Blog Full

Bəzən təcrübədə müəssisələr öz əməkdaşlarını motivasiya etmək üçün əlavə stimullaşdırıcı işlər görür. Məsələn, naharın müəssisə tərəfindən verilməsi, işçilərin istirahəti üçün xaricə səfər, işçilərin həyatının sığortalanması, işçilərin sağlamlıqları üçün onların könüllü tibbi sığortası, əmlaklarının zərərdən və yaxud icbari sığortalanması və s. Bəs Vergi Məcəlləsinə əsasən müəssisə üçün icbari olmayan və sığorta təşkilatlarına ödənilən sığorta haqlarını müəssisə öz gəlirindən çıxa bilərmi? Suala iqtisadçı ekspert Anar Bayramov aydınlıq gətirir.

Vergi Məcəlləsinin 116-cı maddəsinə əsasən, öz işçilərinin xeyrinə əmlakın zərərdən sığortalanması, habelə xarici sığortaçılar ilə bağlanmış həyat sığortası müqavilələri üzrə sığorta haqları istisna olmaqla, müəssisə tərəfindən sığorta haqları gəlirdən çıxılır.

Belə olan halda müəssisə öz işçisinin nəqliyyat vasitəsinin həm icbari sığortalanması, həm də zərərdən sığortalanması üçün sığorta təşkilatı ilə sığorta müqaviləsi bağlayır. Bu sığorta məhsullarından müəssisənin işçisinin faydalanmasına baxmayaraq, sığorta təşkilatı göstərdiyi sığorta xidmətlərinə görə müəssisəyə elektron qaimə-faktura təqdim edir. Müəssisə də bağlanmış müqavilə və elektron qaimə-faktura üzrə sığorta təşkilatına ödəniş edir.

Misal 1: “AA” müəssisəsi öz işçisinin nəqliyyat vasitəsini həm zərərdən, həm də icbari sığortalayıb. İşçisinin nəqliyyat vasitəsinin icbari sığortası üzrə 150 manat, nəqliyyat vasitəsinin zərərdən sığortalanması üzrə isə 2.000 manat məbləğində sığorta haqqı sığorta təşkilatına ödənilib.

İşçinin nəqliyyat vasitəsinin icbari sığortası üzrə müəssisənin ödədiyi 150 manat sığorta ödənişi, Vergi Məcəlləsinin 108.1-ci maddəsinə əsasən, müəssisə üçün icbari ödəniş hesab olunmur. Buna baxmayaraq, Vergi Məcəlləsinin 116.1-ci maddəsinə əsasən, müəssisə işçinin əmlakının icbari sığortası üzrə ödədiyi 150 manat sığorta haqqını öz gəlirindən çıxa bilər. Ancaq işçisinin əmlakının zərərdən sığortalanması üzrə sığorta təşkilatına ödədiyi 2.000 manat sığorta haqqını isə müəssisə öz gəlirindən çıxa bilməz və həmin məbləği yalnız sərəncamında qalan bölüşdürülməmiş mənfəətindən çıxa bilər.

Sığorta haqlarının gəlirdən çıxılması ilə bağlı xüsusi bir məqamı da qeyd edək. Müəssisə o zaman sığorta haqlarını gəlirindən çıxa bilər ki, mütləq həmin sığorta haqlarını sığorta təşkilatına ödəmiş olsun. Yəni, baxmayaraq ki, müəssisə ilə sığorta təşkilatı arasında müqavilə bağlanıb, sığorta təşkilatı dövr ərzində öz sığorta xidmətini müəssisəyə göstərib və müəssisəyə elektron qaimə-faktura təqdim edib, əgər müəssisə sığorta haqlarını sığorta təşkilatına ödəməyibsə, o zaman həmin sığorta haqlarını gəlirindən çıxa bilməz.

Misal 2: “BB” müəssisəsi öz işçisini könüllü tibbi sığorta etdirmək üçün illik 2.000 manat dəyərində “Sağlam ol” paketi üzrə sığorta təşkilatı ilə müqavilə bağlayıb. Sığorta təşkilatı 29.12.2022-ci il tarixində müəssisəyə 2.000 manat dəyərində elektron qaimə-faktura təqdim edib. Ancaq müəssisə işçisinin könüllü tibbi sığortası üçün sığorta təşkilatına 2.000 manat sığorta ödənişini 06.01.2023-cü ildə həyata keçirib.

