Blog Full - Muhasibat.Az

Oxunma sayı: 132. 300

16 Okt 2025

Bazarlarda vergi uçotunun tənzimlənməsi rəsmiləşdirmədəki çətinlikləri aradan qaldıracaq

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Məlum olduğu kimi, bazarlara vergi nəzarətinin təmin edilməsi ilə bağlı Vergi Məcəlləsinə dəyişikliklər cari ilin oktyabrın 1-dən qüvvəyə minib. Bu dəyişikliklər bazarlarda fəaliyyət göstərən bütün şəxslərin qanunvericiliyə uyğun leqal şəkildə fəaliyyət göstərməsini təmin etməyə və qanunsuz sahibkarlığın qarşısını almağa yönəlib.

Sahibkarlardan və bazar mülkiyyətçilərindən tələb olunan nədir?

Dəyişikliklərə əsasən, bazarlarda icarəçilərin faktiki fəaliyyət göstərməsi yalnız onların icarəyə götürdükləri obyektlərin vergi orqanında uçota alınmasından sonra mümkündür. Bu öhdəlik bazar mülkiyyətçiləri tərəfindən təmin edilməlidir. Qanunvericiliyin yeni tələblərinə görə, bazar mülkiyyətçiləri icarə müqaviləsinə xitam verilmiş, fəaliyyətini dayandıran və ya davam etdirən vergi ödəyiciləri barədə məlumat formasını rübdə 1 dəfə vergi orqanlarına təqdim etməlidirlər.

Eyni zamanda, cari ilin 1 oktyabr tarixindən etibarən növbəti 6 ay ərzində bazar mülkiyyətçiləri vergi orqanında uçota alınmamış təsərrüfat obyektlərinin (mağaza, ticarət obyekti, anbar) və həmin obyekti icarəyə götürən şəxslərin uçota alınmasını təmin etməlidirlər.

Dəyişiklik nəyə xidmət edəcək?

Sözügedən dəyişikliklərin əsas məqsədi qeyri-qanuni, uçotsuz fəaliyyət göstərən, istehlakçı hüquqlarını pozan sahibkarların fəaliyyətinin qarşısının alınması və onların vergi uçotuna alınmasını təmin etməkdir.

Vergi uçotundan kənar fəaliyyət göstərən bazarlarda alış zamanı çox zaman ödəniş sənədləri (çek, qəbz) təqdim edilmir. Bu isə istehlakçının hüquqlarının pozuntusuna, malların dəyişdirilməsi və ya qaytarılması zamanı problemlərin yaranmasına səbəb olur.

Yeni mexanizm bu problemlərin qarşısını almaqla istehlakçı hüquqlarının qorunmasına və şəffaf bazar münasibətlərinin formalaşmasına xidmət edəcək. Ümumilikdə bu addımlar iqtisadi artıma və sosial rifahın yüksəlməsinə töhfə verəcəkdir.

Hansı bazarlardan söhbət gedir?

Burada söhbət kənd təsərrüfatı məhsulları bazarları və kənd təsərrüfatı kooperativi bazarları istisna olmaqla, digər bazarlardan gedir. Yəni, vergi qanunvericiliyinin sözügedən müddəaları kənd təsərrüfatı məhsullarının satışı bazarları istisna olmaqla, tikinti, geyim, qeyri-ərzaq, sənaye və digər məhsulların satış bazarları, ticarət mərkəzləri, eləcə də AVM-lərdə fəaliyyət göstərən şəxsləri əhatə edir.

Qanunsuz sahibkarlıqla mübarizə

Son illərdə İqtisadiyyat Nazirliyi, o cümlədən Dövlət Vergi Xidməti tərəfindən ardıcıl şəffaflaşdırma tədbirləri həyata keçirilib. Nəticədə biznes mühitində əhəmiyyətli dərəcədə “ağarma” müşahidə olunur. Əmtəə zəncirinin bütün mərhələlərində rəsmiləşdirmə ildən-ilə artır və qanunsuz mal dövriyyəsinin və qeyri-rəsmi satış mənbələrinin aradan qaldırılması istiqamətində nəzarətin artırılması və tədbirlərin görülməsi davam etdirilir.

