Mərkəzləşdirilmiş mühasibatlıq nədir və nə ilə məşğuldur? (II hissə)
Mərkəzləşdirilmiş mühasibatlıq nədir? (II hissə)
Regionlarda və şəhərlərdə dövlət strukturlarında, büdcə təşkilatlarında – hakimiyyətin bütün səviyyələrində mərkəzləşdirilmiş mühasibatlıqlar yaradılır. Onlar necə işləyirlər və xidmətin ümumi kommersiya mərkəzləri ilə nə qədər oxşardırlar?
Səlahiyyətlərin mərkəzləşdirilmiş mühasibat uçotuna verilməsi büdcə məcəlləsinin tələbləri ilə tənzimlənir. Bununla yanaşı, hər bir sponsorluq təşkilatının uçot və ya hesabatının aparılmasında pozuntulara görə məsuliyyət daşıyır.
Mərkəzləşdirilmiş mühasibatlığın işi lokal normativ hüquqi aktlarla qurulur. Fəaliyyətini rəhbərin sərəncam və əmrlərini, kollektiv müqaviləni, əmək qaydaları və mükafatlandırma haqqında müxtəlif müddəaları tənzimləyir.
Ümumi xidmət mərkəzi və ya bisnes-strukturlarda analoqu
Kommersiya təşkilatları da mühasibatlığı mərkəzləşdirməyə çalışırlar. Statistika bunu göstərir, ümumi xidmət mərkəzləri (ÜXM) – bir iri şirkətin bir neçə bölməsinin və ya filiallarının mühasibatlığını aparan ayrı-ayrı xidmət təşkilatları daha tez-tez meydana çıxır.
Kənardan qarşılıqlı təsir modeli autsorsinqə bənzəyir. Lakin bu tamamilə belə deyil, çünki şirkətin baş ofisi çox vaxt ÜXM-nin fəaliyyətinə tam nəzarət edir. Autsorsinqdə belə hal mümkün deyil.
Mərkəzləşdirilmiş mühasibatlıq kimi ÜXM də iki əsas problemi həll edir:
- yerlərdə mütəxəssislərin hərəkətlərində ziddiyyətlər, uçotun aparılması, hesabatlılıq və digər əməliyyatların aparılmasının müxtəlif metodologiyaları;
- filial və bölmələrdə müxtəlif mühasibat fəaliyyətinin yüksək maliyyə xərcləri.
ÜXM-in sayəsində holdinqlərdə uçotun keyfiyyəti və şəffaflığı artırılır, vahid iş prinsipləri formalaşdırılır. Sənədlərdə və məlumatların təhrif edilməsi faktlarında səhvlər, iqtisadi əməliyyatlar və vəsaitlərin hərəkəti üzərində yuxarıdan nəzarət azalır.
Mərkəzləşdirilmiş mühasibatlıq uçotu ilə ən təsirli qarşılıqlı münasibət qurmaq biznesdə ən vacib vəzifələrdən biridir. Belə bir modeli rəqəmsallaşdırma olmadan təsəvvür etmək çox çətindir. Buna görə şirkətlər bunun üçün xüsusi proqram təminatından istifadə etməyə hazırdırlar.
Dövlət Vergi Xidmətindən bildirilir ki, Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqaviləyə uyğun olaraq beynəlxalq təşkilatın, yaxud xarici hüquqi və ya fiziki şəxsin əvəzsiz köçürmələri ilə ödənilmiş malları alan və yaxud işlərin və ya xidmətlərin nəticələrini həmin əsaslarla əldə edən şəxs vergi orqanına elektron qaimə-fakturaları verərkən, həmin mallara, işlərə və ya xidmətlərə görə ödənilmiş ƏDV-ni vergi orqanına ərizə verdiyi vaxtdan 45 gün ərzində geri almaq hüququna malikdir.
3 milyondan artıq yükləmə sayı olan, ölkənin ən məşhur mobil tətbiqi Birbank artıq ilk rəqəmsal bank kimi fəaliyyətini davam etdirəcək. Daha geniş bank xidmətlərinə malik və funksionallığına görə bir sıra üstünlükləri ilə seçilən Birbank-ın həm loqosu, həm də 
Latınca “capitale” sözündən təşəkkül tapıb, “kapital, əmlak”, “müəyyən bir biznesin aparılması üçün istifadə olunan sərvət” deməkdir.