Blog Full

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən ölkəmizdə əmək və məşğulluq sahəsində islahatların yeni mühüm mərhələsinə keçidi təmin edən “Əmək münasibətləri və məşğulluq” (ƏMAS) altsistemi 10 may 2022-ci ildən istifadəyə verilib. İqtisadçı ekspert Anar Bayramov ƏMAS-ın əvvəllər istifadə olunan “Əmək müqaviləsi bildirişi” altsistemindən fərqli cəhətlərini şərh edib.

ƏMAS altsistemində “e-gov.az” elektron informasiya sistemindən fərqli olaraq işəgötürənlərə müəyyən məhdudiyyətlər tətbiq edilib. Bunların arasında daha çox müzakirəyə səbəb olanı təsdiq edilmiş bildirişlərin 24 saat ərzində ləğv edilməsi imkanının aradan qaldırılmasıdır. Belə ki, “e-gov.az” sistemində işəgötürən imzaladığı bildirişi 24 saat ərzində etibarsız etmək hüququna və imkanına malik idi. İşəgötürən texniki səhv ucbatından hər hansı işçinin əmək müqaviləsinə xitam verdikdə 24 saat ərzində həmin bildirişi etibarsız etməklə sənədin hüquqi qüvvəyə minməsinin qarşısını ala bilirdi. Bildiriş imzalandıqdan 24 saat keçdiyi halda isə işəgötürən dövlət qurumuna bildirişin ləğv olunması ilə bağlı rəsmi müraciət etməli idi.

İşəgötürənlərin işini yüngülləşdirən bu imkana məhdiyyətin qoyulmasının əsas səbəblərdən biri kimi həmin seçimdən sui-istifadə hallarına çox rast gəlinməsi göstərilir. Əsasən, tikinti, ictimai iaşə və digər sahibkarlıq subyektlərində əmək qanunvericiliyinin tələblərinin pozulması ilə bağlı inzibati məsuliyyətə cəlb olunmamaq üçün işçiləri işə qəbul etdikdən sonra 24 saat ərzində bildirişi etibarsız edirdilər.

Elektron informasiya sistemində struktur bölmələri üzrə ştatın yaradılması ƏMAS altsistemindən fərqli olaraq daha rahat şəkildə həyata keçirilirdi. Bundan əlavə, ştat cədvəlinin çap edilməsi funksiyası elektron informasiya sistemində olsa da, yeni sistemdə tətbiq edilmir.

Mənbə: vergiler.az

Rusiyanın əmək və məşğulluq üzrə federal xidməti (Rostrud), bu ilin mart ayından iyul ayına qədər Rusiya ərazisində üç min xarici şirkətin öz fəaliyyətini dayandırdığını bildirib. Bu haqda “İzvestiya” nəşri məlumat verib.

Xidmətdən bildiriblər ki, boş dayanma vəziyyətində olan əməkdaşların sayı həmin dövr ərzində üç dəfədən çox artıb. Belə ki, əgər mart ayında belə vəziyyətdə olanların sayı 39 min nəfər olubsa, iyulun 1-ə olan məlumata görə bu göstərici 125,5 min nəfərə yüksəlib. Həmin dövr ərzində həmçinin 527 xarici şirkət ləğv edilib.

Leqal FBK şirkətinin aparıcı hüquq məsləhətçisi Anastasiya Şaşkova bildirib ki, xarici şirkətlərin Rusiyadakı törəmə şirkətlərinin bağlanmasında əsas problem işçilərin işdən çıxarılması prosedurunun pozulmasıdır. “İşçilərin bu istəyi olmadığı hallarda belə adamları öz istəkləri əsasında işdən çıxmağa məcbur edirlər. Ləğvetmə çox vaxt aparır və səy tələb edir, buna görə şirkətlər işçilərə təzyiq göstərirlər. Onlara işçi heyətinin olmadığı müəssisələrdə bu proseduru həyata keçirmək daha asandır. Belə bir vəziyyətdə yalnız ləğv edilmiş şirkətin sahibləri və benefisiarları uduş vəziyyətində qalırlar” – hüquq məsləhətçisi vəziyyəti şərh edərkən belə söyləyib.