Bazarlar müxtəlif sahibkarların birgə fəaliyyət göstərdiyi əmlak kompleksi olmaqla yanaşı, bazar mülkiyyətçiləri həmin sahibkarların fəaliyyətini əlaqələndirmək və təşkil etmək kimi vəzifələr daşıyırlar.

Bazarlarda qanunsuz sahibkarlığın qarşısının alınması istiqamətində bazar mülkiyyətçilərinin prosesdə fəal iştirakı vacibdir. Yeni mexanizm həmçinin bazarlarda çalışan, lakin aldığı malları sənədləşdirməyən sahibkarların uçotla bağlı çatışmazlıqlarını aradan qaldıracaq, rəsmiləşdirmə proseslərini leqallaşdıracaq.

Qeyd edilməlidir ki, sahibkarların vergi uçotuna alınmadan, o cümlədən icarəyə götürdükləri obyektləri vergi orqanında uçota qoymadan fəaliyyət göstərməsinə şərait yaradan bazar mülkiyyətçilərinə qarşı məsuliyyət tədbirlərinin tətbiq olunması vergi qanunvericiliyində açıq şəkildə təsbit edilib.

Mənbə: vergiler.az

Bu il Azərbaycanda qadın sahibkarların sayı 7 % artıb

16 Okt 2025

Əmək münasibətlərinə xitam verilərkən məzuniyyət hüququnun tənzimlənməsi qaydası

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Azərbaycan Respublikası Əmək Məcəlləsinin 110.1-ci maddəsinə əsasən, vəzifəsindən (peşəsindən), əmək şəraitindən və əmək müqaviləsinin müddətindən asılı olmayaraq, hər bir işçinin Əmək Məcəlləsi ilə müəyyən edilmiş məzuniyyətlərdən istifadə etmək hüququ vardır. Qanunvericiliyin digər müddəaları ilə işçilərə sosial statusundan və iş stajından asılı olaraq ildə bir dəfə 21, 30, 35, 42, 46, 56 gün məzuniyyət verilir. Buraya əsas və əlavə məzuniyyət günləri daxildir. Bəs işçi işdən çıxarkən ona məzuniyyətə görə ödənilən kompensasiya necə hesablanır? Bu hesablama zamanı hansı günlər nəzərə alınmır?

Mövzu ilə bağlı suallara insan resursları üzrə ekspert Ramin Hacıyev aydınlıq gətirir.

Əmək Məcəlləsinin tələbinə əsasən, əmək müqaviləsinin hansı müddətə bağlanmasından və əmək şəraitindən asılı olmayaraq, əmək müqaviləsi ilə çalışan hər bir işçinin məzuniyyət hüququ vardır. Məcəllənin 112-ci maddəsində məzuniyyətin aşağıdakı növləri təsbit olunub:

• Əsas və əlavə məzuniyyətlərdən ibarət olan – əmək məzuniyyəti;
• Sosial məzuniyyət;
• Təhsil və yaradıcılıq məzuniyyəti;
• Ödənişsiz məzuniyyət;
• Əmək müqaviləsində və ya kollektiv müqavilədə məzuniyyətlərin digər növləri nəzərdə tutula bilər.

Əmək məzuniyyəti – işçinin normal istirahəti, əmək qabiliyyətinin bərpası, sağlamlığının mühafizəsi və möhkəmləndirilməsi üçün işdən ayrılmaqla öz mülahizəsi ilə istifadə etdiyi müddət – bu Məcəllədə nəzərdə tutulandan az olmayan istirahət vaxtıdır.

Əmək məzuniyyətinin 2 növü var:

• Əsas məzuniyyət;
• Əlavə məzuniyyət.

Öz növbəsində, əsas məzuniyyət – 21 və 30 təqvim günündən ibarətdir.

– İxtisassız işçilərə 21 təqvim günü;
– Mütəxəssislərə, rəhbər vəzifələrdə çalışan işçilərə, məsul vəzifələrdə çalışan dövlət qulluqçularına, kənd təsərrüfatının istehsalında çalışan işçilərə, təhsil müəssisələrində pedoqoji iş aparmayan rəhbər işçilərə və inzibati-tədris heyəti işçilərinə, məktəbdənkənar müəssisələrin rəhbər işçilərinə, elmi dərəcəsi olmayan elmi işçilərə, həkimlərə, orta tibb bacılarına, əczaçılara və s. 30 təqvim günü məzuniyyət verilir.

