Blog Full

Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun (DSMF) gələn ilə proqnozlaşdırılan ümumi xərclərinin 96,6 %-ni və yaxud 8,2 milyard manatını əhaliyə ödənişlər təşkil edəcək.

Bunu deputat Musa Quliyev Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında “Dövlət sosial müdafiə fondunun 2026-cı il büdcəsi haqqında” və “İşsizlikdən sığorta fondunun 2026-cı il büdcəsi haqqında” qanun layihələrinin I oxunuşda müzakirəsində bildirib.

Onun sözlərinə görə, əmək pensiyalarının orta aylıq məbləğinin bu il 540,3 manat, gələn il isə 590,2 manat olacağı proqnozlaşdırılır: “Növbəti ildə yaşa görə pensiyanın orta aylıq məbləğinin builki 576 manatdan 629 manata yüksəlməsi gözlənilir. Əvvəlki illərdə olduğu kimi cari və növbəti ildə də əvəzetmə əmsalı, yəni orta aylıq pensiya məbləğinin orta aylıq əmək haqqı məbləğinə nisbəti müvafiq olaraq 49,05 % və 50,4 % olmaqla Beynəlxalq Əmək Təşkilatının sosial təminatın minimum normaları haqqında müvafiq konvensiyasına cavab verəcək”. Bundan başqa, deputat deyib ki, növbəti ildə əhaliyə sosial sahədə xidmətlərin təşkili üzrə Dayanıqlı və Operativ Sosial Təminat Agentliyinin fəaliyyətinin müştərək maliyyələşdirilməsi, eləcə də pensiya və müavinətlərin əhaliyə çatdırılması və bank əməliyyatlarının aparılması üzrə xidmət haqqı xərcləri ümumilikdə 91 milyon manat proqnozlaşdırılır.

Mənbə: report.az

Tikinti sektorunda debitor borclar

Mühasibat uçotu subyektlərində uçot sisteminin formalaşması prosesində tikinti müqavilələri üzrə debitor borcların uçotu və təhlili vacib istiqamətlərdən biridir.

Debitor borclar dedikdə aşağıdakılar nəzərdə tutulur:

• alıclıların, sifarişçilərin, təchizatçıların və podratçıların borcları;
• işçilər, əsas idarəetmə heyəti üzrə borclar;
• büdcə, büdcədənkənar fondlar və digər borclular.

Şirkət qarşısında belə borc öhdəlikləri olan şəxslər debitorlar adlanır.

Debitor borclar necə yaranar? Sahibkarlıq subyektləri öz fəaliyyətləri çərçivəsində malların təqdim edilməsi, iş, xidmətləri göstərilməsi zamanı, bəzən ödənişi həmin an ala bilmirlər. Belə olduqda qarşı tərəflə ödənişin təxirə salınması barədə razılığa gəlinir. Bazar iqtisadiyyatı şəraitində rəqabətli davam gətirmək, bazarda öz yerini tutmaq üçün qarşı tərəfin imkanlarını da nəzərə almaq lazım gəlir. Beləliklə, ödənişi bir müddət sonra alırlar.

Mühasibat uçotu subyektlərində belə aktivlər uzunmüddətli və qısamüddətli debitor borc kimi iki qrupa bölünür. Tikinti müqavilələri üzrə uzunmüddətli debitor borcları üzrə uçot Hesablar planının eyni adlı, 175 saylı hesabı üzrə aparılır. Buraya keçid etməklə həmin hesab üzrə uçotun əsasları, müxabirləşmə nümunələri ilə tanış olmaq olar.

215 saylı aktiv hesab tikinti müqavilələri üzrə qısamüddətli debitor borclar üzrə əməliyyatların hərəkəti üçün nəzərdə tutulub. Hesab elə belə də adlanır: “Tikinti müqavilələri üzrə qısamüddətli debitor borcları”.

215 saylı hesab üzrə uçotun əsasları

Uzunmüddətli debitor borcları üzrə uçot hesabları Hesablar Planının 1-ci bölməsinin (“Uzunmüddətli aktivlər”) 17-ci (“Uzunmüddətli debitor borcları”) maddəsinə, qısamüddətli debitor borcları üzrə uçot hesabları isə 2-ci bölmənin (“Qısamüddətli aktivlər”) 21-ci maddəsinə (“Qısamüddətli debitor borcları”) uyğun açılır.

215 saylı “Tikinti müqavilələri üzrə qısamüddətli debitor borcları” hesabı 21-ci maddəyə daxil olan hesablardan biridir. AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaların” 23.1-ci maddəsinə görə “Qısamüddətli debitor borcları” maddəsi üzrə  aşağıdakı hesablar da açıla bilər.

Həmin Qaydaların 23.7 maddəsi 215 saylı hesabın təyinatını belə şərh edir: “215 №li “Tikinti müqavilələri üzrə qısamüddətli debitor borcları” hesabında mühasibat uçotu subyektinin fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əlaqədar tikinti müqavilələri üzrə sifarişçi tərəfindən ödənilməli olan qısamüddətli debitor borcların hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.”