Müəssisə öz gəlirlərinin və xərclərinin uçotunu hesablama metodu ilə aparır. Sığorta təşkilatı elektron qaimə-fakturanı müəssisəyə 2022-ci ildə təqdim edib, lakin müəssisə tərəfindən bu ödəniş 2023-cü ildə həyata keçirilib. Buna görə müəssisə həmin sığorta xərcini yalnız 2023-cü ildə öz gəlirlərindən çıxa bilər.

Mənbə: vergiler.az

Azərbaycan Mərkəzi Bankının pul nişanlarını dəyişdirməsi qaydası dəyişir. Bu, “Mərkəzi Bank haqqında” qanunda dəyişiklik edilməsi barədə qanun layihəsində öz əksini tapıb.

Sənədə əsasən, AMB

• tədavülə yararlı pul nişanlarını məhdudiyyətsiz dəyişdirir.
• bütöv bir hissədən və ya eyni kağız pul nişanına məxsus ardıcıl hissələrdən ibarət, səthinin 60 %-dən az olmayan hissəsini və üzərindəki 2 seriya nömrələrindən ən azı birini tam saxlamış pul nişanının nominal dəyərini ödəyir.
• eyni kağız pul nişanına məxsus ardıcıl olmayan hissələrdən ibarət, səthinin 60 %-dən az olmayan hissəsini və üzərindəki hər 2 seriya nömrəsini tam saxlamış pul nişanının nominal dəyərini ödəyir.
• Bütöv səthinin üzərindəki təsvir və yazıları onun nominalını müəyyənləşdirməyə imkan verən həcmdə saxlamış və deformasiyaya məruz qalmamış metal pul nişanının nominal dəyərini ödəyir.
• təqdim olunan pul nişanının saxta olması müəyyən edildikdə həmin pul nişanını dəyişdirmir və onun nominal dəyərini ödəmir, saxta pul nişanını geri qaytarmır və qanunvericiliklə müəyyən edilən tədbirlərin görülməsi üçün aidiyyəti dövlət orqanına (qurumuna) göndərir.
• xarici valyutada olan pul nişanlarını dəyişdirmir.
• Bundan başqa, qanun layihəsində deyilir ki, pul nişanlarının reproduksiyası (bənzədilmiş surətdə hazırlanması) AMB-nin müəyyən etdiyi qaydada həyata keçirilir.

Reproduksiya qaydalarını pozmaqla hazırlanmış pul nişanları saxta hesab olunurlar.

Mənbə: report.az

Bu yazımızda məzuniyyətdə olan işçinin təminatlarını deyil, hüquqlarını vurğulamaq istəyirik. Hər bir halda işçi məzuniyyətə getdikdə hansı təminatları olmasını öyrənsə də, hansı hüquqlarının olması barədə tam məlumatlı olmaya bilir. Bu səbəbdən də mövzu çərçivəsində hüquqları vurğulayacağıq.

Həmin hüquqlara aiddir:

• Məzuniyyətdə olduğu dövrdə onun əvəzinə müvəqqəti işə götürülən işçi ilə məzuniyyət dövründən artıq olmayan müddət üçün müddətli əmək müqaviləsi bağlana bilər.
• Əmək müqaviləsi müddətli olduqda, həmin müddətin sonu məzuniyyət dövrünə düşürsə, bu halda yalnız məzuniyyət başa çatandan sonra 1 həftə ərzində müqaviləyə xitam verilə bilər. Məzuniyyət dövründə müqaviləyə xitam verilə bilməz.
• Hamilə qadınların, uşağının üç yaşınadək sosial məzuniyyətdə olan və həmin məzuniyyət bitdikdən sonra bir ildən az müddətdə müvafiq vəzifədə (peşədə) çalışan qadınların (uşağını təkbaşına böyüdən kişilərin) sertifikasiyası keçirilmir. Bu həm praktik tibb və ya əczaçılıq fəaliyyəti ilə məşğul olan işçilər, həm də dövlət ümumi təhsil müəssisələrində (ümumi təhsil üzrə təhsilverənlərə münasibətdə digər dövlət təhsil müəssisələrində) işləyən təhsilverənlərin sertifikatlaşdırılmasına aiddir.
• Məzuniyyət dövründə işçinin iş yeri saxlanılmalıdır.
• Əmək müqaviləsinin bağlandığı vaxt nəzərə alınmadan işin birinci ili üçün qadınların hamiləliyə və doğuşa görə məzuniyyətdən istifadə etmək hüququ var.
• Məzuniyyət dövründə intizam tənbehi verilə bilməz.

