Blog Full

 Bu yazıda əmək qanunvericiliyi üzrə ekspert Nüsrət Xəlilov özəl sektorda çalışan işçilərin və işəgötürənlərin ödəyəcəyi sosial sığorta haqlarının hesablanmasındakı dəyişiklikləri izah edir. 

Məcburi dövlət sosial sığorta haqqı üzrə tutulma

Məcburi dövlət sosial sığortasında sığorta haqqı əmək ödənişinə (gəlirə) nisbətdə faizlə müəyyən edilir, sığortaedənin və sığortaolunanın vəsaiti hesabına ödənilir. 2026-cı il yanvarın 1-dən bu sahədə dəyişikliklər edilib. “Sosial sığorta haqqında” Qanunun 14.4-cü maddəsinə əsasən, neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən vergi ödəyicilərində işləyən sığortaolunanların muzdlu işdən aylıq gəlirlərindən məcburi dövlət sosial sığorta haqqı aşağıdakı dərəcələrlə tutulacaq:

Misal 1: Aylıq əməkhaqqı 1.500 manat olan işçinin və işəgötürənin məcburi dövlət sosial sığorta haqqı belə hesablanacaq:

İşçi: (200 x 3%) + (1.300 x 10%) = 6 + 130 = 136 manat;
İşəgötürən: (200 x 22%) + (1.300 x 15%) = 44 + 195 = 239 manat.

Misal 2: Aylıq əməkhaqqı 9.000 manat olan işçinin və işəgötürənin məcburi dövlət sosial sığorta haqqı belə hesablanacaq:

İşçi: 9.000 – 8.000 = 1.000 manat;
8.000 – 200 = 7.800 manat;
(200 x 3%) + (7.800 x 10%) + (1.000 x 10%) = 6 + 780 + 100 = 886 manat;

İşəgötürən: (200 x 22%) + (7.800 x 15%) + (1.000 x 11%) = 44 + 1.170 + 110 = 1.324 manat.

İşsizlikdən sığorta haqqı üzrə tutulma

İşsizlikdən sığorta üzrə sığorta tarifləri aşağıdakı faiz dərəcələri ilə müəyyən edilib:

• sığortaedən tərəfindən ödənilən sığorta haqqı üzrə – hesablanmış əməyin ödənişi fondunun 0,5 faizi;
  • sığortaolunan tərəfindən ödənilən sığorta haqqı üzrə – işçinin əməkhaqqının 0,5 faizi.

Misal 3: Aylıq əməkhaqqı məbləği 1.500 manat olan işçinin və işəgötürənin ödəyəcəyi işsizlikdən sığorta haqqı belə hesablanacaq:

İşçi: 1.500 x 0,5% = 7,5 manat;
İşəgötürən: 1.500 x 0,5% = 7,5 manat.

Misal 4: Aylıq əməkhaqqı məbləği 9.000 manat olan işçinin və işəgötürənin işsizlikdən sığorta haqqı belə hesablanacaq:

İşçi: 9.000 x 0,5% = 45 manat;
İşəgötürən: 9.000 x 0,5% = 45 manat.

İcbari tibbi sığorta haqqı üzrə tutulma

“Tibbi sığorta haqqında” Qanunda 2026-cı il yanvarın 1-dən qüvvəyə minmiş dəyişikliyə əsasən, icbari tibbi sığorta haqqı üzrə də neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən sığortaedənlərdə işləyən şəxslər üzrə tutulma fərqli şəkildə aparılacaq.

Qanunun 15-10.1.2-1-ci maddəsinə əsasən, neft-qaz sahəsində fəaliyyəti olmayan və qeyri-dövlət sektoruna aid edilən sığortaedənlərdə işləyən şəxslər üzrə:

• sığortalı tərəfindən işçinin əməkhaqqının 2.500 manatadək olan hissəsindən 2 faiz, 2.500 manatdan yuxarı olan hissəsindən 0,5 faiz;
• sığortaolunan tərəfindən əməkhaqqının 2.500 manatadək olan hissəsindən 2 faiz, 2.500 manatdan yuxarı olan hissəsindən 0,5 faiz tutulma olacaq.

Misal 5: Aylıq əməkhaqqı 1.500 manat olan işçinin və işəgötürənin icbari tibbi sığorta haqqı üzrə öhdəlikləri belə hesablanacaq:

İşçi: 1.500 x 2% = 30 manat;
İşəgötürən: 1.500 x 2% = 30 manat.

Misal 6: Aylıq əməkhaqqı 9.000 manat olan işçinin və işəgötürənin icbari tibbi sığorta haqqı:

İşçi: 9.000 – 2.500 = 6.500 manat;
(2.500 x 2%) + (6.500 x 0,5%) = 50 + 32,5 = 82,5 manat;

İşəgötürən: (2.500 x 2%) + (6.500 x 0,5%) = 50 + 32,5 = 82,5 manat.

