512 saylı “Qısamüddətli zəmanət öhdəlikləri” hesabı üzrə uçot

Qısamüddətli öhdəliklər

“Yaradılmış ehtiyat fondları, Şərti öhdəliklər və Şərti aktivlər” adlı 37 №-li Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartına (IAS 37) görə “Öhdəlik keçmiş hadisələrdən yaranan, ödənməsi iqtisadi səmərələri təcəssüm etdirən resursların müəssisədən xaric olması ilə nəticələnəcəyi gözlənilən müəssisənin cari borcudur.” Qiymətləndirilmiş öhdəliklər:

• ödəniş müddəti yaxud dəyəri qeyri müəyyən olan;
• yaxud da ödənilmə ehtimalı aşağı olan öhdəliklərdir.

Belə öhdəliklər ehtimaldan yaranır, bir qayda olaraq hesabat dövrünü əhatə edir.

Qısamüddətli öhdəliklər hesabat tarixindən sonra bir ildən az ödəmə müddətinə malik öhdəliklərdir. Bu öhdəliklər “Qısamüddətli öhdəliklər” adlı beşinci maliyyə hesabatları bölməsində əks etdirilir. V bölmənin ayrı-ayrı maddələri üzrə qısamüddətli öhdəliklərin uçotu üçün müxtəlif hesablar açılır. Belə hesablardan biri  512 №li “Qısamüddətli zəmanət öhdəlikləri” hesabıdır.

Mühasibat uçotunun hesablar planına əsasən qısamüddətli öhdəliklərə aşağıdakı maddələr üzrə açılmış hesablar da daxildir:

• qısamüddətli faiz xərcləri yaradan öhdəliklər (məsələn, kreditlər, borclar);
• qısamüddətli qiymətləndirilmiş öhdəliklər;
• vergi və sair məcburi ödənişlər üzrə öhdəliklər;
• qısanmüddətli kreditor borcları;
• sair qısamüddətli öhdəliklər (pensiya öhdəlikləri, alınmış avanslar və s.).

Uzunmüddətli zəmanət öhdəlikləri üzrə məlumatlar hesablar planının 412 saylı hesabında uçota alınır.

512 saylı “Qısamüddətli zəmanət öhdəlikləri” hesabı

Mal, iş və ya xidmətlərin təqdim olunması zamanı mühasibat uçotu subyektlərində qısamüddətli zəmanət öhdəlikləri yarana bilər. Belə öhdəlik satış şərtlərindən asılı olaraq şirkət öz məhsullarına zəmanət verdikdə yaranır və bütün zəmanət müddəti ərzində mövcuddur.

Qısamüddətli öhdəliklərə subhesabların açılması, müxabirləşmələrin verilməsi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” vasitəsilə tənzimlənir. Qaydaların 41.1 maddəsinə əsasən mühasibat uçotu subyektlərində qısamüddətli qiymətləndirilmiş öhdəliklərin uçotu üçün aşağıdakı hesablar açıla bilər:

512 №-li “Qısamüddətli zəmanət öhdəlikləri” hesabı öhdəlik hesabıdır.

Hesab üzrə tənzimləmələr

512 №li “Qısamüddətli zəmanət öhdəlikləri” hesabında mühasibat uçotu subyektinin hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində ödənilməli olan zəmanət öhdəlikləri barədə ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.

• Qısamüddətli zəmanət öhdəlikləri yaradıldıqda, habelə onlar uzunmüddətli kimi təsnifləşdirildikdə qeyd edilən qaydaların 41.7.-ci bəndi tətbiq olunur.
• Belə öhdəliklər üzrə məzənnə fərqi yarandıqda müvafiq mühasibat yazılışları qaydaların 41.8.-ci bəndi əsasında nizamlanır.
• Qısamüddətli zəmanət öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi zamanı görülən işlər və ya göstərilən xidmətlər sözügedən qaydaların 41.9.-cu bəndi, bu zaman hesablanmış əlavə dəyər vergisi ilə bağlı uyğun mühasibat yazılışı isə həmin qaydalardakı 41.10.-cu bəndi ilə tənzimlənir.
• Qısamüddətli zəmanət öhdəlikləri ilə əlaqədar görülən işlər və göstərilən xidmətlərin üçüncü şəxs tərəfindən ödənilməsi qaydaların 41.11.-ci bəndi lə nizamlanır.

Zəmanətlə məişət texnikasının satışı zamanı müxabirləşmə nümunəsi

Məişət texnikalarının satışı sahəsində fəaliyyət göstərən  “A” MMC satılan mallara 1 illik zəmanət verir. Zəmanətin şərtlərinə əsasən problem yaranarsa satılmış məişət texnikları 3% zəmanətlə dəyişdirilməlidir. Sözügedən şirkət noyabr ayında bir ədədinin qiyməti 650 manat olan 200 ədəd paltaryuyan maşın satışmışdır. Daha sonra aydın olmuşdur ki satılan paltaryuyanlardan 10 ədədi müştərilərin şikayətinə əsasən yenisi ilə dəyişdirilmişdir.

Zəmanətlə satılmış məişət texnikasının qaytarılması zamanı müxabirləşmə nümunəsi

Məişət texnikalarının satışı sahəsində fəaliyyət göstərən  “A” MMC satılan mallara 1 illik zəmanət verir. Zəmanətin  şərtlərinə əsasən problem yaranarsa satılmış məişət texnikları 3% zəmanətlə qaytarılmalıdır. Məlum olmuşdur ki, sözügedən şirkət noyabr ayında bir ədədinin qiyməti 650 manat olan 200 ədəd paltaryuyan maşın satılmışdır. Daha sonra aydın olduğu üzrə satılan paltaryuyanlardan 10 ədədi müştərilərin şikayətinə əsasən qaytarılmışdır.

Zəmanətlə satılmış məişət texnikasının pulu müştəriyə geri ödənildikdə

İstilik sistemlərinin təchizatı ilə məşğul olan “A” MMC bir ədədi 170 manat olan qızdırıcıların satışını həyata keçirmişdir. Daha sonra problem yarandığı üçün satılan qızdırcılardan 3 ədədi müştəri tərəfindən geri qaytarılmışdır. Qaytarılan malların pulu kassa hesabından müştəriyə geri ödənilmişdir.