Blog Full

İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi internet səhifəsində (www.taxes.gov.az) Azərbaycan və ingilis dillərində “Kommersiya qurumlarının dövlət qeydiyyatı və vergi ödəyicilərinin uçotu” adlı yeni bölmə yaradılıb.

Xidmətdən verilən məlumata görə, kommersiya qurumlarının dövlət qeydiyyatı və uçot vahidləri ilə bağlı zəruri məlumatların yerləşdirildiyi bölmədə müvafiq sahə üzrə qanunvericilik, qeydiyyat prosedurlarının həyata keçirilməsi barədə informasiyalar, ərizə formaları, izahedici çarxlarla tanış olmaq mümkündür. Bölmədə, həmçinin, kommersiya qurumlarının dövlət qeydiyyatının üsulları, qeydiyyat üçün tələb olunan sənədlərin siyahısı, ərizələrin doldurulması qaydaları, “İqtisadi fəaliyyət növləri üzrə vergi münasibətlərinin vahid standartları”, “Vergi ödəyicilərinə göstərilən xidmətlərin vahid standartları”, “Fin-kod + mobil nömrə ilə qeydiyyat prosesinin təsviri” və “Qeyri-rezidentlərə ASAN imzanın onlayn təqdim edilməsi” mövzularında videotəlimatlar və s. əks etdirilib, vergi ödəyicilərinə göstərilən xidmətlərin vahid standartlarının, PDF formatla yanaşı, “html” üzərindən açılması imkanı və axtarış funksiyası yaradılıb.

Əlavə olaraq bölmədə “Vergi ödəyiciləri üzrə axtarış”, “Məlumat dəyişikliyi və ləğv edilmə proseduru”, “Lisenziyaların verilməsi”, “Qeydiyyat orqanları ilə əlaqə” kimi alt bölmələrə də keçid etmək mümkündür.

Ətraflı məlumatla www.taxes.gov.az/az/page/qeydiyyat internet ünvanından tanış olmaq olar.

Mənbə: vergiler.az

Əmək məzuniyyəti nədir?

Hər bir işçinin AR Konstitusiyası ilə təmin edilən istirahət, o cümlədən məzuniyyət hüququ var.  Əmək məzuniyyəti  işçiyə verilən məzuniyyət növlərindən biridir, Əmək Məcəlləsinin 113-cü maddəsində müəyyən olunub. Onun tətbiq məqsədi bir müddət işlədikdən sonra işçinin fiziki və zehni bərpasının, sağlamlığının mühafizəsi üçün istirahət ehtiyacının təmin edilməsidir. Əsas və əlavə məzuniyyət əmək məzuniyyətinin tərkib hissələridir.

İşçinin əmək məzuniyyət hüququ onun işə qəbul edildiyi gündən, ondan istifadə hüququ isə ilk iş ilinin 6 ayı bitdikdən sonra yaranır (müəyyən istisnalarla, ƏM, maddə 131). Altı ay minimal müddətdir, əmək məzuniyyəti 6-11 aydan sonra da verilə bilər.

Növbəti illərdə məzuniyyət işəgötürənlə işçi arasındakı qarşılıqlı razılaşmaya əsasən müəyyən edilmiş qrafikə uyğun verilir. Məzuniyyətlərin verilmə qaydası haqqında buradan ətraflı məlumat əldə etmək olar.

Əsas məzuniyyəti əmək məzuniyyətinin bir hissəsidir, minimum müddəti işçi kateqoriyasına uyğun dəyişir (21 yaxud 30 təqvim günü). İş yeri saxlanılmaqla il ərzində bir dəfədən az olmayaraq təyin olunur, ödənişlidir.

Əlavə əmək məzuniyyəti müəyyən xüsusiyyətlər (iş şəraiti, əmək funksiyası, əmək stajı və sair) nəzərə alınmaqla işçinin əsas məzuniyyətinə əlavə edilmiş təqvim günləridir (ƏM, maddə 136). Ondan əsas məzuniyyətlə birgə, yaxud ayrılıqda istifadə etmək olar.  

İşəgötürən işçiyə nə vaxt məzuniyyət verməlidir?

Bəzi hallarda kadr xidməti və mühasibatlıq  işçiləri əmək məzuniyyətinin hər təqvim ili üçün verildiyini güman edir, amma bu belə deyil. Məzuniyyət iş yeri və orta əməkhaqqı saxlanılmaqla hər il iş ili ərzində verilir.

Əmək məzuniyyətlərinin verilməsinin başqa vaxta keçirilməsi mümkündür, amma bu zaman hər iki tərəfin razılığı lazımdır.