Bununla belə, bəzi şirkətlər fəaliyyətlərini müvəqqəti dayandırmaq qərarına gəlir və işçilərini gizli şəkildə ixtisar etməyə başlayır. Ekspert əlavə edib ki, əsas çətinlik işçilərin öz əmək hüquqlarını bilməməsindədir. Problemin həlli kimi Şaşkova Rusiyanı tərk etməyi planlaşdıran xarici müəssisələrin reyestrinin yaradılmasını təklif edib. Bu da onların fəaliyyətini izləməyə və lazım gəldikdə kənar idarəetməni tətbiq etməyə imkan verəcək.

Vergi ödəyiciləri arasında ciddi aktuallıq kəsb edən bu suala iqtisadçı ekspert Mahmud Abasquliyev aydınlıq gətirir.

Vergi Məcəlləsinin 153-cü maddəsinə əsasən, əlavə dəyər vergisi (ƏDV) vergi tutulan dövriyyədən hesablanan verginin məbləği ilə bu Məcəllənin müddəalarına uyğun olaraq verilən elektron qaimə-fakturalara və ya idxalda ƏDV-nin ödənildiyini göstərən sənədlərə doğuran müvafiq surətdə əvəzləşdirilməli olan verginin məbləği arasındakı fərqdir.

Vergi Məcəlləsinin 159-cu maddəsində göstərilir ki, ƏDV üzrə vergitutma obyekti Azərbaycan Respublikasını ərazisində malların təqdim edilməsi, işlərin görülməsi, xidmətlərin göstərilməsi zamanı yaranır.

Misal 1: Azərbaycan Respublikasının rezidenti “BX” MMC 2022-ci ilin sentyabr ayında digər rezident “RM” MMC ilə 10.000 manatlıq (ƏDV-siz) mal alğı-satqısı üzrə müqavilə bağlayaraq həmin ayda malı təhvil verib. Bu proses sənədləşdirilməklə yanaşı elektron qaimə-faktura ilə rəsmiləşdirilib. Bu zaman cari ayda “BX” MMC-nin 1.800 manatlıq ƏDV öhdəliyi yaranacaq:

10.000 x 18% = 1.800 manat.

Bəs mal alqı-satqısını Azərbaycan Respublikası ərazisində etmədiyimiz təqdirdə ƏDV öhdəliyi yaranacaqmı? Bu sual hazırda sahibkarlar arasında çox aktuladır.

İctimai əhəmiyyətli funksiyaları yerinə yetirən hüquqi şəxslər hansılardır?

Misal 2: Azərbayacan Respublikasının rezidenti “BX” MMC maya dəyəri 100.000 manatlıq malı Türkiyənin “NS” firmasından alaraq Azərbaycan Respublikasına idxal etmədən birbaşa İtaliyanın “AG” firmasına 110.000 manata satıb. Müqaviləyə əsasən, İtaliyada olan “AG” firması pulu birbaşa Azərbaycan Respublikasının vergi ödəyicisi “BX” MMC-nin bank hesabına ödəyib. Bundan sonra “BX” MMC özünə aid olan 10.000 manatlıq gəlirini ayıraraq malın dəyərini, yəni 100.000 manatı Türkiyənin “NS” firmasının bank hesabına köçürüb. Bu halla bağlı sahibkarlarda və mühasiblərdə sual yaranır ki, “BX” MMC-nin bank hesabına daxil olan pula görə ƏDV öhdəliyi və başqa hansı vergi öhdəliyi yaranırmı?

Bu prosesi təhlil etmək üçün əvvəlcə alıcının malı aldığı yeri müəyyənləşdirmək lazimdir. “BX” MMC Azərbaycan Respublikasının rezidenti olmasına baxmayaraq malı aldığı yer Türkiyə Respublikasının ərazisidir. Bu zaman Vergi Məcəlləsinin 168.1.5-ci maddəsinə əsasən, malın Azərbaycan Respublikasına daxil olmadan (idxal edilmədən) Türkiyə Respublikasının rezidenti “NS” firmasından 100.000 manata alınaraq yerindəcə birbaşa İtaliya Respublikasının “ AG” firmasına 110.000 manata satışı ƏDV məqsədləri üçün vergi tutulan əməliyyatın dəyəri kimi qəbul edilməməlidir. Buradan aydın olur ki, “BX” MMC heç bir halda həmin məbləği ƏDV-yə cəlb etməyəcək.