Müəllif: Praktiki hüquqşünas / Şəhriyar Həbilov

Məqalədə Azərbaycan Respublikasında torpaq vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması, onun məqsədləri şərh olunur. Həmçinin torpaq vergisi üzrə kameral vergi məktublarının hazırlanması üçün tövsiyələr də araşdırılır.

Kameral vergi yoxlaması nədir?

Kameral vergi yoxlaması vergi nəzarətinin əsas formasıdır, yerlərə getmədən vergi orqanının ofisində aparılır. Onun məqsədi vergi ödəyicisi, habelə vergi agenti tərəfindən qanunvericiliyə riayət olunmasına nəzarət etməkdir. Kameral yoxlama nəticəsində uyğunsuzluq aşkar edilərsə, tam adı “Kameral vergi yoxlaması üçün zəruri olan sənədlərin (məlumatların) tələb edilməsi haqqında məktub” olan kameral vergi məktubu yazılır, müəyyən müddət ərzində uyğunsuzluğu aradan qaldırmaq tərtib olunur.

Torpaq vergisi üzrə kameral yoxlamanın aparılma müddəti

Azərbaycan Respublikasının Vergi Məcəlləsinin 37-ci maddəsi kameral vergi yoxlamasına həsr olunub. Torpaq vergisi üzrə kameral vergi yoxlamasının aparılması müddəti vergi bəyannaməsi təqdim edildiyi tarixdən 30 iş günü müddətində həyata keçirilir (VM, maddə 37.2). Bu müddət gəlir və mənfəət vergisi istisna olmaqla digər vergi növləri, habelə ödəmə mənbəyində tutulan gəlirlər və xüsusi notariusun gəlir vergisi bəyannaməsi üçün də keçərlidir. Müddət bitdikdən torpaq vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması keçirilə bilməz.

Aşkar edilmiş uyğunsuzluqların aradan qaldırılması üçün tələb olunan sənədlərin təqdim edilmə müddəti kameral vergi məktubunda qeyd olunur.

Torpaq vergisi üzrə kameral vergi yoxlamasının predmeti

Azərbaycan Respublikasında kameral yoxlama aşağıdakı istiqamətlərdə aparılır:

1. Formal yoxlama – qanunla müəyyən edilmiş hesabat formaları və sənədlərin tam tərkibdə mövcudluğu;
2. Hesablamaların yoxlanması – bir yaxud bir neçə göstərici üzrə hesablamaların düzgünlüyünün qiymətləndirilməsi, məsələn, vergitutma bazasının məbləğinin müəyyən edilməsinin düzgünlüyü;
3. Normativlərə uyğunluğun yoxlanması – təqdim edilmiş hesabatların məzmununun mövcud qanunvericiliyə uyğunluğu;
4. Birbaşa vergi yoxlaması – vergi ödəyicisinin büdcəyə ödəməli olduğu verginin məbləğini müəyyən edən rəqəmsal məlumatların uyğunluğunun məntiqi yoxlanışı həyata keçirilir.

Məhz bu istiqamətlər torpaq vergisi üzrə kameral vergi yoxlamasının predmetlərini müəyyən edir. Nümunə kimi bunları göstərə bilərik:

• əvvəlki və yoxlanılan bəyannamələrin göstəricilərinin müqayisə edilməsi;
• dəqiqləşdirilmiş bəyannamələrdə mümkün azalmaların səbəbinin araşdırılması;
• binalar, tikililər və qurğular üzrə əsas vəsaiti olan, amma bəyannamə təqdim etməyən torpaq vergisi ödəyicilərinin təhlili;
• bəyannamədə torpaq vergisi üzrə güzəştlərin düzgünlüyün yoxlanması və sair.

Qeyd edilən istiqamətlərdə kameral yoxlama zamanı uyğunsuzluq aşkar edilərsə, vergi ödəyicisinə torpaq vergisi üzrə kameral vergi məktubu yazılır.

Torpaq vergisi üzrə kameral vergi məktubları

Qeyd etdiyimiz kimi, vergi orqanı kameral yoxlama zamanı aşkar edilmiş uyğunsuzluq barədə vergi ödəyicisinin şəxsi elektron kabinetinə kameral vergi məktubu göndərir. Məktubun forması standartdır, özündə aşağıdakıları əks etdirir:

• vergi ödəyicisinin adı, ünvanı, telefonunu;
• təqdim edilmiş bəyannamənin məlumatlarını;
• kameral yoxlamanı davam etdirmək üçün lazımı olan sənədləri;
• həmin sənədlərin təqdim edilmə müddətlərini;
• mümkün risklər və sair.