Başqa vaxta keçirilmə dedikdə qrafiklə nəzərdə tutulmuş vaxtın:

• bir aydan başqa aya;
• cari iş ilindən növbəti iş ilinə;
• növbəti təqvim ilinə keçirilməsi başa düşülür.

Cari iş ilində işçiyə tam əmək məzuniyyətinin verilməsi təşkilatın, fərdi sahibkarın normal fəaliyyətinə mənfi təsir göstərərsə, işçinin razılığı ilə məzuniyyətin bir hissəsinin növbəti iş ilində işçiyə verilməsinə icazə verilir.

İşçilərin məzuniyyətlərinin hesablanması zamanı onların iş günləri əsas götürülür. Lakin onun müddəti ƏM-nin 113-cü maddəsinə əsaslanaraq təqvim günləri ilə hesablanır. ƏM-də 114-cü maddəyə görə bayram günləri iş günü hesab edilmədiyi üçün həmin müddətə aid deyil və ödənilmir.

Məzuniyyətin müddəti qanunvericiliyə uyğun müəyyən edilməlidir. Məzuniyyətin tərəflərin razılığı ilə hissələrə bölünərək verilməsi mümkündür. Lakin bu halda həmin hissələrdən birinin müddəti 14 gündən az olmamalıdır. İşçinin məzuniyyətinin istifadə olunmamış hissəsi növbəti ildəki məzuniyyətlə birlikdə verilə bilər. ƏM-nin 135-ci maddəsinə görə işçiyə, müvafiq il ərzində istənilən səbəbdən istifadə edə bilmədiyi məzuniyyətə görə kompensasiyanın verilməsi təmin edilməlidir.

Qeyd edilənlər həm əsas iş yeri, həm də əvəzçilik üzrə işləyən şəxslərə aiddir.

İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi tədbirləri (II hissə)

I hissəyə nəzər yetirin

Konfidensial məlumatlar adətən aşağıdakı kimi təsnif edilir:

• Qanunvericilik normaları əsasında qorunmalı olan fərdi məlumatlar;
• İstehsal və maliyyə məlumatlarını ehtiva edən proqramlar, məsələn, 1C: Müəssisə;
• Şirkətin maraqları üçün yaradılmış və ya dəyişdirilmiş proqram məhsulları;
• Sənəd dövriyyəsi bazası;
• E-poçt və daxili yazışmaların arxivi;
• İstehsalat məlumatları, strateji xarakterli sənədlər;
• Elmi məlumat, elmi tədqiqat təcrübi konstruktor işləri (ETTKİ) məlumatları;
• Şirkət rəhbərliyinin göstərişi ilə hazırlanmış maliyyə məlumatları və təhlillər.

Mühasibat uçotu məlumatları və qanunvericilik tələbləri ilə əlaqədar açıqlanan digər məlumatlar adətən məxfi məlumatlar kimi təsnif edilmir.

İnformasiya təhlükəsizliyini təmin etmək üçün tədbirlər:

Təhlükəsizliyin təmin edilməsi qanunla nəzərdə tutulmuş və ya mütəxəssislər tərəfindən təklif olunan bütün kompleks tədbirlərin eyni vaxtda tətbiqinə əsaslanmalıdır.

Texniki və təşkilati tədbirlər təşkilatın və informasiya sisteminin imkanları ilə uyğunlaşdırılmalıdır.

İnformasiyanın qorunması məsələsinin qarşısında duran şirkətlərin əksəriyyəti üçün tövsiyə edilən tədbirlər sistemi onun təhlükəsizliyinin əsas əlamətlərinə riayət olunmasını təmin etmək məqsədi daşıyır:

• Məlumatlara əlçatanlıq. Bu anlayış səlahiyyətli subyektin istənilən vaxt tələb olunan məlumatları almaq imkanını, müştərilərin isə mütəmadi olaraq informasiya xidmətlərini əldə etməsini nəzərdə tutur;
• Məlumatların bütövlüyü. Bu, onun dəyişməzliyi, məlumatların dəyişdirilməsi və ya məhv edilməsinə, onların yerləşdiyi sistemin pozulmasına yönəlmiş hər hansı kənar, icazəsiz müdaxilələrin olmaması deməkdir;
• Avtorizə olunmamış subyektlər üçün məlumatların məxfiliyi və ya mütləq əlçatmazlığı;
• Fəaliyyətə və ya məlumatlara sahiblik hüququnun rədd edilməməsi və ya rədd edilməsinin mümkün olmaması.

