Blog Full

Müəssisə sərinləşdirici içkilərin istehsalı ilə məşğul olur və istehsal fəaliyyəti zamanı material dəyərlilərinin təsərrüfatdaxili hərəkətlərinin sənədləşdirilməsini elektron uçot sahəsində dünya miqyasında tətbiq edilən proqram vasitəsilə həyata keçirir. Müəssisə təsərrüfatdaxili əməliyyatlarının uçotunu qeyd edilən elektron proqram vasitəsilə rəsmiləşdirdiyi halda bu sənədlərin kağız daşıyıcıda tərtib edilməsinə ehtiyac varmı?

Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilib ki, istehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyiciləri tərəfindən vergitutma məqsədləri üçün gəlirlərin və xərclərin uçotunun aparılması qaydaları Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 16 iyun tarixli 1460 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “İstehsal fəaliyyəti sahəsində vergitutma məqsədləri üçün gəlirlərin və xərclərin uçotunun aparılması Qaydası” ilə tənzimlənir.

Qaydanın 9-cu bəndinin müddəalarına əsasən “İstehsal ehtiyatlarının təhvil-qəbul aktı”, “İstehsal ehtiyatlarının alış aktı”, “İstehsal ehtiyatlarının təsərrüfatdaxili yerdəyişməsi qaimə-fakturası”, “Malların (hazır məhsulların) təsərrüfatdaxili yerdəyişməsi qaimə-fakturası”, “Alış sifarişi”, “Hazır məhsulların təhvil-qəbul aktı”, “İstehsal ehtiyatlarının buraxılışı tələbnaməsi”, “İstehsal ehtiyatlarının istehsala buraxılışı qaimə-fakturası”, “Köməkçi istehsal məhsullarının əsas istehsala buraxılışı qaimə-fakturası”, “Zay məhsullara dair akt”, “Zay məhsulların təhvil-qəbul aktı”, “İtmiş, əskik gəlmiş, xarab və ya zay olmuş və oğurlanmış mallar barədə akt”, “Hazır məhsulların təsərrüfatdaxili yerdəyişməsi qaimə-fakturası” və “Fövqəladə hallarda malların itməsi, əskik gəlməsi və xarab və ya zay olması barədə akt” Azərbaycan Respublikası Maliyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi formada vergi ödəyicisi tərəfindən kağız və ya elektron daşıyıcıda hazırlanaraq tətbiq edilir.

İstehsal fəaliyyəti ilə məşğul olan vergi ödəyicisinin istifadəsində adıçəkilən sənədlərin tərtibi və dövriyyəsini dəstəkləyən elektron informasiya sistemi mövcud olduğu və bu sənədlərin tərtib edilərək elektron qaydada təsdiq edilməsi təmin edildiyi halda (misal: istehsal ehtiyatlarının təsərrüfatdaxili (anbardan-anbara) hərəkəti elektron qaydada sənədləşdirilərkən bu zaman istehsal ehtiyatlarını göndərən və qəbul edən maddi məsul şəxslər tərəfindən bu sənədlərin elektron sistem üzərində tərtib və təsdiq imkanına malik olması) həmin sənədlər çap edilmədən tətbiq edilə bilər.

Vergi ödəyicisinin istifadəsində müvafiq texniki imkanlara malik elektron informasiya sistemi mövcud olmadıqda isə sənədlər kağız daşıyıcıda çap edilərək müvafiq qaydada təsdiq edilir.
Qeyd edilənlərə əsasən, müəssisənin təsərrüfatdaxili əməliyyatları tam həcmdə elektron informasiya sistemi ilə rəsmiləşdirildiyi halda təsərrüfat məqsədləri üçün həmin sənədlərin kağız daşıyıcıda çap edilməsi zəruri deyil.

Eyni zamanda, müəssisədə vergi orqanları tərəfindən vergi nəzarəti tədbirləri keçirilən zaman qeyd olunan proqram təminatında elektron qaydada tərtib olunan sənədlər vergi orqanının vəzifəli şəxslərinə təqdim edilməlidir.