Hesab üzrə uçot zamanı aşağıdakı beynəlxalq standartlar da nəzərə alınmalıdır:

• 9 nömrəli “Maliyyə alətləri” MHBS (IFRS 9) ;
• 15 nömrəli “Müştərilərlə müqavilələrdən gəlir” MHBS (IFRS 15) .

215 saylı hesab üzrə uçotun nizamlanması qaydaları

Hesabat dövrü ərzində mühasibat uçotu subyekti tərəfindən tikinti müqavilələri üzrə iş və xidmətlərin satışı nəticəsində yaranmış qısamüddətli debitor borcları Qaydaların 23.11 bəndi nəzərə alınmaqla 215 saylı hesabın debeti və uyğun hesabların krediti üzrə əks etdirilir.

Mühasibat uçotu subyektlərinin hesabat dövrü ərzində iş və xidmətlərin satışı zamanı əlavə dəyər vergisinin hesablanması 215 saylı hesabı debeti və 545 saylı hesabın müvafiq subhesablarının krediti, büdcə qarşısında vergi öhdəliyinin yaranması zamanı isə 545 saylı hesabın uyğun subhesablarının debeti və 521 saylı hesabın uyğun subhesablarının krediti üzrə mühasibat yazılışı verilir (Qaydaların 23.13 bəndi).

Mühasibat uçotu subyektinin əvvəllər ümidsiz borc kimi silinmiş debitorlar tərəfindən borclarının qaytarılması zamanı, silinmiş debitor borcun əlavə dəyər vergisi qeyd edilən Qaydaların 23.20-ci bəndilə nizamlanır.

Tikinti müqavilələri üzrə məsrəflərlə bağlı müxabirləşmə nümunəsi

Tikinti işləri həyata keçirilib təqdim olunduqda müxabirləşmə nümunəsinə baxaq.

Nümunə. “A” MMC aldığı sifarişə əsasən “B” MMC üçün istehsal binasını inşa edib təhvil verməlidir. Binanın inşası 1 il müddətində başa çatdırılmalıdır. Ümumi qiymət 305000 manat olan tikinti müqaviləsi bağlanıb. Smeta üzrə binanın dəyəri aşağıdakı kimidir (məbləğlər manatla verilib):  Materiallar – 130000,  işçilərin əməkhaqqı – 55000, ə/h-dan tutulmalar – 10065, tikintidə istifadə olunan avadanlıqların amortizasiya xərcləri – 10000, digər xərclər 44935. Cəmi- 250000. Əldə olunan gəlir – 40000.

Azərbaycanda hər 3 ildən bir “Güzəşt Effektivliyi Sənədi”nin hazırlanması şəffaflığın artırılması və vergi bazasının genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətli nəticələr verə bilər.

Bunu deputat Tahir Mirkişili Milli Məclisin bu gün keçirilən plenar iclasında “2026-cı il dövlət büdcəsi haqqında” qanun layihəsinin I oxunuşda müzakirəsi zamanı deyib.

Onun sözlərinə görə, ƏDV və mənfəət vergisi üzrə tətbiq olunan güzəştlərin məhsuldarlıq, ixrac və məşğulluq kimi konkret iqtisadi nəticələrə bağlanması daha səmərəli olardı:

“Güzəşt alan müəssisələrin illik “performans hesabatı” təqdim etməsi həmin güzəştlərin real təsirinin qiymətləndirilməsində mühüm alət ola bilər. Məsələn, Nazirlər Kabinetinin daxili istehsalda istifadə edilən 272 adda xammal və aralıq malların idxalına tətbiq olunan gömrük rüsumlarının 2024-cü il yanvarın 1-dən 7 il müddətinə “0” dərəcəsinə endirilməsi haqqında qərarı artıq ixrac göstəricilərinə müsbət təsir etməyə başlayıb”.

Deputat əlavə edib ki, elm və rəqəmsallaşma sahələrində dövlət və özəl kapitalın birgə iştirakı ilə “Texnoİnnovasiya Fondu”nun yaradılması startap ekosisteminin inkişafına, universitet tədqiqatlarına və texnologiya yönümlü layihələrə birbaşa maliyyə dəstəyi imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirə bilər:

“Prezident İlham Əliyevin Elmlər Akademiyasında elm və texnologiyalar üçün müəyyən etdiyi hədəflərin maliyyələşdirilməsi baxımından da bu təşəbbüs böyük əhəmiyyət kəsb edərdi”.

T. Mirkişili vurğulayıb ki, güzəştlərin effektivliyinin hər 3 ildən bir qiymətləndirilməsi və səmərəsiz güzəştlərin mərhələli şəkildə ləğvi həm şəffaflığı artırar, həm də ölkənin vergi bazasının genişlənməsinə ciddi töhfə verər.

Mənbə: report.az