Əlavə məzuniyyətlər isə əmək stajına, əmək şəraitinə, uşaqlı qadınlara və işğaldan azad edilmiş ərazilərdə işləyən mütəxəssislərə verilən məzuniyyətlərdən ibarətdir.

İndi isə xitam zamanı işçilərin məzuniyyət hüquqlarının hansı şəkildə təmin olunması qaydasına baxaq. Əmək Məcəlləsinin 144.2-ci maddəsinə əsasən, əmək müqaviləsinə xitam verilməsinin əsasından və səbəbindən asılı olmayaraq, işçiyə işdən çıxdığı günədək hər hansı şərt və ya məhdudiyyət qoyulmadan istifadə etmədiyi bütün iş illərinin əsas məzuniyyətlərinə görə pul əvəzi ödənilməlidir.

Məcəllənin 118, 119, 120 və 121-ci maddələrində işçilərin müvafiq olaraq 56, 42, 46, 35 təqvim günü əmək məzuniyyətindən istifadə hüququ vardır. Bəzi hallarda həmin məzuniyyətlərin əsas məzuniyyət olduğu bildirilir və işçilərin əmək müqaviləsinə xitam verilərkən yuxarıda qeyd olunan günlərə uyğun kompensasiya ödənilir. Lakin biz 118, 119, 120 və 121-ci maddələrə nəzər yetirsək görərik ki, həmin maddələr üzrə verilən məzuniyyətlər əsas məzuniyyət deyil, əmək məzuniyyəti kimi qeyd edilib. Bu da bizə əsas verir ki, həmin maddələr üzrə məzuniyyət hüququ olan işçilərin əmək müqaviləsinə xitam verilərkən əsas məzuniyyətə görə kompensasiya ödənilsin.

Misal 1

“AA” MMC-də baş mühasib vəzifəsində çalışan II dərəcəli əlilliyi olan işçinin əmək müqaviləsinə 1 il işlədikdən sonra xitam verilir. İşçinin bir iş ilinə görə, yəni 42 təqvim günü istifadə etmədiyi əmək məzuniyyəti qalığı var. Bu halda son haqq-hesab hesablanarkən işçiyə əlillik dərəcəsinə görə deyil, tutduğu vəzifə üzrə müəyyən olunmuş əsas məzuniyyətə, yəni 30 təqvim gününə görə kompensasiya ödəniləcək.

Misal 2

“BB” MMC-də satıcı vəzifəsində çalışan 17 yaşında olan işçinin əmək müqaviləsinə 1 il işlədikdən sonra xitam verilir. İşçinin bir iş ilinə görə, yəni 35 təqvim günü istifadə etmədiyi əmək məzuniyyəti qalığı var. Bu halda işçiyə yaşa görə deyil, tutduğu vəzifəyə görə müəyyən olunmuş əsas məzuniyyətə, yəni 21 təqvim gününə görə kompensasiya ödəniləcək.

Misal 3

“AA” MMC-də mühəndis vəzifəsində çalışan Vətən müharibəsi iştirakçısı olan işçinin əmək müqaviləsinə 1 il işlədikdən sonra xitam verilir. İşçinin bir iş ilinə görə 46 təqvim günü istifadə etmədiyi əmək məzuniyyəti qalığı var. Bu halda işçiyə xüsusi xidmətlərinə görə deyil, tutduğu vəzifəyə görə müəyyən olunmuş əsas məzuniyyətə, yəni 30 təqvim gününə görə kompensasiya ödəniləcək.

İşəgötürən Əmək Məcəlləsinin 118, 119, 120 və 121-ci maddələri üzrə əmək məzuniyyəti hüququ olan işçinin əmək müqaviləsinə xitam verərkən bir iş ilinə görə nəzərdə tutulan əmək məzuniyyətinə görə də kompensasiya ödəyə bilər (42, 35, 46, 56). Lakin işçinin vəziyyətini yaxşılaşdıran hallar üzrə olan əlavə şərtlərin işçi ilə bağlanmış əmək müqaviləsində, yaxud kollektiv müqavilədə qeyd edilməsi tövsiyə olunur.