Fərqli olan kameral yoxlamanın başa çatmasına imkan verməyən uyğunsuzluqların məzmunudur. Aşağıda torpaq vergisi üzrə kameral vergi yoxlaması məktubunda uyğunsuzluqlara nümunə verilib.

Nümunə 1: Tərəfinizdən 14 may 2022 tarixində təqdim olunmuş bəyannaməniz üzrə aşağıda göstərilən səbəbdən (səbəblərdən) kameral vergi yoxlamasının aparılması mümkün olmamışdı.

Səbəblər:

1. Tərəfinizdən təqdim edilmiş bəyannamənin 2 saylı Əlavəsinin 611-ci (Sənaye, tikinti, nəqliyyat, rabitə,ticarət-məişət xidməti və digər xüsusi təyinatı torpaq sahələri, yaşayış fondları, həyətyanı və vətəndaşların bağ sahələri üzrə torpaq sahələrinin cəmi) sətirində əks etdirilmiş vergiyə cəlb edilən torpaq sahəsi (“Ümumi sahə” ilə “o, cümlədən vergiyə cəlb olunmayan sahə”nin fərqi) əvvəlki il üzrə təqdim edilmiş bəyannamənin müvafiq sətrində göstərilmiş vergiyə cəlb edilən torpaq sahəsi (“Ümumi sahə” ilə “o, cümlədən vergiyə cəlb olunmayan sahə”-nin fərqi) ilə müqayisədə 12177.00 kv.m az əks etdirilmişdir.

Bununla əlaqədar olaraq kameral vergi yoxlamasının basa çadırılması üçün aşağıdakı zəruri sənədləri (məlumatları) təqdim etməyiniz tələb olunur.

Nümunə 2: Tərəfinizdən 12 may 2023 tarixində təqdim olunmuş bəyannaməniz üzrə aşağıda göstərilən səbəbdən (səbəblərdən) kameral vergi yoxlamasının aparılması mümkün olmamışdı.

Səbəblər:

1. Uçot-baza məlumatlarına əsasən mülkiyyətinizdə təsərrüfat subyektiniz (obyektiniz) olmasına baxmayaraq tərəfinizdən cari il üçün “Torpaq vergisinin bəyannaməsi” göstəricilər olmadan təqdim edilmişdi.

2. Tərəfinizdən təqdim edilmiş bəyannamənin 1 saylı Əlavəsinin 600-cü (kənd təsərrüfatı təyinatlı üzrə cəmi) sətrində əks etdirilmiş vergiyə cəlb edilən torpaq sahəsi (“Ümumi sahə” ilə “o, cümlədən vergiyə cəlb olunmayan sahə”-nin fərqi) əvvəlki il üzrə təqdim edilmiş bəyannamənin müvafiq sətrində göstərilmiş vergiyə cəlb edilən torpaq sahəsi (“Ümumi sahə” ilə “o, cümlədən vergiyə cəlb olunmayan sahə”-nin fərqi) ilə müqayisədə 568,28 ha az əks etdirilmişdir.

Bununla əlaqədar olaraq kameral vergi yoxlamasının basa çadırılması üçün aşağıdakı zəruri sənədləri (məlumatları) təqdim etməyiniz tələb olunur.

Torpaq vergisi üzrə kameral vergi məktubları barədə tövsiyələr

Vergi orqanı tərəfindən göndərilən torpaq vergisi üzrə kameral məktuba cavab dəqiləşdirilmiş vergi bəyannaməsi, izahat məktubu yaxud bunların hər ikisindən istifadə etməklə verilə bilər. Bu zaman lazım olan təsdiqləyici sənədlər cavaba əlavə edilir.

Cavabın hazırlanması zamanı istifadə edə biləcəyini tövsiyələr burada verilib. Cavab məktublarına nümunələr ilə bizim aşağıdakı məqalələrimizdə tanış ola bilərsiniz:

• Mənfəət vergisi üzrə kameral vergi məktubları barədə tövsiyələr
• Aksiz vergisi üzrə kameral vergi məktubları barədə tövsiyələr

Qeyd etdiyimiz kimi uyuşuqluqlara heç də həmişə məktubla cavab vermək lazım deyil. Məsələn, yuxarıda verdiyimiz torpaq vergisi üzrə kameral vergi məktubları haqqında onu deyə bilərik ki, təqdim edilmiş vergi bəyannamələri bir daha analiz edilməli, səhvlər aradan qaldırılmalı və kameral vergi yoxlamasının başa çadırlıması üçün  müvafiq dəqiqləşdirilmiş bəyannamənin təqdim edilməsi lazımdır.