Sair uzunmüddətli aktivlər üzrə uçot hesabları
Tərkibi AR MN kollegiyasının Q-01 №-li “Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarına əsasən mühasibat uçotunun aparılması Qaydaları” ilə müəyyən edilmiş mühasibat uçotu subyektləri üçün Hesablar Planının 1-ci bölməsi uzunmüddətli aktivlər üzrə uçot hesablarını özündə əks etdirir. Bu bölmənin 19-cu maddəsi bu bölmənin digər maddələrində qeydə alınmayan sair uzunmüddətli aktivlərin uçotu üçün nəzərdə tutulub. Bu maddə aşağıdakı hesabları əhatə edir:
Aktiv hesab olan 192 saylı “Verilmiş uzunmüddətli avanslar” hesabında mühasibat uçotu subyektinin fəaliyyəti ilə əlaqədar alınacaq əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlərə görə əvvəlcədən ödənilmiş vəsaitlərin hərəkəti haqqında ümumiləşdirilmiş məlumatlar əks etdirilir.
Belə aktivlər verilmiş qısamüddətli avanslar kimi təsnifləşdirildikdə, uçot qeydləri qeyd olunan qaydaların 20.7-ci bəndinə əsasən nizamlanır.
Verilmiş qısamüddətli avanslar kimi təsnifləşdirilmədən verilmiş uzunmüddətli avanslara görə əsas fondlar, qeyri-maddi aktivlər, ehtiyatlar, iş və xidmətlər əldə edildikdə uçot qeydləri həmin Qaydaların 20.8-ci bəndi ilə tənzimlənir.
Aşağıda verilmiş uzunmüddətli avanslar ilə bağlı müxabirləşmə nümunələri verilib.
Bankdan, kassadan avans ödənildikdə
Nümunə 1: “A” MMC mal almaq üçün yeni bir şirkətlə müqavilə bağlamışdır. Müqaviləyə əsasən “A” müəssisəsi malları təhvil almadan öncə ödənişin 50%-ni həyata keçirməlidir. 35000 manat dəyərində mallar ödənişdən 15 ay sonra təhvil alınmışdr.
| Sıra №-si |
Əməliyyatın adı |
Debet |
Kredit |
Məbləğ (AZN) |
| 1 |
Avans məbləği bank hesablaşma hesabından ödənildikdə |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
223 – Bank hesablaşma hesabları |
17500.00 |
| 2 |
Avans məbləği ƏDV Depozit hesabından ödənildikdə |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
226 – ƏDV-nin Depozit hesabı |
3150.00 |
Mallar alındığı zaman verilmiş avans nəzərə alınır:
| Sıra №-si |
Əməliyyatın adı |
Debet |
Kredit |
Məbləğ (AZN) |
| 1 |
Malların alışı həyata keçirildikdə |
205 – Mallar |
531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları |
35000.00 |
| 2 |
ƏDV hesablandıqda |
241 – Əvəzləşdirilən ƏDV |
531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları |
6300.00 |
| 3 |
Verilmiş avans nəzərə alındıqda (əsas məbləğ) |
531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
17500.00 |
| 4 |
Verilmiş avans nəzərə alındıqda (ƏDV məbləği) |
531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
3150.00 |
| 5 |
Qalan borc ödənildikdə (əsas məbləğ) |
531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları |
223 – Bank hesablaşma hesabları |
17500.00 |
| 6 |
Qalan borc ödənildikdə (ƏDV məbləğ) |
531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları |
226 – ƏDV-nin Depozit hesabı |
3150.00 |
| 7 |
Əvəzləşdirmə edildikdə |
521 – Vergi öhdəlikləri |
241 – Əvəzləşdirilən ƏDV |
6300.00 |
Verilmiş avanslara görə qeyri-maddi aktiv əldə edildikdə
Nümunə 2: Müəssisə proqram təminatı əldə etmək üçün qarşı şirkətə 6000 manat ödəniş etmişdir. Ödəniş edildikdən 15 ay sonra proqram təminatının quraşdırılması həyata keçirilmişdir.
| Sıra №-si |
Əməliyyatın adı |
Debet |
Kredit |
Məbləğ (AZN) |
| 1 |
Avans məbləği bank hesablaşma hesabından ödənildikdə |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
223 – Bank hesablaşma hesabları |
6000.00 |
Proqram təminatı təhvil alındıqdan sonra verilmiş avans nəzərə alınır:
| Sıra №-si |
Əməliyyatın adı |
Debet |
Kredit |
Məbləğ (AZN) |
| 1 |
Qeyri-maddi aktiv alındıqda |
103 – Qeyri-maddi aktivlərlə bağlı məsrəflərin kapitallaşdırılması |
531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları |
6000.00 |
| 2 |
Verilmiş avans nəzərə alındıqda |
531 – Malsatan və podratçılara qısamüddətli kreditor borcları |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
6000.00 |
İcarə üzrə avans ödənildikə
Nümunə 3: “A” MMC satış fəaliyyətini davam etdirmək məqsədilə “B” MMC-dən aylıq icarə haqqı 800 AZN razılaşdırılmaqla obyekt icarəyə götürmüşdür. Obyektin sahibi icarə haqqının 50%-ni öncədən tələb etmişdir. Digər yarısı isə 18 ay sonra ödənilməlidir.
| Sıra №-si |
Əməliyyatın adı |
Debet |
Kredit |
Məbləğ (AZN) |
| 1 |
Avans məbləği kassaya ödənildikdə |
192 – Verilmiş qısamüddətli avanslar |
221 – Kassa |
400.00 |
Ay sonu icarəyə görə kreditor borcu yarandıqda verilmiş avans nəzərə alınır:
| Sıra №-si |
Əməliyyatın adı |
Debet |
Kredit |
Məbləğ (AZN) |
| 1 |
İcarə üzrə kreditor borcu yarandıqda |
721 – İnzibati xərclər |
535 – İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları |
800.00 |
| 2 |
Verilmiş avans nəzərə alındıqda |
535 – İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
400.00 |
| 3 |
Qalan borc ödənildikdə (əsas məbləğ) |
535 – İcarə üzrə qısamüddətli kreditor borcları |
221 – Kassa |
400.00 |
Verilmiş uzunmüddətli avans qaytarıldıqda
Nümunə 4: Müəssisə malların alınması üçün yeni bir şirkətlə müqavilə bağlamışdır. Müqaviləyə əsasən “A” müəssisəsi malları təhvil almadan öncə ödənişin 50%-ni həyata keçirməlidir. Müqavilədə razılaşdırılmış qiymət 48000 manatdır.
| Sıra №-si |
Əməliyyatın adı |
Debet |
Kredit |
Məbləğ (AZN) |
| 1 |
Avans məbləği bank hesablaşma hesabından ödənildikdə |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
223 – Bank hesablaşma hesabları |
24000.00 |
| 2 |
Avans məbləği ƏDV Depozit hesabından ödənildikdə |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
226 – ƏDV-nin Depozit hesabı |
4320.00 |
Lakin qarşı tərəf malların təqdim edilməsi müddətini uzatdığı üçün verilmiş avansın geri qaytarılması tələb edilmişdir.
| Sıra №-si |
Əməliyyatın adı |
Debet |
Kredit |
Məbləğ (AZN) |
| 1 |
Verilmiş avans geri qaytarıldıqda (Əsas məbləğ) |
223 – Bank hesablaşma hesabları |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
24000.00 |
| 2 |
Verilmiş avans geri qaytarıldıqda (ƏDV məbləğ) |
226 – ƏDV-nin Depozit hesabı |
192 – Verilmiş uzunmüddətli avanslar |
4320.00 |