İndi isə bir neçə nümunə ilə 2026-cı ildə özəl sektorda çalışan işçilərin əməkhaqqıdan ümumilikdə tutulmaların aparılmasına nəzər salaq.

Misal 7:

Misal 8:

Mənbə: vergiler.az

“İqtisadiyyatda belə bir yanaşma var ki, vergi dərəcələrinin aşağı salınması ilə vergi daxilolmalarının yüksəldilməsinə nail olmaq mümkündür. Təcrübəmizdə audit zamanı vergi ödəyicilərinin dividend elan edərkən uzun illər xalis mənfəətində böyük məbləğlər qaldığını müşahidə edirdik. Faktiki olaraq bu və ya digər şəkildə vəsait oradan istifadə edilirdi, hətta nağdlaşdırma yolu ilə və s. çıxarılırdı, amma vergiyə cəlb olunmurdu. Dividendlərə görə vergi dərəcəsi 10%-dən 5%-ə endirildikdən sonra rezident müəssisələr tərəfindən artıq çox böyük məbləğdə dividendlər elan olundu”.

Bu fikri vergi eksperti Anar Bayramov Azərbaycan Risk Peşəkarları Assosiasiyasının mühasiblər üçün təşkil etdiyi seminarda səsləndirib. Onun sözlərinə görə, vergi dərəcəsinin azaldılması vergi daxilolmalarının artmasını stimullaşdırıb. Bu ildən isə qeyri-rezidentlər də bu güzəştdən yararlana biləcəklər.

“ƏDV ödəyicisi olmayan vergi ödəyicilərinin ödədikləri dividendlər, ümumiyyətlə, vergidən azaddır. Qeyri-rezident müəssisələrdə, yəni xaricdəki şirkətlərdə payı olan fiziki şəxslərin oradan əldə etdikləri dividendlərə görə güzəşt verilməmişdi. Əgər bir fiziki şəxsin ölkə hüdudlarından kənar qeyri-rezident bir müəssisədə təsis payı varsa, ona ödənilən dividend 14 faiz dərəcəsi ilə vergiyə cəlb olunurdu. Təcrübə göstərir ki, ciddi nəzarət edilən hallar istisna olmaqla, bir çox hallarda xaricdə təsis payları olan fiziki şəxslər həmin məbləğləri Azərbaycana gətirmirdi. Bu səbəbdən, artıq bu ildən etibarən həmin fiziki şəxslərin xaricdə əldə etdikləri dividendlər də 5% dərəcəsi ilə vergiyə cəlb olunacaq”, – A.Bayramov vurğulayıb.

Ekspertin fikrincə, sahibkarlar və ya xarici şirkətlərdə payı olan fiziki şəxslər dividendləri açıqlamaqda maraqlı olacaqlar: “Onlar ölkəyə valyuta gətirərək 5% dərəcə ilə vergi ödəməklə gəlirlərini şəffaflaşdıracaq və rahat şəkildə istifadə edəcəklər. Düşünürəm ki, bu da mütərəqqi dəyişikliklərdən biridir”.

Mənbə: vergiler.az

Vergi Məcəlləsində edilmiş son dəyişikliklərlə daha bir sahədə vergitutma mexanizmi dəqiqləşdirilib. Vergi eksperti, “Bizcon Audit” MMC-nin rəhbəri Anar Bayramov Azərbaycan Risk Peşəkarları Assosiasiyasının təşkil etdiyi seminarda bu barədə məlumat verib.

Ekspertin sözlərinə görə, 2026-cı ildən rüsumsuz ticarət mərkəzlərinə (Duty Free) təqdim olunan mallara görə ƏDV 0 dərəcə ilə hesablanacaq: “Uzun illər aktual olan rüsumsuz ticarət mərkəzlərinə malların 18% dərəcə, yoxsa 0 dərəcə ilə təqdim edilməsi mübahisə predmeti idi və vergi ödəyiciləri üçün risklər yaradırdı. Bir tərəfdən belə izah edilirdi ki, rüsumsuz ticarət mərkəzlərinə malların verilməsi onların ixracı hesab olunur. Çünki xarici və yerli vətəndaşlar ölkədən çıxanda oradan mal alırlar. Bir növ, həmin məhsullar ixrac sayılır. Bilirik ki, Vergi Məcəlləsinin 165.1.3-cü maddəsinə əsasən, malların ixracı 0 dərəcə ilə ƏDV-yə cəlb olunur. Malların “Duty Free”yə təqdim olunması ilə bağlı sənədləşmədə ixrac gömrük bəyannaməsi tərtib olunurdu. Amma vergi qanunvericiliyində malların rüsumsuz ticarət mərkəzlərinə verilməsinin ƏDV-yə 0 dərəcə ilə cəlb olunması ilə bağlı normativ qayda yox idi. Artıq son dəyişikliklərdən sonra bu məqam Məcəllədə öz əksini tapıb. Rüsumsuz ticarət mərkəzlərinə satılan mallar artıq ƏDV-yə 0 dərəcə ilə cəlb olunacaq”.

Mənbə: vergiler.az