Əsas: Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 16 iyun tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “İstehsal fəaliyyəti sahəsində vergitutma məqsədləri üçün gəlirlərin və xərclərin uçotunun aparılması Qaydası”.

Mənbə: vergiler.az

Qısaldılmış iş vaxtının tətbiqi

Niderlandın “Ost-İnd” şirkəti əslində dünyanın ilk səhmdar şirkəti idi, çünki ilk dəfə təsisçilərin hüquqları sərbəst qiymətli kağızlar (səhmlər) formasında rəsmiləşdirilmişdi. Bu sənədlər yelkənli gəmilərin taleyinə görə pay məsuliyyətini (və müvafiq olaraq, mənfəətin bölüşdürülməsində iştirak etmək hüququnu) nəinki təsdiq edirdi, həm də bu payları yeni sahiblərə verməyə və ya öhdəliklərini təmin etməyə imkan verirdi. Bu onunla bağlı idi ki, statistikaya görə, geriyə yalnız üç gəmidən biri qayıdırdı, qalanları isə fors-major hallarının qurbanı olurdu (piratlar, fırtına və s.).

Eyni zamanda, uğurlu gediş-gəliş böyük gəlir gətirirdi. Beləliklə, payçının mümkün gəlir faizi birbaşa onun yalnız verdiyi vəsaitin məbləğindən asılı olurdu ki, bu da dünyada ilk səhmlər demək idi. Hər bir səhm başlanğıcda 3000 qulden qiymətində idi (müqayisə üçün deyək ki, 1626-cı ildə Peter Mineyt Manhetten adasını hindulardan 60 quldenə almışdı). Ümumi dəyəri 6,459 milyon gulden olan cəmi 2153 ədəd səhm buraxılmış və satılmışdı. Hələ 1604-cü ildə səhmlər ilkin qiymətinin 110%-i dəyərində idi. 1610-cu ildə Avropaya ilk dəfə Batavia limanında (Java adası) çinlilərdən alınan çin çayı gətirilərkən onlar ilkin qiymətin 130%-ni təşkil edirdilər. Sonrakı dövrdə səhmlərin qiyməti ildə 10% artırdı. Şirkətin tarixinin ilk 120 ili ərzində onun səhmlərinin qiyməti 1260%-ə qalxsa da, sonradan eniş baş vermişdi. 1644-ci ilə qədər dividendlər natura ilə – gətirilən mallarla (əsasən ədviyyatlarla) ödənilirdi, gələcəkdə isə ödənişlər yalnız pulla həyata keçiriləcəkdi.

1669-cu ilə qədər şirkət 150-dən çox ticarət gəmisi, 40 döyüş gəmisi, 50.000 işçisi (Asiyada 25 000 işçi və Niderlandda 3 000 işçi daxil olmaqla), 10 000 əsgərdən ibarət şəxsi ordusu ilə tarixin ən zəngin özəl firması idi. Şirkət o dövrün siyasi mübahisələrində dövlətlərlə yanaşı iştirak etmişdi. Beləliklə, 1641-ci ildə o, sərbəst şəkildə, Niderland dövlətinin köməyi olmadan, indiki İndoneziya ərazisindən rəqibləri olan portuqaliyalıları sıxışdırıb çıxara bilmişdi. Bundan ötrü şirkətin vəsaiti hesabına yerli əhalidən silahlı dəstələr yaradılmışdı. Bir sıra ərazilərdə şirkət sikkə kəsmək hüququna malik idi (Nideland Hindistanında qulden, Niderlandın digər koloniyalarında duet).

Şirkət Britaniya imperiyası ilə daimi münaqişədə idi; 1780-1784-cü illərdə bu ölkə ilə müharibədə Niderlandın məğlubiyyətindən sonra maliyyə çətinlikləri yaşadı və bu çətinliklər nəticəsində parçalandı (şirkətin 1796-cı ilə qədər ümumi borcu 100 milyon florindən çox idi). İflas etmiş “Ost-İnd” şirkəti 1798-ci ildə ləğv edildi və onun əmlakı gənc Bataviya Respublikasının mülkiyyətinə keçdi.