətin rəsmiləşdirilməsi aşağıda qeyd edilən sənədlər əsasında həyata keçirilir:

• işçinin ərizəsi;
• doğum haqqında şəhadətnamə;
• işəgötürənin əmri;
• Protokol.

Qismən məzuniyyətlər qadınların hamiləlik və doğum üçün məzuniyyəti bitdikdən sonrakı ilk iş günündən etibarən müəyyən edilir. Onun müddəti uşağın 3 yaşı tamam olana qədər olan dövrdə işçinin istəyinə əsasən müəyyən edilir.

Uşağa qulluğa görə məzuniyyətdə olan işçi məzuniyyətdən imtina edib, istənilən vaxt  işə qayıdıb fəaliyyətini davam etdirə bilər. Bu zaman yenə də işəgötürənə ərizə ilə müraciət edilməli və işçinin işə başlaması əmrlə rəsmiləşdirilməlidir. Məzuniyyətdə olan işçinin iş yeri, vəzifəsi saxlanılır. Onun əmək müqaviləsi işəgötürən tərəfindən ləğv edilə bilməz. İşçinin məzuniyyətdən tam şəkildə, yaxud da hissə-hissə istifadəsi mümkündür (ƏM maddə 127.2).

Nümunə 1: “Merkur” MMC-də fəaliyyət göstərən işçi hamiləlik və doğuş üçün götürdüyü məzuniyyəti başa vurduqdan sonra altı aylıq qismən məzuniyyətə çıxmaq istəyir. Həmin müddət başa çatdıqdan sonra işə qayıdan işçi yenidən ərizə yazaraq üç aylıq məzuniyyət götürmək istədiyini bildirir. Bu hal tamamilə qanunauyğundur.

İşçiyə verilən sosial məzuniyyətlərin müddətləri barədə bizim digər resursumuzdan da məlumat ala bilərsiniz.

Uşağa qulluğa görə müavinətin hesablanması

Qismən ödənişli məzuniyyətlərdə işçilərə verilən müavinətlər DSMF hesabına ödənilir. Müavinətlər aşağıdakı qaydada təyin olunur:

• 1 yaş yarımadək uşağa qulluq üçün – 44 manat;
• 1 yaş yarımdan 3 yaşınadək qulluq üçün – 28 manat.

Məzuniyyətdə olan qadınlar həm natamam iş vaxtı ilə işlədikdə, həm də təhsillərini davam etdirdikləri hallarda da müavinət almaq hüququna malikdirlər.

Çernobıl qəzasında əlil olmuş şəxslərə qismən ödənişli məzuniyyətlər təyin edildikdə, onların müavinəti qanunvericilikdə müəyyən edilmiş məbləğdən 2 dəfə artıq olaraq ödənilir.

Əgər uşaq hər hansı bir məktəbəqədər müəssisəyə yerləşdirilibsə, həmin hallarda anaya, yaxud digər ailə üzvlərinə məzuniyyət verilmir və müavinət ödənilmir.

Nümunə 1: “Merkur” MMC-də fəaliyyət göstərən Qasımova Nuranə uşağa qulluq məqsədilə qismən ödənişli sosial məzuniyyət götürüb. Lakin uşağın bir yaşı bitdikdə onu məktəbəqədər müəssisəyə yerləşdirir. Bu zaman müavinətin verilməsi dayandırılır və işçi fəaliyyətinə davam edir.

Uşağa qulluğa görə müavinət haqqında daha çox buradan oxumaq olar.