Məlumat üçün bildirək ki, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə etdiyimiz müraciətə cavab olaraq yuxarıda qeyd edilən maddələr üzrə məzuniyyət hüququ olan işçilərin əmək müqaviləsinə xitam verilməsi zamanı Əmək Məcəlləsinin 144-cü maddəsinin tələbinə uyğun olaraq istifadə edilməmiş məzuniyyət günlərinə görə kompensasiyanın ödənilməsi bildirilib. Həmçinin, Azərbaycan Respublikası Konstitusiya Məhkəməsinin 29 noyabr 2002-ci il tarixli qərarına əsasən, əmək müqaviləsinə xitam verilərkən istifadə olunmamış məzuniyyətlərə görə pul əvəzi – Əmək Məcəlləsinin 144-cü maddəsinin ikinci hissəsinə müvafiq qaydada ödənilməlidir.

Mənbə: vergiler.az

Məsuliyyətli borclanma: kredit rəsmiləşdirilərkən nələr nəzərə alınır?

15 Okt 2025

Məsuliyyətli borclanma: kredit rəsmiləşdirilərkən nələr nəzərə alınır?

by muhasibat az | posted in: Uncategorized | 0

Bu il sentyabrın 1-nə olan məlumata əsasən, ölkədə vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği ilin əvvəlinə nisbətən 18,2 faiz artıb. Azərbaycan Mərkəzi Bankının (AMB) açıqladığı ən son statistik göstəricilər bunu deməyə əsas verir. Bu ilin avqustunda vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği artaraq 530,9 milyon manat təşkil edib. Ötən ilin sonunda həmin rəqəm 449,1 milyon manat olub. Bu il avqustun sonuna isə vaxtı keçmiş kreditlərin ümumi kredit portfelində xüsusi çəkisi 1,7 faiz təşkil edib.

Bu göstəriciləri analiz edən AMB izafi borclanmanın qarşısının alınmasını hədəfləyib. AMB-nin baş direktoru Şahin Mahmudzadə mediaya açıqlamasında bildirib ki, AMB borclanmaya qarşı deyil, sadəcə, bu proses sağlam formada aparılmalıdır – 5 manat aylıq gəliri olan ayda 6 manat ödəniş etməməlidir: “Borclanma gəlirə mütənasib olmalıdır. Həyata keçirdiyimiz tədbirlər daha çox izafi borclanmanın qarşısını almaq üçündür. Bununla bağlı daha sərt tədbirlər də görülə bilər”.

Yaxın vaxtlarda bazar risklərinin idarə edilməsinə dair qaydaların müəyyən ediləcəyini deyən Ş.Mahmudzadə bundan öncə AMB-nin kredit kartlarının verilməsi qaydalarının sərtləşdirilməsinə dair qərar verdiyini də diqqətə çatdırıb. Bildirib ki, artıq kredit ayrılarkən vətəndaşların “GROSS” gəlirləri deyil, “NETT” gəlirləri nəzərə alınacaq. Bu da izafi borclanmanın qarşısının alınması, məsuliyyətli borclanma davranışlarının formalaşdırılması məqsədi daşıyır. Dəyişikliklərə əsasən, borcalanın kredit kartı onun xalis vergidən sonrakı gəlirinin maksimum 5 misli ilə məhdudlaşdırılır. Sözügedən limit borcalanın digər kredit təşkilatları qarşısında öhdəliklərini də nəzərə almaqla hesablanır. Bu, əhalinin istehlak kredit kartları üzrə borclanma imkanlarını müəyyən etdikdə borcalanların real ödəmə qabiliyyətini əks etdirən maliyyə göstəricilərini nəzərə almağa və banklar tərəfindən risklərin daha erkən mərhələdə tanınaraq minimallaşdırmasına imkan verəcək.

Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının eksperti Elçin Məmmədov da hesab edir ki, son illərdə əhalinin kredit davranışında müsbət dəyişikliklər müşahidə olunur. Vətəndaşlar getdikcə daha çox maliyyə savadlılığına önəm verir, öhdəliklərini vaxtında yerinə yetirməyə çalışır və borclanarkən gəlir imkanlarını daha real qiymətləndirirlər. Bununla yanaşı, bir sıra şəxslər hələ də bankın ona lazımi miqdarda kredit ayırmamasından narazıdır. Ekspert bunun səbəblərini belə izah edib: “Bank kreditləri geri qaytarılması zəruri olan vəsaitlərdir. Buna görə də hər bir müraciət risk qiymətləndirilməsindən keçir. Kredit yalnız gəlir səviyyəsi, mövcud borc yükü, kredit tarixçəsi və rəsmi gəlir axını ödəmə qabiliyyətini təsdiqlədiyi halda verilir. Burada məqsəd vətəndaşı riskə atmamaq, onu borc yükü altına salmadan real imkanlarına uyğun maliyyə dəstəyi göstərməkdir”.

Bəs kredit əldə etmək üçün vətəndaşdan və ya sahibkardan nə tələb olunur? E.Məmmədov bildirib ki, əsas tələblər sabit gəlir mənbəyi (rəsmi əməkhaqqı və ya biznes gəliri), müsbət kredit tarixçəsi – yəni əvvəlki öhdəliklərinin vaxtında ödənilməsi, şəxsiyyət vəsiqəsi və digər sənədlərdir. Bəzi hallarda isə zaminlik və ya girov təminatı tələb olunur. Təcrübə göstərir ki, müsbət kredit tarixçəsi banklar üçün ən mühüm amildir. Ona görə də hər bir müraciət fərdi qaydada qiymətləndirilir. Əgər vətəndaşın gəlir mənbəyi mövcuddursa, lakin bəzi texniki sənədlər və ya formal tələblər tam uyğun deyilsə, bank tərəfindən əlavə araşdırma və güzəştli qərar verilə bilər. Ekspert vurğulayıb ki, bu güzəşt maliyyə sabitliyini risk altına almamalıdır. Güzəştlər tənzimləyicidən irəli gələn tələblər üzrə deyil, bankın daxili qaydalarına uyğun şərtlər üzrə edilə bilər.

E.Məmmədov az gəliri olan vətəndaşlara tövsiyələrini də açıqlayıb: “Yaxşı olar ki, onlar kiçik məbləğli, qısamüddətli və məqsədli kreditlərdən başlasınlar. Bu, həm onların kredit tarixçəsini formalaşdırır, həm də gələcəkdə daha böyük məbləğlərə çıxış imkanı yaradır. Eyni zamanda, davamlı gəlir mənbəyi yaratmaq, rəsmi gəlirləri artırmaq və maliyyə savadlılığını inkişaf etdirmək vacibdir. Banklar da bu istiqamətdə maarifləndirici layihələr həyata keçirir”.

Qeyd edək ki, daha çox istifadə olunan istehlak kreditlərinə münasibətdə qaydalar daha sərtdir. Kredit sorğusu verilərkən öncə vətəndaşın onu qaytarmaq imkanları araşdırılır – gəlirləri və öhdəlikləri hesablanır və ayrılan kreditin aylıq ödəniş məbləği buna adekvat olmalıdır. Tutaq ki, vətəndaş aylıq 1.000 manat əməkhaqqı alır və ailədə 2 nəfərdir. Bu halda onun aylıq gəlirindən öncə minimum yaşayış məbləği, sonra isə başqa öhdəlikləri varsa, onlar da çıxılır. Yalnız yerdə qalan məbləğ kreditə yönləndirilə bilər. 2025-ci il üçün yaşayış minimumu ölkə üzrə 285 manat, əmək qabiliyyətli əhali üçün 305 manat, pensiyaçılar üçün 232 manat, uşaqlar üçün 246 manat məbləğində müəyyən edilib. Ailədə 2 nəfər əmək qabiliyyətli şəxs varsa, 1.000 manatdan 610 manat onların aylıq yaşayışı üçün çıxılacaq. Bu halda vətəndaşın 390 manat vəsaiti kreditə yönləndirilə bilər. Həmin şəxsə aylıq ödənişi 450 manat olan kredit məbləği ayrıla bilməz. Əgər uşaq olarsa, əlavə olaraq 246 manat da ona görə çıxılır. Nəticədə götürəcəyi kreditin aylıq ödənişi 204 manatdan çox ola bilməz. Bütün bu nəticələr alınacaq kreditin məbləğinə, faiz dərəcəsinə və müddətinə təsir edir. Ona görə də rəsmilər və ekspertlər vətəndaşlara məhz məsuliyyətli borclanmanı tövsiyə edirlər. Ekspert E.Məmmədov da bütün hallarda məsuliyyətli borclanmanın həm vətəndaşlar, həm də banklar üçün daha əlverişli olduğunu vurğulayır: “Məsuliyyətli borclanma vətəndaş üçün sabit maliyyə vəziyyəti və stresssiz ödəniş planı, bank üçün isə aşağı risk və uzunmüddətli etibarlı müştəri bazası deməkdir. Bu prinsip bütövlükdə bank sektorunun sağlam inkişafını, iqtisadi sabitliyi və maliyyə dayanıqlığını təmin edir. Yəni məsuliyyətli borclanma cəmiyyət üçün həm fərdi, həm də sistem səviyyəsində faydalıdır”.