Təşkilati tədbirlər

İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə təşkilati tədbirlərə ilk növbədə müddəaların, qaydaların və qarşılıqlı fəaliyyət proseslərinin hazırlanması daxildir.

Bəzi daxili qaydaların qəbulu qanunun tələbləri ilə tənzimlənir, bunlara, məsələn, hər bir fərdi məlumatlar operatoru tərəfindən hazırlanmalı və veb saytında yerləşdirilməli olan fərdi məlumatların emalı ilə bağlı müddəa daxildir.

Təşkilati xarakterli məlumatların qorunması üzrə tədbirlər müddəaların hazırlanması ilə məhdudlaşmır. Bundan əlavə, aşağıdakıları həyata keçirmək lazımdır:

• Biznes-proseslərin sənədləşdirilməsi və optimallaşdırlması;
• Əməkdaşların dərəcələrinin və onların kommersiya sirri olan məlumatlara çıxış səviyyələrinin müəyyən edilməsi;
• Bölmələrin yaradılması və ya informasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsinə cavabdeh şəxslərin təyin edilməsi, bəzən təhlükəsizlik tələblərinə uyğun olaraq müəssisənin strukturunun dəyişdirilməsi;
• Kadrların məlumatlandırılması və ya yenidən hazırlanması;
• Kritik vəziyyətlərdə sistemlə işləmək üçün kadrların hazırlanmasının sınaqdan keçirilməsi üçün tədbirlərin təşkili;
• Lisenziyaların alınması, məsələn, dövlət sirri ilə işləmək üçün;
• mühafizə siniflərinin sonrakı sertifikatlaşdırılması ilə binaların və avadanlıqların texniki mühafizəsinin təmin edilməsi, onların qanunvericilik tələblərinə uyğunluğunun müəyyən edilməsi;
• Məxfi məlumatların ötürüldüyü tədarük zənciri üçün təhlükəsizlik sisteminin yaradılması, qarşı tərəflərlə müqavilələrdə kommersiya sirrinin qorunması və onun açıqlanmasına görə məsuliyyət tədbirlərinə dair bəndlərin daxil edilməsi;
• Əməkdaşlar üçün keçid sisteminin quraşdırılması, onlara elektron identifikasiya vasitələrinin verilməsi;
• Şəxsi məlumatların mühafizəsi üzrə qanunvericiliyin bütün tələblərinin yerinə yetirilməsi;
• Məxfi kimi təsnif edilə bilən məlumatları təşkilatdan tələb etdikdə dövlət orqanları ilə qarşılıqlı əlaqə sisteminin inkişafı.

Texniki tədbirlər

İnformasiya təhlükəsizliyini təmin edən texniki vasitələr və tədbirlərə təkcə proqram məhsulları, məsələn, DLP sistemləri deyil, həm də şirkətin sərəncamında olan digər alətlər daxildir.

Texniki nöqteyi-nəzərdən məlumatın mühafizəsi tədbirləri, məxfi məlumatlara müdaxilələrə qarşı müdafiə qurmağa imkan verən müəssisə informasiya sisteminin qurulması modelinə əsaslanmalıdır.

Belə bir sistemin qurulması prinsiplərinə aşağıdakılar daxildir:

• Arxitekturanın sadəliyi, komponentlərin sadələşdirilməsi, şəbəkələrarası qarşılıqlı münasibət kanallarının və protokolların sayının azaldılması. Sistem yalnız o elementləri ehtiva etməlidir ki, bunlarsız onun həyata keçirilməsi mümkün olmayacaq;
• Artıq bir neçə dəfə başqa müəssisələr tərəfindən sınaqdan keçirilmiş, müsbət və mənfi cəhətləri aşkar olan yalnız testdən keçirilmiş proqram həllərinin tətbiqi;
• Mövcud lisenziyalı proqram məhsullarının öz gücü hesabına və ya kənardan cəlb edilən icraçılar tərəfindən minimal dəyişiklikləri;
• Yalnız lisenziyalı proqram təminatından istifadə etmək, mümkün olduqda, bu, kompüter proqramlarının və məlumat bazalarının dövlət reyestrinə daxil edilməlidir;
• Sistemin qurulması üçün etibarlı və uzunömürlü, gözlənilmədən sıradan çıxa bilməyən və sistemin işləkliyini poza bilməyən, yalnız orijinal komponentlərdən istifadə olunması. Onların hamısı bir-biri ilə uyğun olmalıdır;
• İdarəetmə qabiliyyəti, həm sistemin özünün, həm də istifadə olunan proqram məhsullarının idarə edilməsinin asanlığı, üçüncü tərəfin texniki dəstəyindən minimal istifadə;
• Məxfi məlumatları ehtiva edən fayllar, sanksiyalaşdırılmamış giriş halları ilə həyata keçirilən istənilən istifadəçi hərəkətlərinin protokollaşdırılması və sənədləşdirilməsi;
• Eşalonlaşdırılmş müdafiə sistemi. Məlumatların hər bir potensial sızma kanalı, informasiyanı oğurlamağa potensial cəhd edən şəxsin işini çətinləşdirən bir neçə səddən ibarət müdafiə sisteminə malık olmalıdır.

İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsinin bu prinsiplərini həyata keçirərkən məlumatın mühafizəsinin əlavə texniki vasitələrindən istifadə məsələləri nəzərdən keçirilir, bunlara aşağıdakılar daxildir:

• Rabitə kanalları vasitəsilə ötürülən işçi stansiyalarında və serverlərdə şifrələnməni təmin edən kriptoqrafik mühafizə vasitələri;
• Antivirus müdafiə vasitələri;
• İnformasiya sızmasının bütün potensial kanallarının bağlanmasını və gedən trafikin tutulmasını təmin edən SIEM sistemləri və DLP sistemləri.

İnformasiya təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üzrə tədbirlər ağlabatan olmalıdır, biznes-proseslər ehtimal edir ki, resursların müdafiəsinə onların dəyəri ilə müqayisə edilən vəsait xərclənməməlidir.

Biznes və ya personalın həddindən artıq yüklənməsi məqsədəuyğun deyildir.

Azərbaycan qanunvericiliyində məzuniyyət hüququ

İnsan hüquq və azadlıqlarının tanınması, onlara riayət edilməsi, o cümlədən müdafiəsi dövlətin konstitusiya borcudur. Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası onun dövlət quruluşunun əsaslarını, dövlət və cəmiyyət arasında yeni münasibətləri, şəxsiyyət, cəmiyyət, dövlət üçün ən mühüm hüquq, azadlıqları təsbit edir. Vətəndaşların məzuniyyət hüququ Konstitusiyanın 37-ci maddəsində təsbit olunub. Maddənin 2-ci hissəsində qeyd edildiyi kimi, əmək müqaviləsi ilə işləyənlərə:

• 8 saatlıq iş günü;
• istirahət, bayram günləri;
• minimum 21 təqvim günü olmaqla ödənişli məzuniyyət təyin olunmalıdır.

Əmək Məcəlləsində tutduğu vəzifədən (peşədən), iş saatlarının miqdarından, əmək stajı və digər şərtlərdən asılı olaraq məzuniyyətin növləri, müddətləri müəyyən olunub. Əmək müqaviləsi ilə işləyən şəxslər əmək qabiliyyətinin yenidən bərpa edilməsi, sağlamlığının möhkəmləndirilməsi üçün məzuniyyətlə  təmin edilməlidir (ƏM, maddə 113). İşçilərin təkcə fiziki deyil, zehni gücü bərpa etməyə ehtiyacı var. Ona görə məzuniyyət hüququndan istifadə zəruridir.

Qanunvericilikdə işçilərin təhsil hüququnun təmin edilməsi, yaradıcılıq fəaliyyətinin təmini, sosial müdafiə tədbirləri üçün məzuniyyətlər nəzərdə tutulub.

Məzuniyyət hüququnu necə yaranır?

Qanunvericilik işçilərin istirahət hüququnun təmini üçün müxtəlif məzuniyyət növləri müəyyən edib. Onlardan biri də əmək məzuniyyətidir. Əmək məzuniyyətinin tərkibinə əsas və əlavə məzuniyyətlər daxildir. Əlavə məzuniyyət müəyyən şərtlər daxilində əsas məzuniyyətə əlavə edilmiş günlərdən ibarətdir. Bu şərtlər aşağıdakılardır:

• əmək stajı;
• iş şəraiti, əmək funksiyası;
• işçinin uşaqlarının yaşı və sayı.

ƏM-nin 89-cu maddəsi üzrə işçinin normal iş vaxtı gündəlik 8 saatdan artıq ola bilməz. Uyğun olaraq o, həftəlik maksimum 40 saat işləməlidir. Amma qanunvericilik işçinin natamam iş günü, natamam iş həftəsi hüququnu da tanıyır (ƏM, maddə 114.4). İş saatının miqdarından asılı olmayaraq hər bir işçinin minimum 21 günlük əsas əmək məzuniyyəti hüququ var.