Yalnız ilin sonu “BX” MMC öz gəlirini Vergi Məcəlləsinin 103-cü maddəsinə əsasən mənfəət vergisinə cəlb edəcək.

Onu da qeyd etmək istəyirəm ki, “BX” MMC-nin bank hesabına daxil olan 110.000 manatın 100.000 manatlıq hissəsinin malın alındığı Türkiyə Respublikasının rezidenti “NS” firmasının bank hesabına köçürülməsi zamanı həmin məbləğ Vergi Məcəlləsinin 125-ci maddəsinə uyğun olaraq vergi tutulan əməliyyatın dəyəri kimi qəbul edilməməlidir.

Mənbə: vergiler.az

Məhkəmə iclasında cərimələnməmək üçün bunları bilmək lazımdır

“Vətəndaş müraciətləri haqqında” Qanunla həmçinin ictimai əhəmiyyətli funksiyaları yerinə yetirən hüquqi şəxslərə müraciətlərin də dövlət orqanlarına edilən müraciətlər kimi tənzimlənməsi müəyyən edilmişdir. Belə ki, hər iki quruma ünvanlanan vətəndaş müraciəti qanunun tələbindəki kimi tənzimlənməlidir.

Bəs Qanunla bəhs edilən ictimai əhəmiyyətli funksiyaları yerinə yetirən hüquqi şəxslər hansılardır?

Qanunun 5.8-ci maddəsindən irəli gələrək Nazirlər Kabinetinin təsdiqlədiyi siyahıya görə bu hüquqi şəxslərə aiddir:

1. Publik hüquqi şəxslər.
2. İctimai birliklər və fondlar.
3. Dini qurumlar.
4. Kredit təşkilatları.
5. Sığorta şirkətləri.
6. İnvestisiya fondları və bu fondların idarəçiləri.
7. Qeyri-dövlət (özəl) sosial fondlar.
8. Qiymətli kağızlar bazarında lisenziyalaşdırılan şəxslər.
9. Qiymətli kağızları fond birjasında dövriyyədə olan hüquqi şəxslər.
10. Kütləvi informasiya vasitələri ilə məhsullarının istehsalını və (və ya) yayılmasını həyata keçirən hüquqi şəxslər.
11. Telekommunikasiya xidməti göstərən müəssisələr.
12. Poçt müəssisələri.
13. Müntəzəm sərnişin və yük daşımalarını həyata keçirən nəqliyyat müəssisələri.
14. Kommersiya təşkilatlarının ictimai əhəmiyyətli qurumlara aid edilməsi üçün meyar göstəricilərinə cavab verən hüquqi şəxslər (2, 4-9-da göstərilən şəxslərdən başqa).

Göründüyü kimi həqiqətən də bu hüquqi şəxslər ictimai əhəmiyyətli funksiyaları yerinə yetirirlər. Bu səbəbdən də həmin hüquqi şəxslərə edilən vətəndaş müraciətləri mütləq qaydada mövcud qanunvericiliyin tələbləri əsas tutulmaqla tənzimlənməlidir.

Nəzərə almaq lazımdır ki, Nazirlər Kabinetinin müvafiq qərarı ilə kommersiya təşkilatlarının ictimai əhəmiyyətli qurumlara aid edilməsi üçün aşağıdakı meyar göstəriciləri müəyyən edilmişdir:

Yekunda isə qeyd etmək mümkündür ki, bu qurumlara edilən müraciətlərə baxılması müddətləri, həmin qurumlarda kargüzarlığın aparılması, telefon vasitəsilə edilən müraciətlərin qeydiyyatı və cavablandırılması da dövlət qurumları üçün müəyyən edilmiş tələblərə cavab verməlidir.

Sosial ödənişlərin (pensiya və müavinət) təyin edilməsi qaydası