AMB-nin son məhdudlaşma qərarına toxunan E.Məmmədov bunun bəzi kredit növlərində azalmaya səbəb olduğunu bildirir və prosedurun alternativ xidmətlərlə əvəzlənməsini vacib sayır: “Azərbaycan Mərkəzi Bankının məhdudlaşdırıcı qərarları əsasən risklərin idarə olunması və həddən artıq borclanmanın qarşısının alınması məqsədini daşıyır. Qısamüddətli dövrdə bəzi kredit növlərində azalma müşahidə olunsa da, bu, uzunmüddətli sabitlik və dayanıqlı maliyyə sistemi üçün vacib addımdır. Banklar bu vəziyyəti alternativ məhsullar, rəqəmsal xidmətlər və maliyyə savadlılığı proqramları vasitəsilə kompensasiya edə bilər”.

Mənbə: vergiler.az

Malları idxal edən vergi ödəyiciləri ilə bağlı yumşalmalar

15 Okt 2025

“PAŞA Bank”dan sahibkarlar üçün yeni endirimli biznes kredit kampaniyası!

by muhasibat az | posted in: Xəbər | 0

Azərbaycanın aparıcı korporativ maliyyə institutu “PAŞA Bank” yerli bazarda müştərilərinin rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün həyata keçirdiyi təşəbbüsləri davam etdirir.

Bank 31 oktyabr 2025-ci il tarixinədək davam edəcək yeni kampaniya çərçivəsində KOS müştərilərinə bizneslərini böyütmək və maliyyə xərclərini azaltmaq üçün onlayn biznes kreditini 2% endirimlə əldə etmək imkanı təqdim edir. Bu imkandan yararlanacaq sahibkarlar 250 000 AZN-dək girovsuz onlayn biznes kreditini 13%-dən deyil, yalnız 11%-dən başlayan şərtlərlə əldə edə bilərlər.

Kampaniya haqqında ətraflı məlumat almaq və bu fürsətdən istifadə etmək üçün https://pshb.az/3KOhGyU keçid edin.

Xatırladaq ki, Azərbaycan bazarında kiçik və orta sahibkarlıq seqmentinin inkişafına verdiyi dəstəyə görə “PAŞA Bank” 2024-cü ildə nüfuzlu beynəlxalq maliyyə nəşri “Euromoney” tərəfindən “Ən yaxşı KOS bankı” mükafatına layiq görülüb. Bundan əlavə, Bank 2025-ci ildə real sektorun və biznesin dayanıqlı inkişafına verdiyi töhfələrə görə “International Investor” və “Euromoney” beynəlxalq nəşrləri tərəfindən “Azərbaycanın ən yaxşı bankı” elan edilib, həmçinin “Stevie Awards” tərəfindən “İlin şirkəti” nominasiyasında “Gold Stevie” mükafatı qazanan ilk Azərbaycan bankı olub. Bundan başqa, “PAŞA Bank” bu il “Global Finance” nəşri tərəfindən təqdim edilən “World’s Best Private Banks 2025” mükafatlarının qaliblərindən biri olaraq tanınıb.