Mövsümi işlərdə çalışan işçilərin mövsüm bitəndən sonra işlədiyi hər ay üzrə minimum 2 təqvim günü olmaqla məzuniyyətdən istifadə hüququ yaranır (ƏM, maddə 114.5).

Əlavə iş yerində əvəzçiliklə işləyən işçilər də bütün məzuniyyət növləri ilə təmin edilməlidir (ƏM, maddə 110.2). Onlara məzuniyyət əsas iş yerindəki məzuniyyətlə eyni vaxtda verilir.

Ayrı-ayrı kateqoriyalar üzrə işçilərin məzuniyyətləri

İşçinin məzuniyyət hüququ əmək müqaviləsinin hüquqi qüvvəyə mindiyi andan yaranır. Məzuniyyətin hesablanması təqvim gününə uyğun aparılır. ƏM-ə görə ödənişli əsas əmək məzuniyyətinin müddəti 21 təqvim günündən az deyil. Amma bəzi peşələrdə işləyən işçilərin 30 təqvim günü məzuniyyətdən istifadə hüququ var:

• kənd təsərrüfatı istehsalı ilə məşğul olanlar;
• inzibati vəzifələrdə çalışan dövlət qulluqçuları;
• vahid tarif-ixtisas sorğu kitabçalarına uyğun olaraq rəhbər və mütəxəssis kateqoriyasına aid edilən işçilər;
• məktəbdənkənar uşaq müəssisələrinə rəhbərlik edənlər;
• təhsil müəssisəsinin pedaqoji işlə məşğul olmayan rəhbərləri;
• inzibati-tədris heyətində çalışanlar;
• təhsil müəssisələrində çalışanlar;
• elmi dərəcəsi olmayan elmi işçilər;
• tibb işçiləri, həkimlər, əczaçılar.

Tam siyahı ilə Əmək Məcəlləsinin 114-cü maddəsində verilib. 114-cü maddəyə Buna əsaslanıb deyə bilərik ki, işçi kateqoriyaları üzrə əmək məzuniyyətinin minimum müddəti 21 yaxud 30 təqvim günü ola bilər.

Bundan başqa müəyyən kateqoriyalar üzrə əsas məzuniyyət müddətləri müəyyən olunub. Bunlar aşağıdakılardır:

35 günlük məzuniyyət müddəti (maddə 119, 121):

• 16-18 yaş aralığındakı işçilər;
• teatrlarda, televiziya, radio qurumlarında səhnəyə xidmət edənlər.

42  günlük müddət:

• işləyən əlillərə;
• 16 yaşdan kiçik olanlar;
• teatrlarda, televiziya, radio, kinematoqrafiya qurumlarında bədii və artist heyətləri;
• pedaqoji, elmi fəaliyyət göstərən müəyyən kateqoriya işçilərə;

46 günlük müddət:

• AR-nin azadlığı, suverenliyi, ərazi bütövlüyü uğrunda xəsarət alan işçilər, AR Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları, Azərbaycan Milli Qəhrəmanları və s. (tam siyahı 120-ci maddədə verilib).

56 günlük müddət:

• Pedaqoji, elmi fəaliyyət göstərənlər.

56 günlük məzuniyyət verilən pedaqoji və elm sahəsində fəaliyyət göstərən  işçilərin siyahısı ƏM-nin 118.1-ci maddəsində öz əksini tapmışdır.

Bu qeyd olunanlarla bərabər, ƏM-də 115-ci maddəyə əsasən, yeraltı işlərdə, zərərli, ağır şəraitlərdə çalışanlara 6 təqvim günündən az olmayaraq əlavə məzuniyyətlər verilməlidir. Həmin peşələrin siyahısı AR Nazirlər Kabinetinin uyğun qərarı  ilə tənzimlənir.

Həmçinin, işçilərə əlavə məzuniyyətlərin verilməsi iş stajına uyğun olaraq aparıla bilər:

• 5 – 10 il arası – 2 təqvim günü;
• 10 – 15 il arası-  4 təqvim günü;
• 15 ildən yuxarı –  6 təqvim günü.

Respublikamızın işğaldan azad edilmiş ərazilərində çalışan mütəxəssislər 5 təqvim günü müddətində əlavə məzuniyyət götürə bilər. Bu həmin mütəxəssislərin əsas və əlavə məzuniyyətlərinin müddətindən asılı deyil. Həmin mütəxəssislərin işinin xüsusiyyəti məcəllənin 21-1 maddəsi ilə tənzimlənir (ƏM, maddə 118-1).