Blog Full

Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsində əmək müqaviləsində mütləq göstərilməli olan məlumatlar və şərtlər əksini tapıb. Ancaq bəzən müqavilə bağlandıqdan bir müddət sonra əmək münasibətlərinin bəzi şərtlərinin qeyd olunmadığı üzə çıxır. Bəs bu halda şərtlərin əmək müqaviləsinə əlavə edilməsi necə tənzimlənir?

Suala insan resursları üzrə ekspert Ramin Hacıyev aydınlıq gətirir. 

Əmək Məcəlləsinin 43-cü maddəsinin 2-ci hissəsində əmək müqaviləsində mütləq göstərilməli olan şərtlər və məlumatlar qeyd edilib. Həmin maddənin tələbinə görə, əmək müqaviləsində aşağıda qeyd olunan şərtlər və məlumatlar göstərilməlidir:

• İşçinin soyadı, adı, atasının adı, ünvanı və fərdi identifikasiya nömrəsi (FİN);
• İşəgötürən dövlət orqanı (qurumu), hüquqi şəxs və ya xarici hüquqi şəxsin filialı, nümayəndəliyi olduqda adı, işəgötürən funksiyasını həyata keçirən vəzifəli şəxsin vəzifəsi, soyadı, adı və atasının adı, vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsi (VÖEN), faktiki fəaliyyət göstərdiyi ünvan, işəgötürən fiziki şəxs olduqda soyadı, adı və atasının adı, vergi ödəyicisinin eyniləşdirmə nömrəsi (VÖEN), faktiki fəaliyyət göstərdiyi ünvan, fərdi identifikasiya nömrəsi (FİN);
• Əsas və ya əlavə iş yeri olması barədə qeydlə birlikdə işçinin iş yerinin ünvanı, vəzifəsi (peşəsi);
• Əmək müqaviləsinin bağlandığı və işçinin işə başlamalı olduğu gün;
• Əmək müqaviləsinin müddəti;
• İşçinin əmək funksiyası;
• İşçinin əmək şəraitinin şərtləri – iş və istirahət vaxtı, əməkhaqqı və ona əlavələr, əmək məzuniyyətinin müddəti, əməyin mühafizəsi, məcburi dövlət sosial sığorta və digər icbari sığorta olunması;
• Tərəflərin əmək müqaviləsi üzrə qarşılıqlı öhdəlikləri;
• İşçiyə bədən tərbiyəsi və idmanla, o cümlədən iş rejimi şəraitində və işdən sonrakı reabilitasiya və peşəkar-tətbiqi məşqlərlə, idman-sağlamlıq turizmi ilə məşğul ola bilməsi üçün şəraitin yaradılması;
• Əmək müqaviləsi elektron sənəd formasında bağlanılan işçilər, bu Məcəllənin 7-ci maddəsinin 2-1-ci hissəsi ilə müəyyən edilmiş hallarda ilk dəfə əmək fəaliyyətinə başlayan işçilər və “Dövlət sirri haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq barələrində məlumatların məxfiləşdirilməsi nəzərdə tutulan şəxslər istisna olmaqla, işçinin sosial sığorta nömrəsi (SSN);
• Tərəflərin müəyyən etdiyi əlavə şərtlər barədə məlumatlar.

Əmək Məcəlləsinin 43-cü maddəsinin 3-cü hissəsinə əsasən, əmək müqaviləsi bağlanarkən, həmçinin əmək münasibətlərinə xitam verilənədək bu Məcəllə ilə işçilər üçün müəyyən edilmiş hüquq və təminatların səviyyəsi azaldıla bilməz. Həmçinin, Məcəllənin 46-cı maddəsinin 5-ci hissəsində göstərilib ki, 43-cü maddənin 2-ci hissəsində qeyd olunan şərtlərdən hər hansı biri göstərilmədən bağlanmış əmək müqaviləsi tərəflərdən birinin təşəbbüsü ilə etibarsız hesab edilə və ya yenidən tərtib olunması tələbi qoyula bilər.

Qeyd olunmayan şərtin (şərtlərin) əmək müqaviləsində göstərilmədiyi aşkar olunduğu andan onlar işəgötürən tərəfindən əmək müqaviləsinə daxil edilməlidir. Bu halda tərəflərin arasında başqa razılıq olmamışdırsa, əmək müqaviləsi həmin şərtin (şərtlərin) daxil edildiyi tarixdən asılı olmayaraq, bağlandığı gündən etibarlı hesab olunur. Həmin funksionallıq Əmək və Məşğulluq Altsistemində (ƏMAS) də mövcuddur.

Yuxarıda qeyd olunanları misallarla izah edək:

Misal 1

Fərz edək ki, 01.02.2025-ci il tarixdə işçi ilə əmək müqaviləsi bağlanılıb. İşçinin staja görə 2 gün əlavə məzuniyyəti əmək müqaviləsinə daxil edilməyib. Bu hal 05.05.2025-ci il tarixdə aşkar olunub (işçi və ya işəgötürən tərəfindən). Aşkar olunmuş halı işəgötürən və ya insan resursları üzrə mütəxəssis dərhal aradan qaldırmaq üçün 05.05.2025-ci il tarixdə əlavə məzuniyyət günlərini əmək müqaviləsinə daxil etməlidir. Həmin işçinin staja görə əlavə məzuniyyət hüququ əmək müqaviləsinin bağlandığı gündən, yəni 01.02.2025-ci il tarixdən yaranır.

Misal 2

Tutaq ki, 01.04.2025-ci il tarixdə işçi ilə əmək müqaviləsi bağlanılıb. İşçinin alacağı əməkhaqqı üzrə şərtlər qeyd olunarkən ağır və zərərli əməyə görə nəzərdə tutulan artım (əmsal) göstərilməyib. Bu hal 14.04.2025-ci il tarixdə aşkar edilib. Aşkar olunmuş halı işəgötürən və ya insan resursları üzrə mütəxəssis dərhal aradan qaldırmaq üçün 14.04.2025-ci il tarixdə ağır və zərərli əməyə gözə nəzərdə tutulan artımı (əmsal) əmək müqaviləsinə daxil etməlidir. Həmin artım (əmsal) əmək müqaviləsinin bağlandığı gündən, yəni 01.04.2025-ci il tarixdən nəzərə alınmalıdır.

Mənbə: vergiler.az

İcarə münasibətləri Azərbaycan Respublikasında vergi öhdəlikləri baxımından daim aktuallığını qoruyan və praktikada tez-tez suallar doğuran məsələlərdən biridir. Bu münasibətlər çərçivəsində əsas diqqətçəkən məqamlardan biri icarə haqqından tutulan vergi və bu verginin hesablanma qaydasıdır. 

Mövzunu mühasib Fərid Zalov şərh edir. 

İcarə münasibətləri tərəflər arasında bağlanan icarə müqaviləsi əsasında tənzimlənir. Müqavilədə icarə haqqının vergi daxil və ya vergi xaric göstərilməsi vergi məbləğinin hesablanmasına birbaşa təsir göstərir. Bu baxımdan, tərəflərin razılaşması və müqavilədə bunu aydın şəkildə qeyd etməsi mühüm maliyyə və hüquqi əhəmiyyət kəsb edir.

Vergi Məcəlləsinin 13.2.16.11 və 13.2.16.12-cı maddələrinə əsasən, Azərbaycan Respublikasında istifadə edilən daşınan əmlakın icarəyə verilməsindən əldə olunan gəlir və Azərbaycan Respublikasındakı daşınmaz əmlakdan əldə edilən gəlir, o cümlədən bu əmlakda iştirak payının təqdim olunmasından gəlir Azərbaycan mənbəyindən gəlir kimi tanınır.

Vergi Məcəlləsinin 99.3.3-cü maddəsinə əsasən, əmlakın icarəyə verilməsindən gəlir qeyri-sahibkarlıq fəaliyyətindən əldə olunan gəlir kimi tanınır. Məcəllədə göstərilib ki, verginin bilavasitə mənbədən tutulması dedikdə, gəlir və ya mənfəət əldə edilməzdən əvvəl verginin hesablanaraq ödənilməsi nəzərdə tutulur.

Qanunvericiliyə görə, fiziki şəxsdən icarəyə əmlak götürən hüquqi və ya fiziki şəxs icarə haqqından gəlir vergisini ödəmə mənbəyində tutmalıdır. Bu zaman icarəyə götürən şəxs vergi məbləğini hesablayaraq müvafiq məbləği dövlət büdcəsinə ödəyir və yalnız qalan hissəni icarəyə verən fiziki şəxsə ödəyir.

Vergi Məcəlləsinin 124-cü maddəsində göstərilib ki, daşınan və daşınmaz əmlak üçün icarə haqqından, həmçinin rezidentin və ya qeyri-rezidentin Azərbaycan Respublikasındakı daimi nümayəndəliyinin ödədiyi və ya onun adından ödənilən royaltidə gəlir, bu Məcəllənin 13.2.16-cı maddəsinə uyğun olaraq, Azərbaycan mənbəyindən əldə edilmişdirsə, ödəmə mənbəyində 14 faiz dərəcə ilə vergi tutulur.

İcarə haqqı vergi ödəyicisi kimi uçotda olmayan fiziki şəxs tərəfindən ödənildikdə icarəyə verən özü və ya onun təyin etdiyi vergi agenti, bu maddəyə uyğun olaraq, 14 faiz dərəcə ilə vergini ödəyir və Məcəllənin 33-cü və 149-cu maddələrinə uyğun şəkildə vergi uçotuna alınıb bəyannamə verir.

Bu prosesi daha aydın izah edən iki fərqli müqavilə nümunəsinə baxaq:

Misal 1

Müqavilədə icarə haqqı, vergilər daxil olmaqla, 1.000 manat göstərilib. Bu halda, icarəyə götürən şəxs ödəmə mənbəyində 140 manat vergi məbləğini tutur və yalnız 860 manatı icarəyə verən fiziki şəxsə ödəyir (124-cü maddə – Ödəmə mənbəyində icarə haqlarından vergi tutulması):

1.000 × 14% = 140 manat;

Fiziki şəxsə ödənilən məbləğ:
1.000 – 140 = 860 manat.

Misal 2

Müqavilədə icarə haqqı, vergilər xaric olmaqla, 1.000 manat göstərilib. Bu halda, müqavilədə göstərilən 1.000 manat tam şəkildə fiziki şəxsə ödəniləcək. İcarəyə götürən isə əlavə olaraq 162.79 manat vergi hesablayaraq ödəyəcək:
Burada əvvəlcə vergilər daxil olmaqla icarə haqqı hesablanır:

1.000 : 0.86 = 1.162.79 manat;
1.162.79 × 14% = 162.79 manat.

Fiziki şəxsə ödənilən məbləğ:

1.162.79 – 162.79 = 1.000 manat.

Vergi Məcəlləsinin tam mətni və digər normativ hüquqi aktlarla tanış olmaq üçün Dövlət Vergi Xidmətinin rəsmi internet saytının “Qanunvericilik” bölməsinə (https://www.taxes.gov.az/az/page/ar-vergi-mecellesi), hesabat formaları və onların doldurulma qaydaları üçün isə “Bəyannamə” bölməsinə daxil olmaq tövsiyə olunur.

Mənbə: vergiler.az